Waarom metalband Rammstein de nazi's niet verheerlijkt

Vanavond speelt de Duitse groep Rammstein in een uitverkocht Koning Boudewijnstadion. Onlangs lokte de songtekst en videoclip "Deutschland" van de band veel commotie uit. Niet alleen de Duitse politici en joodse organisaties, maar ook moraalfilosoof Ignaas Devisch (De Standaard, 9 juli 2019) verdenken Rammstein van extreemrechtse sympathieën. Korneel van Lommel trekt dat in twijfel en stelt dat de bandleden in hun nieuwste werk hier juist tegen reageren. In deze opinie bekijkt hij het lied vanuit een historisch perspectief.

opinie
Korneel Van Lommel
Korneel Van Lommel is academisch onderzoeker en leerkracht geschiedenis

Dat Rammstein graag shockeert, laten de bandleden in één van hun nieuwste werken graag zien. "Deutschland, Deutschland über allen", luidt de slagzin in het refrein van Deutschland. Op het eerste gezicht laten deze woorden weinig aan de verbeelding over en roepen ze beelden van exclusief nationalisme op. Het is een duidelijke verwijzing naar én variatie op Das Lied der Deutschen, een aanvankelijk patriottisch drinklied uit de 19de eeuw, dat met de woorden "Deutschland, Deutschland über alles" een intern verdeeld Duitsland wilde verenigen.

Lees verder onder de video.

In 1922 werd het officieel het volkslied. Pas later tijdens de jaren 30 werd het lied toegeëigend door de Duitse nationaalsocialisten van Hitler en kreeg de tekst een heel andere interpretatie, namelijk één van superioriteit tegenover andere naties. Na de oorlog bleef Das Lied der Deutschen het volkslied, maar bleef enkel het laatste couplet van de tekst behouden, zonder de bewuste zin "Deutschland über alles".

 Dwepen de leden van de metalband met het nationaalsocialisme? Deze insinuaties zijn te verregaand

De esthetisering van geweld en expliciete verwijzingen naar het Naziregime doen Ignaas Devisch (De Standaard, 9 juli 2019) twijfelen aan de intenties van Rammstein. Dwepen de leden van de metalband met het nationaalsocialisme? Flirten zij met de Holocaust door het overmatig gebruik van vuureffecten in hun live shows? Deze insinuaties en bedenkingen zijn verregaand. Te verregaand.

Geen blinde verheerlijking

Laten we de songtekst en videoclip van Deutschland eens van naderbij bekijken. Geen van beiden is een blinde verheerlijking van het Duitse verleden. Het lied start met "Du hast viel geweint" verwijzend naar de vele donkere bladzijden uit de Duitse geschiedenis.

Jazeker, ook de terechtstelling van enkele joden en een homoseksueel door Duitse soldaten wordt expliciet in beeld gebracht. Even later schieten de overlevende gevangenen diezelfde Duitse soldaten door het hoofd. Dit alles wordt filmisch in beeld gebracht en de esthetisering van het geweld deed me meermaals denken aan persiflages uit films van Tarantino. Tot zover de vormgeving, een smaak waarover gediscussieerd kan worden.

De esthetisering van het geweld deed me meermaals denken aan persiflages uit films van Tarantino

In de videoclip krijgt een zwarte vrouw de centrale rol. Zij is de verpersoonlijking van Germania. De link met de bloed en bodem theorie van het nationaalsocialisme is meteen ver zoek. De vrouw gaat gekleed in verschillende kostuums, van ridder tot SS commandant. Dit symboliseert de verschillende gezichten, zowel dader als slachtoffer, die Duitsland heeft gekend. 

Er is ook de decadente scène waarin Germania als het ware wordt opgegeten, mogelijk verwijzend naar hongersnoden die het land heeft gekend of net naar haar grenzeloosheid. Geschiedkundig valt er heel wat af te dingen op de historische verwijzingen. Om hun verbeelde maatschappij vorm te geven maken ze een amalgaam van sprongen in het verleden die niet allemaal in verband staan met het huidige Duitsland.

Het feit dat de vele negatieve aspecten zo geprononceerd in beeld worden gebracht, maakt van dit werk een genuanceerd vaderlandslievend lied

Het meest voor de hand liggend is de openingsscène waarin Germanen zich weren tegen het Romeinse imperialisme. De verwantschap tussen de antieke Germaan en de moderne Duitser is een populair thema, maar houdt historisch geen steek. Een goudmijn voor receptiegeschiedenis is het dan weer wel.

Het feit dat de vele negatieve aspecten zo geprononceerd in beeld worden gebracht en de slagzin ‘Deutschland, Deutschland über allen’ meermaals gescandeerd wordt, maakt van dit werk een genuanceerd vaderlandslievend en, zo je wil, nationalistisch lied. Dat dit gevoelige materie is voor een land dat zo’n morele verantwoordelijkheid en last draagt na de Tweede Wereldoorlog, maakt dit lied lichtjes provocatief, maar met een niet mis te verstane kanttekening. 

Rammstein houdt op geheel eigen wijze een pleidooi voor meer nationale trots onder het Duitse volk, zonder het eigen verleden te verloochenen of te ontkennen, net door dit zo expliciet in beeld te brengen. Dat dit geen eenvoudige en, meer zelfs, een schier onmogelijke opdracht is, geven ze zelf te kennen met ‘Will dich lieben und verdammen’ en ‘Meine Liebe kann ich dir nicht geben’.

Liefde en haat liggen immers dicht bij elkaar. Ze pleiten voor een gemeenschap die voor staat op het individu (‘über allen’), zonder die gemeenschap te sluiten voor buitenstaanders. In die zin grijpt Rammstein terug naar de originele verbindende intentie van Das Lied der Deutschen. Of je het ideologisch eens bent met deze boodschap staat iedereen vrij. Nazisympathie zie ik echter niet.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.