Nizar Trabelsi: ex-voetballer en terrorist voor wie België bereid is grenzen van rechtsstaat op te zoeken

Nizar Trabelsi werd in 2003 veroordeeld tot een gevangenisstraf van 10 jaar. België leverde de man nadien uit aan de Verenigde Staten. Maar die beslissing blijft erg omstreden. Vandaag start hierover een zoveelste procedure voor de kortgedingrechter in Brussel. In Amerika wacht de man ondertussen al acht jaar in eenzame opsluiting op zijn proces. België wou Nizar Trabelsi absoluut kwijt en was daarvoor bereid de grenzen van de rechtsstaat op te zoeken, een beslissing die ons land blijft achtervolgen.   

analyse
Dirk Leestmans
De auteur is journalist bij de themaredactie justitie van VRT NWS.

Een delegatie van de Liga voor Mensenrechten en Amnesty International had in juni een ontmoeting met minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD).  Zij uitten hun bezorgdheid over het dossier-Nizar Trabelsi, dat ondertussen al een lange juridische lijdensweg onderging (zie tijdslijn hieronder). De delegatie vroeg de minister een diplomatieke nota te sturen naar de Amerikaanse autoriteiten waarin de minister duidelijk maakt dat Nizar Trabelsi niet nog eens kan veroordeeld worden voor dezelfde feiten waarvoor hij in België al veroordeeld was.   

Datzelfde werd eerder al in diverse uitspraken van hoven en rechtbanken gezegd en al die (Belgische) rechterlijke beslissingen werden ook overgemaakt aan de Amerikaanse justitie. Maar de Amerikaanse rechter wil blijkbaar een brief van de Belgische minister van Justitie waar, in het verlengde van de laatste beslissing van het Hof van Cassatie (maart 2021), dat nog eens uitdrukkelijk gezegd wordt. Via het kortgeding trachten de advocaten van Trabelsi die brief van hem af te dwingen. Het is de zoveelste procedureslag.

Trabelsi keert terug naar Europa om in opdracht van Al Qaeda een aanslag te plegen

Het verhaal van Nizar Trabelsi (*1970) is door zijn persoonlijkheid alleen al bizar te noemen.  De Tunesische jongeman startte een veelbelovende carrière als voetballer. Maar hij geraakt van het rechte pad af, wordt verslaafd aan cocaïne, pleegt strafbare feiten, radicaliseert en vertrekt in 1995 naar Afghanistan. Daar komt hij persoonlijk in contact met Osama bin Laden.

Nizar Trabelsi keert terug naar Europa om in opdracht van Al Qaeda een aanslag te plegen. Het eerste doelwit was de Amerikaanse ambassade in Parijs maar door de arrestatie van de Frans-Algerijn Djamel Beghal, in juli 2001 in Abu Dhabi, kan dat plan verijdeld worden. Djamel Beghal wordt stevig ondervraagd, ook door de Franse geheime dienst, en zo komt het project van de ‘broeders’ om een zelfmoordaanslag te plegen in Parijs, aan het licht. 

1990: Nizar Trabelsi speelt bij Fortuna Dusseldorf

Trabelsi zal nooit meer de blauwe hemel zien

Het is de Staatsveiligheid die de informatie van de Franse zusterdienst doorgeeft aan de Belgische federale politie. De telefoons van Trabelsi worden afgeluisterd maar de getrainde Al Qaeda-terrorist laat zich niet makkelijk pakken. Door een onvoorzichtigheid van zijn echtgenote komen ze zijn woonplaats toch te weten, een flat aan de Mozartlaan in Ukkel, de betere buurt van Brussel.   

Op 13 september 2001, twee dagen na 9-11, wordt het Speciaal Interventie Escadron gemobiliseerd. "Iedereen was in opperste staat van alertheid. In New York waren ze de doden nog aan het tellen en nu bleek een kerel van diezelfde Al Qaeda-club bij ons te zitten. We moesten hem pakken, nu onmiddellijk!", zo staat te lezen in het boek "Terroristenjager".  

In zijn flat worden valse paspoorten gevonden, wapens en munitie, chemische formules voor explosieven en ook een gedetailleerd plan van de Amerikaanse ambassade in Parijs. De ingrediënten van de bom, aceton en zwavel, vond de politie in het restaurant Le Nil in het centrum van Brussel.

