Video player inladen...

Veel Duitsers in het oosten voelen zich in de steek gelaten. Waarom? En wie zijn ze?

Bijna dertig jaar na de eenmaking van Duitsland zijn de Oost-Duitse deelstaten er op veel vlakken beter aan toe dan in de jaren meteen na de eenmaking.  Desondanks is een grote groep  “Ossies” ontevreden: heel wat inwoners uit het oosten voelen zich tweederangsburgers. En net zij moeten dit jaar naar de stembus, morgen zijn Saksen en Brandenburg al aan de beurt. De radicaal-rechtse partij AfD heeft een grote aantrekkingskracht op die boze, kwade burger, de Wutbürger. Maar wie zijn die mensen? En waarom zijn ze ontevreden? 

“Wie gelooft nog in beloftes?” Andreas Wünsche zegt het met de glimlach terwijl hij de verkiezingsbrochures die in zijn bus zaten, doorbladert. Wünsche is een goedlachse, vriendelijke vijftiger uit Görlitz, maar hij is niet tevreden. Ronduit niet zelfs. Ontgoocheling en wantrouwen domineren ons gesprek. 

Görlitz ligt in het uiterste oosten van Duitsland, oostelijker kan niet. De rivier de Neisse stroomt net langs het oude centrum en vormt meteen de grens met Polen. Het oude historische centrum is een pareltje. Zelfs Hollywoodregisseurs als Quentin Tarantino en Wes Anderson streken er neer om er films te draaien. 

Maar de vele fraaie façades in het centrum verbergen volgens Wünsche veel. “Er is hier angst voor de toekomst.” Het verleden is nog op een andere manier zichtbaar: overal staan huizen leeg en verlaten, met afbladderende gevels en dichtgespijkerde ramen. Hoewel de stad ruimte heeft voor 70.000 inwoners, telt ze er vandaag maar 57.000. Al jaren verliest de stad inwoners. “Je raadt kinderen aan om te vertrekken, want hier verbetert toch niets”, klinkt het pessimistisch bij Wünsche.

De lonen zijn laag en er zijn maar 2 grote bedrijven in de streek

Wünsche werkt als cnc-frezer in een lokale kmo, zijn werkgever is afhankelijk van de grotere bedrijven. “Het gaat hier slecht, de lonen zijn laag, er zijn maar 2 grote bedrijven in de streek. Als die hoesten (het moeilijk hebben, red.), als de bruinkoolmijnen dan ook nog eens gaan sluiten, dan vraag ik me af hoe we in de toekomst nog geld gaan verdienen.” Zijn bezorgdheid is meteen ook een grote frustratie en ontgoocheling, want in zijn ogen is de politiek niet met die problemen bezig.

Tweederangsburger?

Zelf zegt hij dat hij zich geen tweederangsburger voelt, maar wat hij vertelt lijkt het tegendeel te bewijzen. Wat er ook van zij, in Wünsches deelstaat Saksen voelt maar liefst 52 procent van de bevolking zich wél een tweederangsburger. Een cijfer uit de officiële Sächsische staatsmonitor van 2018. De grootste deelstaat in het oosten is meteen ook de welvarendste. DHL heeft er een grote hub, er staan grote autofabrieken, maar net zoals de andere oostelijke staten kunnen ze niet tippen aan het westen.

De cijfers tonen de verschillen tussen west en oost: het oosten loopt nog altijd achterop

“De cijfers zijn wat ze zijn”, zegt Hans Vorländer, politiek wetenschapper aan de universiteit van Dresden aan de telefoon, en die tonen nog altijd een verschil tussen west en oost. In die zin loopt het oosten nog altijd achterop. "De mensen verdienen er nog altijd minder, de pensioenen liggen er lager, je vindt er geen enkel hoofdkantoor van een Dax-bedrijf (Duitse beursindex, red.) en ga zo maar door.”

