Maandag 2 september start van het fileseizoen? Niet helemaal...

Op maandag 2 september start het schooljaar en dan wordt het natuurlijk drukker op de weg. Maar anders dan je zou verwachten, staan er in de eerste week van september niet spectaculair méér files dan in de laatste week van augustus. De files groeien in de lange periode tussen begin augustus en oktober heel geleidelijk aan. 

expert
Hajo Beeckman
Hajo Beeckman is verkeersexpert bij VRT NWS.

We doken even in het cijferarchief van de VRT. In de grafiek hieronder zie je hoeveel file er gemiddeld per week (maximaal) op een werkdag tijdens de ochtendspits stond in 2018. Het gaat over de files op alle Belgische snelwegen.

Lees verder onder de grafiek

De "grote sprong" in de verkeersdrukte tussen eind augustus en begin september valt zo te zien relatief mee. Het begin van het schooljaar is dus geen echt kantelpunt als het gaat om de toename van de dagelijkse files op onze wegen. Hoe komt dat nu?

Augustus

Het bouwverlof in de zomer is samen met de kerstvakantie de rustigste periode op de wegen. Begin augustus gaat de bouwsector in zowat alle regio’s weer aan de slag. Dat zorgt in week 2 van augustus al voor wat méér files. In week 3 blijft de drukte nog bescheiden. Dat komt omdat veel mensen alsnog ontspanning zoeken tijdens het verlengde weekend van Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart.

Vanaf week 4 (20 augustus 2018) zijn ook al veel mensen terug van hun buitenlandse verblijf en gaan ze opnieuw aan het werk. De gemiddelde filelengte in de ochtendspits verdubbelt bijna. Dat is stevig. En in week 5 komt daar nog een schepje bovenop.

September

In de eerste week van september neemt de gemiddelde filelengte met een derde toe ten opzichte van de laatste week van augustus. Akkoord: dat is niet min. De scholen beginnen en veel mensen pendelen weer. Het verschil in drukte voel je dan vooral in de steden en kleinere kernen. Schoolverkeer dus, al gaat dat niet alleen om auto’s natuurlijk. Er is vooral meer volk op de fietspaden en op de bussen en in de trams.

De eerste schooldag is doorgaans opvallend rustig op de snelwegen. Die dag hebben veel ouders een paar uur vrij om de kinderen naar school te brengen. Er zijn in de spits dus minder pendelaars op de weg. In 2018 stond er op de eerste schooldag maximaal 157 kilometer file op de hoofdwegen. Beduidend minder dan de 243 kilometer op de laatste maandag van augustus en ongeveer evenveel als de maandag daarvoor (152 kilometer).

Vanaf week 2 gaat het wel definitief in stijgende lijn. Maar de files groeien nog niet spectaculair aan - behalve bij regenweer of veel ongevallen. En dat komt onder meer omdat veel pendelaars zonder of met volwassen kinderen hun buitenlandse vakantie graag in september boeken. Dat is veel goedkoper. Die mensen zien we dus ook nog niet op de weg en op de werkvloer.

Maar vanaf week 3 en 4 starten de lessen op de hogescholen en universiteiten. Dit jaar is dat vanaf 16 en 23 september. Je ziet de toename van de filedruk ook in de grafiek met de cijfers van 2018. Veel studenten gaan natuurlijk met de fiets of zitten op kot. Maar een grote groep gebruikt dagelijks de auto om de lessen bij te wonen. In de laatste week van september ligt de gemiddelde filelengte al op 265 km (2018). 

Oktober is Koning

En dan zijn we in oktober terechtgekomen. Bijna iedereen die een late vakantie geboekt had, staat weer op de werkvloer. Het economische leven draait op volle toeren. Bedrijven en instellingen organiseren opleidingen en congressen of bezoeken klanten. Er zijn grote culturele evenementen, zoals het Filmfestival van Gent. Dat zorgt voor de jaarlijkse piekbelasting op de wegen. Als het najaar regenachtig is, dan krijg je er de ellendige regenfiles bovenop. 

Oktober is dan ook de Koning van de Ochtendspitsen met 300 km file of méér. In de laatste week van oktober bedraagt de gemiddelde filepiek 311 kilometer. Ook november zorgt nog voor zware spitsen. In de loop van december - tot kerst – neemt de drukte langzaam aan af. Dat heeft te maken met de blok bij de studenten. En onder meer ook door het feit dat er minder zakelijke verplaatsingen en congressen zijn.

Is er een verschil met 15 jaar geleden?

Jazeker. Het verschil tussen de zomer en september is minder groot dan vroeger. Dat is vooral te wijten aan de toegenomen filedruk in augustus.

Het aantal verkeersbewegingen op de snelwegen is in de afgelopen tien jaar met 0.5 tot 1 procent per jaar toegenomen. Wegen die in de zomervakantie voorheen filevrij waren, bereiken nu soms ook hun "verzadigingspunt", met files tot gevolg.

Bovendien is het vrijetijds- en toerismeverkeer flink toegenomen, méér dan het pendelverkeer bijvoorbeeld. En vaker dan vroeger zijn er grote wegwerkzaamheden in de zomermaanden, net om de pendelaars tijdens het werkjaar te ontzien. Daarom sta je in augustus nu vaker in de file en is het verschil met bijvoorbeeld september wat uitgevlakt.