Trabelsi staat in 2003 terecht. Hij ontkent elke betrokkenheid bij de geplande aanslag in Parijs maar bekent wel de opdracht die hij in Afghanistan kreeg om een zelfmoordaanslag op de militaire basis van Kleine Brogel uit te voeren. Daar liggen kernwapens al was het volgens Trabelsi ‘slechts’ de bedoeling een aanval uit te voeren op de kantine van de basis. Nizar Trabelsi had in bepaalde kringen de bijnaam Aboe Quaqu, de man die te veel tatert. Wat waren zijn bekentenissen waard? 

We moesten hem pakken, nu onmiddellijk

Hoe dan ook is het voor de rechtbank duidelijk dat Trabelsi naar België teruggekomen is met de missie zichzelf in een terroristische aanslag op Kleine Brogel op te blazen. Trabelsi wordt veroordeeld tot de maximumstraf van tien jaar. 

De Amerikaanse autoriteiten volgen de zaak in België met veel interesse. Dat heeft te maken met het doelwit, Amerikaanse militairen in het buitenland, maar ook met de symboolwaarde van Nizar Trabelsi. Een man die Osama bin Laden ontmoette, leider van Al Qaeda, verantwoordelijk voor de aanslagen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten, is evident voorwerp van bijzondere aandacht.  

2009: protest tegen de uitlevering van Trabelsi
AP2009

De Amerikanen willen weten op basis van welke elementen Trabelsi ook in Amerika zou vervolgd kunnen worden. Het Amerikaanse Federal Bureau of Investigation (FBI) correspondeert daarover met het Belgisch federaal parket waarbij die laatste ook enkele suggesties doet.   

Het FBI bezoekt Trabelsi bovendien verschillende keren in België in de gevangenis om informatie te vragen. Ze bieden hem het statuut van spijtoptant aan waardoor hij in ruil voor informatie bescherming en geld krijgt aangeboden.

In afwachting van het antwoord krijgt de toenmalige advocaat van Trabelsi alvast 1.000 dollar in de hand gestopt. Trabelsi weigert principieel en geeft opdracht de 1.000 dollar te storten aan Child Focus. Deze informatie wordt bevestigd in een brief van de advocaat. 

De neuzen stonden in dezelfde richting

De Amerikanen zweren daarop "dat hij nooit nog de blauwe hemel zou zien", zo zei Trabelsi’s vrouw Oum Maryam toen, een uitspraak die in de feiten bevestigd lijkt te worden.  

De principiële houding (en vanzelfsprekend ook de feiten) maken van Trabelsi ook in de gevangenis een man met een reputatie. Naar Trabelsi wordt door een grote groep gedetineerden enorm opgekeken en dat is echt niet alleen door zijn imposante postuur. De man had een uitstraling die maakte dat hij niet eens iets moest zeggen om wat gedaan te krijgen, een blik volstond als oproep tot collectief gebed tijdens de wandeling bijvoorbeeld.

Het gevangeniswezen doet er alles aan om de man fysiek te isoleren minstens van die groep gedetineerden die hem als een rolmodel beschouwen. Hij wordt geregeld verplaatst van de ene gevangenis naar de andere, in het noorden en het zuiden van het land, maar ook al zag of sprak hij nauwelijks iemand, de invloed van een Al Qaeda-strijder is er voelbaar wel. 

Trabelsi in 2006

En dan krijg je een win-winsituatie

De Amerikanen zetten ondertussen hun pogingen verder om Trabelsi bij hen te krijgen. De hamvraag is op basis van welke feiten hij in de VS zal moeten terechtstaan want voor de feiten in Kleine Brogel is hij al veroordeeld en niemand kan voor dezelfde feiten twee keer veroordeeld worden. Juristen spreken in dit verband over het non bis in idem-principe.

Het Belgisch federaal parket zoekt mee naar een juridische oplossing en die houding zint de verdediging van Trabelsi dan weer niet. Dat soort assistentie is niet voorzien in het bilateraal verdrag over strafzaken tussen België en Amerika, klinkt het droogjes.  

Tegelijk wordt er politiek onderhandeld. Dat blijkt uit diverse documenten die gepubliceerd staan op Wikileaks. De Amerikaanse ambassade in België volgt het dossier intensief op en wil koste wat het kost de man vroeg of laat bij hen hebben.  