Muur in het hoofd

De fysieke muur tussen west en oost mag dan wel verdwenen zijn, giet je die cijfers in kaarten, dan lijkt hij er nog te staan. En al worden de verschillen geleidelijk kleiner, in het hoofd van de mensen blijft die kloof hangen. De Mauer ist im Kopf, de muur staat nog in het hoofd van de mensen.

“Dertig jaar geleden zijn grote, sterke veranderingen begonnen, die nog altijd doorwerken”, zegt Vorländer. “Bovendien is heel dat proces gedomineerd door mensen die uit het westen kwamen. Het was een elite, van politici en ondernemers uit het westen die heel het proces in handen heeft genomen. Bij veel inwoners uit het oosten leeft nu nog heel erg het gevoel dat ze niet naar waarde geschat worden, dat ze geen erkenning krijgen.”

Daarbij komt nog dat de “Ossies” zichzelf heel erg vergelijken met de “Wessies”. In feite zouden de inwoners van de voormalige DDR moeten kijken naar hun buren uit Centraal-en Oost-Europa, vindt Vorländer. “Dan zouden ze zien dat ze er veel beter aan toe zijn, dat ze die voorbije jaren er enorm op vooruitgegaan zijn.” Maar dat doen ze dus niet.

En vanwaar dan die grote angst voor de toekomst? Andreas Wünsche uit Görlitz vat het in één zin samen. “Na de Wende (de ontwikkelingen in 1989 en 1990 waarmee de DDR veranderde van een communistische dictatuur naar een parlementaire democratie, red.) zijn we vanaf nul begonnen. Die welstand wil ik niet verliezen”.  Vorländer beaamt dat. “De Oost-Duitsers hebben keihard gewerkt en willen niet verliezen wat ze in die tijd hebben opgebouwd."

De toename van vluchtelingen in 2015 was hooguit een katalysator

Dat er in 2015 plots honderdduizenden vluchtelingen en migranten naar Duitsland kwamen, ligt niet aan de basis van die gevoelens van ontgoocheling en frustratie. “Dat was hooguit een katalysator”, zegt Vorländer, de gevoelens kwamen daardoor makkelijker en sneller naar de oppervlakte. Ook voor Wünsche was het een keerpunt. Hij snapt niet dat er plots wel geld was voor opvang en integratie, “terwijl er voordien geen geld was voor de politie of voor onderwijs.” 

Man wird verscheißert

Hoewel Wünsche zichzelf niet omschrijft als Wutbürger, als boze burger, windt hij zich behoorlijk op als het over de politiek gaat. “Er komen donkere wolken aan, we lopen tegen een catastrofe aan”, maar volgens hem is de politiek helemaal niet met de belangen van het land bezig. “Man wird verscheißert, je wordt voor de gek gehouden.” Ze hopen hier op werk, dat er iets beweegt. Het komt niet. Je wordt alleen voor de gek gehouden. Dan krijg je boze burgers. Je verliest het vertrouwen in die “van boven”. Die wachten alleen maar.

Dat de radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland heel erg profiteert van die stemming, verwondert professor Vorländer niet. “Die mensen zijn heel erg ontvankelijk voor de boodschap van AfD, een boodschap die uitgaat van status quo, van behoud van het verleden.”

De mensen zijn erg ontvankelijk voor de boodschap van AFD, een boodschap die uitgaat van het behoud van het verleden

Maar ook de Afd vertrouwt Andreas Wünsche niet. “Bij de AfD willen een aantal mensen vooral de macht krijgen, eens dat gebeurd is, dan vergeten ze de kleine man. “ Vertwijfeld heft hij zijn armen in de lucht, de kans is groot dat hij zondag gewoon niet gaat stemmen “omdat niemand van die daarboven zegt wat ik denk.”

Zijn ontgoocheling en frustratie zitten dieper dan hij wil toegeven.

Bekijk de reportage uit "Het Journaal":

Video player inladen...