De 15e-eeuwse "Vinland Map" op basis van een 200 jaar ouder origineel toont Europa, IJsland, Groenland en Vinland (Noord-Amerika als eiland). Foto: Jeff Dahl.

Een eiland zoals Groenland of een land kopen, kan dat zomaar? In het verleden gebeurde het wel vaker

De Amerikaanse president Donald Trump zou dus overwegen om het enorme eiland Groenland te kopen van Denemarken. Daar zal wellicht niets van komen, maar het is niet de eerste keer dat de VS Deens grondgebied wil kopen. Een praktijk die overigens al langer meegaat.

Het idee is zelfs niet zo origineel. Eind de jaren 40 stelde de toenmalige Amerikaanse president Harry Truman Denemarken al eens voor om Groenland te verkopen. De Denen hielden de boot echter af. Ook nu zal de verkoop van het eiland niet aan de orde zijn. Groenland geniet binnen Denemarken van verregaand zelfbestuur -zowat alles behalve buitenlandse zaken en defensie- en krijgt veel subsidies vanuit Kopenhagen. De inwoners willen dat zo goed als zeker niet opgeven om een soort wingewest van de VS te worden zoals Puerto Rico.

In 1917 kocht de VS de Deense Maagdeneilanden in de Caraïben voor 25 miljoen dollar

Toch is er een precedent. In 1917 kochten de Verenigde Staten enkele Deense "West-Indische" eilandjes in de Caraïben voor 25 miljoen dollar. Die eilandengroep vormt nu het overzeese gebiedsdeel van de Amerikaanse Maagdeneilanden. Het was niet de eerste keer dat Denemarken overtollig geworden koloniaal vastgoed in de etalage zette.

Zo werd in 1845 de havenstad Tranquebar op de oostkust van India verkocht aan Groot-Brittannië. Dat was ook een restant van het toch niet onbelangrijke overzeese rijk dat de Deense Oost-Indische Compagnie in de 17e eeuw had uitgebouwd. In Tranquebar staat overigens nog een imposant Deens fort uit die tijd. (Lees verder onder de foto).

Saint Thomas, een van de vroegere Deense en nu Amerikaanse Maagdeneilanden in de Caraïben. 2006 AP

"Go West!": Van Louisiana tot de Filipijnen

De Verenigde Staten hebben overigens een lange traditie van expansie, van de oorspronkelijke 13 Engelse kolonies op de oostkust tot ver in de Stille Oceaan. U kent wellicht de "Louisiana Purchase" of de aankoop van het Franse imperium in Noord-Amerika ten westen van de Mississippi tot de Rocky Mountains in 1804. Voor 15 miljoen dollar kon VS-president Thomas Jefferson zijn territorium verdubbelen in omvang. De Franse keizer Napoleon I kon dat geld gebruiken om zijn oorlogen te financieren. (Lees verder onder de kaart).

Met de aankoop van het Franse Louisiana verdubbelde de VS in 1804 in oppervlakte. Kaart: Library of Congress.

Dat smaakte naar meer en de volgende decennia zou de VS ook nog Texas, New Mexico, Arizona, Nevada en Californië aanhechten na oorlogen met Mexico. Daar werd toen niet voor betaald. 

Van even groot belang was de aankoop door de VS van het Russische gebiedsdeel in Noord-Amerika dat nu Alaska is. Daar betaalde Washington in 1867 niet minder dan 7,2 miljoen dollar voor. In de Koude Oorlog meer dan een eeuw later had men daar zeker geen spijt van dat dat strategische gebied geen onderdeel van de Sovjet-Unie was. 

De korte Amerikaans-Spaanse Oorlog draaide in 1898 om Cuba, maar leidde tot een totale verschuiving van invloeden. Op het einde van die oorlog hechtte de VS voormalige Spaanse gebiedsdelen aan zoals het eiland Puerto Rico, evenals het eiland Guam (nu een belangrijk militaire basis in de Stille Oceaan op de drempel van Azië) en de Filipijnen. Het failliete Spanje kreeg daar toen 20 miljoen toenmalige dollars voor. De Filipijnen werden in 1946 wel onafhankelijk. 

Eilandruil: Manhattan voor Pulau Run

Nu weet president Trump wel iets over vastgoed, zeker in Manhattan in New York. Dat eiland was op 24 mei 1626 voorwerp van een verkoop door Indiaanse stammen aan Pierre Minuit, de leider van een groep kolonisten uit de Henegouwse stad Bergen die voor rekening van de Nederlandse West-Indische Compagnie optraden. Daar ontstond de kolonie Nieuw-Amsterdam die in 1664 door de Engelsen veroverd werd en tot New York werd herdoopt. (Lees verder onder de foto).

De skyline van Manhattan vandaag. In 1667 was dat een troostprijs voor de Engelsen die het kruidnageleiland Run moesten opgeven. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Het vredesverdrag van Breda in juli 1667 bevat ook een erg belangrijke vastgoedoperatie met verreikende gevolgen. Engeland kon het toen weinig belangrijke Manhattan (en New York) behouden, maar moest aanspraken op Suriname in Zuid-Amerika en vooral op het enorm belangrijke eilandje Pulau Run in de Banda Zee in Indonesië aan de Nederlanders opgeven. Dat laatste had toen een zo goed als monopolie op de export van kruidnagel, een belangrijke bron van rijkdom toen. 

De geschiedenis heeft de toen verslagen Engelsen in het gelijk gesteld: Manhattan is uitgegroeid tot het financiële centrum van de wereld en geen hond weet nog waar Run ligt. Kruidnagel is niet langer peperduur, zeker niet nadat de Engelsen in 1817 bomen hadden gestolen en aangeplant in onder meer Sri Lanka, Singapore en de Caraïben. 

Het eilandje Run in de Banda-archipel in Oost-Indonesië had ooit het monopolie op kruidnagel.
Video player inladen...