Van de aanmaak van vitamine D tot de bestrijding van acne: zon en zee als natuurlijk medicijn

De zomer, de zon, de zee, het strand… Het is vakantie! En dat heeft niet alleen een invloed op onze geest. Ons lichaam gaat in zomermodus, in opvallende en minder opvallende details. Vandaag: hoe heilzaam is de zomer voor onze gezondheid?

Dat we moeten oppassen met de zon, dat is de boodschap die we van kinds af meekrijgen. En terecht, denk aan zonnebrand, snelle huidveroudering en het ontstaan van huidkanker. Gelukkig heeft zonlicht niet alleen negatieve effecten op ons lichaam. We worden blij van het licht en de warmte, maar het gaat verder dan dat.

Vitamine D, bijvoorbeeld. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, is dat geen échte vitamine, maar een hormoon, wat betekent dat ons lichaam het zelf aanmaakt. We hebben vitamine D nodig om calcium uit onze voeding op te nemen. Noodzakelijk voor de groei en behoud van sterke botten en tanden. Maar vitamine D is ook goed voor een betere celgroei, een verbeterd afweersysteem, hormoonhuishouding en zenuwstelsel. Sommige studies leggen ook een link tussen een tekort aan vitamine D en ziektes als kanker, astma, multiple sclerose en diabetes, maar wat oorzaak is en wat gevolg, dat is niet duidelijk.

Voor vitamine D zijn er maar weinig natuurlijke voedingsbronnen. Enkel vette vissoorten, zoals zalm of makreel, bevatten vitamine D, ook in eigeel en champignons vinden we het terug. Maar ook als we daar genoeg van eten, raken we niet aan de aanbevolen hoeveelheid. Maar gelukkig is daar de zon. Onder invloed van ultraviolette stralen, meer bepaald uv B-stralen, maakt ons lichaam vitamine D aan.

Professor Chantal Mathieu legde vorig jaar tijdens een college aan "Universiteit van Vlaanderen” uit dat maar liefst 80 procent van de vitamine D die we opnemen, van zonlicht komt. En vooral tijdens de lente- en zomermaanden, als de zon voldoende hoog komt en dus de juiste golflengte heeft om in onze huid door te dringen, moeten we de zon opzoeken. Het volstaat om 15 tot 30 minuten onbeschermd met je gezicht en handen in de zon te zitten. Langer niet, volgens professor Mathieu, omdat er dan geen vitamine D meer aangemaakt wordt. En (te veel) uv-stralen zijn ook schadelijk.

Video player inladen...

Uv-stralen als ontstekingsremmer

Wie kampt met chronische huidaandoeningen, kijkt misschien niet altijd uit naar de zomer. Niet iedereen voelt zich comfortabel in blote-armen-en-benen-tijd, maar anderzijds kunnen de zon en de zee bepaalde klachten wel verlichten.

"Bij mensen met acne zien we dat hun klachten soms tijdelijk verbeteren onder invloed van zonlicht. Acne ontstaat wanneer de talgklieren van de huid verstopt raken en ontsteken. De uv-stralen van de zon zijn anti-inflammatoir: ze kunnen ontsteking afremmen", zegt professor Marjan Garmyn, dermatoloog aan UZ Leuven. "In de zomermaanden ondervinden veel mensen met acne dan ook een verbetering, omdat de ontsteking in de huid vermindert en de puistjes uitdrogen."

"Na de zomer volgt dikwijls echter een opstoot door het zogenoemde comedogene effect van zonlicht. Dit wil zeggen dat zonlicht het verstopt raken van talgklieren kan bevorderen. In de zomermaanden ondervinden veel mensen met acne een verbetering, maar in de herfst melden ze dikwijls opnieuw een verslechtering." Bovendien maken sommige behandelingen tegen acne je huid nog extra gevoelig voor zonlicht.

De zon als natuurlijk geneesmiddel?

Hetzelfde ontstekingsremmende effect duikt op bij mensen met psoriasis, een auto-immuunziekte. Dat komt er kortweg op neer dat het afweersysteem te goed werkt en niet alleen onbekende organismen aanvalt die een bedreiging vormen voor je gezondheid, maar ook gezond, eigen lichaamsweefsel. Bij psoriasis resulteert dat in heftige ontstekingen, met rode en schilferige vlekken over het hele lichaam.  

"De uv-straling van de zon is ontstekingsremmend en werkt celgroei tegen. In de zomer zien we dan ook dat de klachten bij mensen met psoriasis kunnen afnemen", zegt professor Garmyn. "Op basis daarvan is trouwens uv-lichttherapie ontwikkeld voor mensen met psoriasis. Patiënten worden blootgesteld aan hetzij uv B-straling, hetzij uv A-straling in combinatie met het geneesmiddel Psoraleen (PUVA-therapie, red)."

De zon als overvloedig "natuurlijk geneesmiddel" gebruiken raadt Garmyn niet aan. Zeker niet als er een voorgeschiedenis is van huidkanker. En wie psoriasis heeft, moet sowieso opletten dat hij of zij niet verbrandt. "Wanneer je de huid blootstelt aan een te hoge dosis zon en je verbrandt, kan dat de psoriasis juist doen opflakkeren. De huid wordt dan geprikkeld en beschadigd, wat een trigger is voor het ontwikkelen van nieuwe psoriasis-plekken."

Uv-straling is ontstekingsremmend en werkt celgroei tegen. In de zomer zien we dat klachten bij mensen met psoriasis kunnen afnemen.

Dermatoloog Marjan Garmyn

Extra oppassen

Ook patiënten met vitiligo melden soms een verbetering van hun klachten. Vitiligo is net als psoriasis een auto-immuunziekte. Je afweersysteem neemt de cellen in je huid die pigment aanmaken onder vuur, met witte vlekken als gevolg.

Maar ook wie lijdt aan vitiligo, past beter extra op in de zon, zegt professor Garmyn. "Het contrast tussen de gezonde huid die nog bruint en de aangetaste huid die niet meer bruint, wordt groter door veel in de zon te zitten. Bovendien zijn de vitiligoplekken veel gevoeliger aan zonlicht omdat ze geen pigment meer aanmaken. Soms zijn patiënten met vitiligo wel gebaat met specifieke, op hun lichaam afgestemde en gecontroleerde uv-lichttherapie."

Zowel voor gezonde mensen als voor wie kampt met huidaandoeningen geldt dat het risico op huidkanker blijft bestaan. Soms maken behandelingen met bepaalde medicatie je huid net extra gevoelig voor zonlicht. Raadpleeg dus zeker altijd je arts.

Zout

Ook zwemmen in zee kan heilzaam zijn voor mensen met huidaandoeningen. Dat heeft te maken met het hoge zoutgehalte, waardoor je huid meer vocht vasthoudt, dat helpt bij het loskomen van huidschilfers.

"Wie psoriasis heeft, kan vaststellen dat hij minder last heeft van schilfers en vlekken tijdens of na het zwemmen in zee", zegt professor Garmyn. Aan de Dode Zee, bekend om zijn heel hoge zoutgehalte, worden dus niet toevallig heel wat kuurreizen georganiseerd. "De combinatie van zout (waardoor huidschilfers makkelijker loskomen, red.) en uv-straling van de zon (die ontstekingsremmend werkt, red.) maakt dat de klachten heel wat minder kunnen zijn."

Psoriasis en vitiligo zijn aandoeningen die je niet kan genezen, waarschuwt Garmyn wel. "Je kan de klachten wel verminderen, met uv-lichttherapie blijf je ook langer letselvrij, maar de ziekte zal helaas altijd aanwezig zijn."