Tijd speelde in het voordeel van Trabelsi

Het omgekeerde is ook waar. Nizar Trabelsi wil absoluut niet uitgewezen worden en zijn advocaten stellen zich volgens sommigen wel erg activistisch op. Naast de juridische procedureslag (zie de gedetailleerde tijdslijn hieronder) doet Trabelsi ook een aanvraag om te huwen met een Belgische om zo de Belgische nationaliteit te verwerven. In december 2007 zou er een poging gedaan worden om hem te bevrijden uit de gevangenis en later circuleert er zelfs informatie dat Trabelsi een moord zou begaan in de gevangenis om zo gegarandeerd langer in België gedetineerd te blijven.

In een vertrouwelijke nota van de Amerikaanse ambassade van 26 juni 2009 staat te lezen:

Zo groeit de overtuiging op verschillende niveaus en op verschillende plaatsen dat Nibar Trabelsi nooit mocht vrijkomen. Het beeld van Nizar Trabelsi als ideologisch extreem gevaarlijk individu leeft en versterkt zichzelf bij de penitentiaire administratie, de politie en inlichtingendiensten, de politieke wereld ook. Niet dat er een groot complot is maar de neuzen van alle actoren betrokken bij deze zaak, staan wel allemaal in dezelfde richting.

Het uitleveringsverzoek van de Amerikanen was in die context een geschenk. België wou Trabelsi absoluut kwijt en Amerika wou, gegeven ook het trauma van 9-11, de man die Osama bin Laden ontmoet had, absoluut hebben. De win-winsituatie ligt voor de hand.  

De Amerikanen zijn optimistisch. Op 2 december 2008 schrijven ze: 

In werkelijkheid zal het veel langer duren. Op 13 september 2011 heeft Nizar Trabelsi zijn straf volledig uitgezeten maar toch wordt hij in België nog tot 3 oktober 2013 van zijn vrijheid beroofd.

Iedereen wacht op een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Het Europees Hof had wel al dwingend bepaald Nizar Trabelsi niet uit te leveren zolang het Hof zich niet ten gronde had uitgesproken. Maar de rechters in Straatsburg nemen hun tijd. Ze doen er liefst drie jaar over vooraleer zich uit te spreken.

België wacht al die tijd geduldig, vraagt ondertussen weliswaar tot vier keer die voorlopige maatregel op te heffen, maar finaal is het geduld op en negeert ons land zeer bewust het verbod van het Europees Hof om Trabelsi uit te leveren.  

Daarbij speelt een merkwaardige dynamiek: de traagheid van justitie zette de politiek onder tijdsdruk om snel een beslissing te nemen. Die laatste zag met het tijdsverloop immers ook het argument van de redelijke termijn aan kracht winnen en daarmee de kans toenemen dat een Belgisch rechter de man zou vrijlaten. Tijd speelde in het voordeel van Trabelsi. 

Trabelsi in 2002

De Amerikanen blijven druk uitoefenen en op een bepaald moment zwicht de Belgische overheid. Volgens ingewijden speelde slechts één gedachte: wat is de veiligste oplossing voor het land? Want ook door de man uit te wijzen kon het risico op aanslagen (als vergelding) niet uitgesloten worden, misschien zelfs integendeel.

Om veiligheidsredenen hield slechts een erg kleine groep van zes mensen zich nog met dit dossier in het grootste geheim bezig: minister Turtelboom, haar kabinetsmedewerker Hubert Cooreman (een diplomaat), Alain Winants (Staatsveiligheid), Catherine De Bolle (Federale Politie), André Vandoren (OCAD) en Herman Bliki (SAT, het verbindingsorgaan tussen de politie en de minister).  

Nadat de politieke beslissing genomen was, kon de operationele voorbereiding beginnen in samenwerking met de Amerikanen die in dit soort zaken bepaald grondig te werk gaan. In oktober 2013 was het zo ver. 

