Trump sluit de deur: geen asiel meer mogelijk voor wie via Mexico de VS binnen wil

Met een nieuwe richtlijn die morgen van kracht wordt, wil de regering-Trump het belangrijkste wettelijke migratiekanaal afsluiten voor de Centraal- en Zuid-Amerikanen die zich melden aan de grens met Mexico. De maatregel zal hoogstwaarschijnlijk voor de rechtbanken worden aangevochten. 

Voor de honderdduizenden Centraal-Amerikanen die jaarlijks hun heil zoeken in de VS zijn er in principe twee mogelijkheden. Ofwel reizen ze naar en dwars door Mexico, en proberen ze illegaal de grens met de VS over te steken. Als dat lukt proberen ze daar clandestien aan werk te geraken en te overleven.

Ofwel vragen ze asiel aan, zodat ze een wettelijke verblijfsvergunning kunnen krijgen. De jongste jaren hebben tienduizenden migranten uit Honduras, El Salvador of Guatemala aangevoerd dat ze op de vlucht zijn voor geweld van criminele bendes, en dat hun leven in gevaar zou komen als ze zouden worden teruggestuurd. Op die gronden vragen ze bescherming of asiel.

In de praktijk wordt minder dan tien procent van die aanvragen goedgekeurd. Maar zolang de procedure loopt, kunnen de asielzoekers wettig in de VS verblijven. Als ze geweigerd worden, moeten ze in principe terug en kunnen ze het land worden uitgezet. De kans bestaat natuurlijk dat ze tegen dan al zijn ondergedoken. 

AFP or licensors

Steeds strenger, tot onmogelijk

De regering-Trump gaat ervan uit dat veel vluchtverhalen fake zijn, en dat de asielprocedure misbruikt wordt om te migreren om economische redenen. De voorbije twee jaar is het asielbeleid daarom op meerdere punten aangescherpt.

Wie illegaal het land was binnengekomen en door de politie werd opgepakt, verspeelde principieel al het recht om nog een asielaanvraag in te dienen. Asielzoekers worden meer en meer in gesloten detentiecentra gehuisvest en kunnen niet meer gaan en staan waar ze willen. En met Mexico wordt geprobeerd om een regeling uit te werken waarbij asielaanvragen voor de VS weliswaar behandeld zouden worden, maar dan aan de Mexicaanse kant van de grens. 

De nieuwe maatregel, die vanaf morgen in werking treedt, is een radicale nieuwe stap. Nu wordt asiel zonder meer onmogelijk voor wie via Mexico komt, behoudens een aantal uitzonderingen.

Veilige landen

Met die koerswijziging volgt de regering-Trump het principe van het "veilige derde land":  niemand kan asiel aanvragen in een bepaald bestemmingsland, als hij of zij eerder al in een ander land is gepasseerd waar dat net zo goed had kunnen gebeuren  - een ander "veilig land". Dat principe wordt ook in Europa toegepast, met de Dublin-regels in de EU of in het kader van de EU-Turkije-deal. Ook daar gaat Europa ervan uit dat voor veel vluchtelingen Turkije net zo goed een veilig asielland kan zijn. 

De VS volgde datzelfde principe al voor wie aankwam via Canada. Met Canada had de Amerikaanse overheid daartoe ook een expliciete overeenkomst uitgewerkt: wie zich meldt aan de Canadees-Amerikaanse grens kan in principe in de VS geen asiel vragen. Die lijn wordt nu doorgetrokken naar Mexico.   

AFP or licensors

Onduidelijk effect

De principiële draagwijdte van de koerswijziging is belangrijk en radicaal. Toch is het nog maar de vraag welk verschil de maatregel in de praktijk zal maken. 

Allereerst zal de nieuwe beleidslijn ongetwijfeld worden aangevochten voor de rechtbanken. Rechters  - op het niveau van staten of van de  federale justitie -  zouden de autoriteiten kunnen verplichten om toch asielprocedures te openen. 

Verder kan de maatregel er ook toe leiden dat nog meer migranten en/of vluchtelingen zullen proberen om de VS illegaal binnen te komen. De cijfers over de clandestiene immigratie in de VS zijn per definitie onduidelijk, onvolledig en omzichtig te interpreteren. Toch hebben we enige houvast aan het aantal mensen dat door de immigratiepolitie opnieuw de grens wordt overgezet of "gedeporteerd" - zoals dat in de VS wordt genoemd.

Dat waren er in 2018 bijna 288.000. Dat aantal is hoger dan het aantal geregistreerde asielaanvragen: 162.000 in 2018, terwijl er slechts 13.000 werden goedgekeurd. Het beeld kan vertekend raken door de dubbeltellingen: mensen die meerdere keren clandestien immigreren en telkens weer worden teruggestuurd. Toch mag je veronderstellen dat er méér migranten naar de VS trekken zonder, dan mét asielprocedure.