Nizar Trabelsi verblijft op dat moment in de gevangenis van Brugge. Hij wordt uitgehaald en denkt dat hij zal getransfereerd worden naar de gevangenis van Ittre om er te kunnen huwen. Lionel D. beschrijft in ‘Terroristenjager: "Terwijl wij hem een koptelefoon opzetten en een blinddoek aandoen, begint hij vragen te stellen. ‘Wie zijn jullie? Wat zijn jullie van plan?’" De rit gaat in werkelijkheid niet naar Ittre maar naar Melsbroek. "Zodra de deur van de wagen opengaat, hoort Trabelsi de motoren van  het vliegtuig dat klaarstaat om te vertrekken. Hij ruikt de kerosine op het tarmac en weet hoe laat het is. We nemen hem zijn blinddoek af. Voor zijn neus staan drie agenten van de CIA die hem met de gebruikelijke formulering op zijn rechten wijzen. Bij elk woord zie je de moed van Trabelsi dieper in zijn schoenen zakken."

Om veiligheidsredenen hield slechts een erg kleine groep van zes mensen zich met dit dossier in het grootste geheim bezig

Daarmee steekt de Belgische regering eigenlijk haar middenvinger op naar de Europese rechters. Want de beslissing om Trabelsi uit te leveren is een politieke beslissing, formeel genomen door de toenmalige minister van Justitie Annemie Turtelboom maar hierin afgedekt door premier Elio Di Rupo en de ministerraad. Overigens was er een politieke consensus hierover.

Trabelsi in 2004

Ons land wou Nizar Trabelsi absoluut kwijt en was daarvoor bereid de grenzen van de rechtsstaat op te zoeken. Het Europees Hof veroordeelt ons land omdat het manifest de vraag om niet uit te leveren, overtreden had. België betaalde hiervoor een boete van 90.000 euro. 

Maar het dossier blijft de Belgische overheid achtervolgen. Nizar Trabelsi wacht nog steeds op zijn proces in Amerika en dat heeft vooral te maken met de omstreden uitlevering door ons land die juridisch aangevochten blijft door zowel de Amerikaanse als de Belgische advocaten van Trabelsi.  Het Hof van Cassatie, het hoogste rechtscollege in ons land, bevestigde in het voorjaar een uitspraak van de Brusselse rechtbank waarin inderdaad expliciet gezegd wordt dat de Belgische staat zich schuldig heeft gemaakt door Trabelsi uit te leveren voor feiten waarvoor hij al veroordeeld is. Bovendien verplichtte de rechter de Belgische overheid dit officieel te laten weten aan de Amerikaanse rechter. 

Daarmee stak de Belgische regering eigenlijk haar middenvinger op naar de Europese rechters

De Belgische overheid stelt dat ze dat al deed maar tegelijk zou er ook een brief geweest zijn van de Belgische ambassadeur in Washington waarin deze zegt dat de Belgische rechtbanken niet moeten worden gevolgd en dat de minister van Justitie kan afwijken van gerechtelijke beslissingen over uitlevering. 

De verdediging van Trabelsi blijft erbij dat hun cliënt nooit had mogen worden uitgeleverd en voelt zich daarin bevestigd door verschillende rechterlijke uitspraken. In hun gedachtegang is het logisch dat de uitlevering ongedaan gemaakt wordt.

Minister van Justitie Vincent van Quickenborne (Open VLD) antwoordde recent nog dat de uitspraken van de Belgische rechtbanken helemaal niet zo eenduidig zijn als de advocaten van Trabelsi beweren. Bovendien, zo zegt hij, heeft België aan alle wettelijke voorschriften voldaan in deze kwestie. 

Trabelsi zit al 8 jaar in voorarrest

De Amerikaanse rechtbank buigt zich nog steeds over de vraag of Trabelsi In de VS mag terechtstaan of niet.  Een datum voor het proces is er nog altijd niet. Trabelsi zit ondertussen al 8 jaar in voorarrest - volgens zijn advocaten al die tijd in strikte isolatie, hij mag niet meedoen aan activiteiten, het licht in zijn cel brandt 24 op 24 uur, er is geen venster - te wachten op een proces waarvan juridisch nog steeds niet duidelijk is  wanneer het er zal komen. Een gezant van de Verenigde Naties bezocht Trabelsi vorig jaar in de gevangenis en schrijft in een rapport dat de "lange excessief eenzame opsluing" zijn fysieke en mentale gezondheid erg hebben beschadigd en kan beschouwd worden als "onmenselijk".     

Meest gelezen