In 2018 kwamen twee mensen om op de Paardenmarkt in Antwerpen door een gasontploffing.

"Aardgas is veilig", maar hoe kan het toch fout gaan? En wat moet u doen wanneer u gas ruikt?

Officieel is het nog niet, maar volgens de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) werd Wilrijk vandaag getroffen door een gasontploffing. Gasexplosies richten vaak een enorme ravage aan, en soms zijn er ook mensenlevens te betreuren. Bij een gasexplosie kunnen verschillende gassen betrokken zijn, en een daarvan is aardgas. Aardgas is veilig, zo benadrukt energiedistributeur Fluvius, en gelet op het grote aantal aansluitingen zijn aardgasexplosies erg zeldzaam.

Bij ontploffingen in woningen is het gas dat de oorzaak is, meestal het gas dat gebruikt wordt om te verwarmen en/of te koken. In ons land is dat meestal aardgas, maar het kan ook bijvoorbeeld methaan, propaan of butaan zijn. Statistieken over de precieze oorzaak - was het lek te vinden in de leiding, de flexibele verbinding tussen de leiding en het toestel, of het toestel zelf - zijn er niet. 

Bij ontploffingen in industriële installaties spelen veel andere gassen vaak een belangrijke rol, gassen zoals waterstof, benzinedampen of ethanol. UIteraard is dat ook bij een ontploffing in een woning een mogelijkheid. 

Aardgas is veilig, zo zegt distributeur Fluvius, en een belangrijk aspect daarvan is de "opvallende geur", zeg maar de stank van rotte eieren. Aardgas zelf is kleurloos en nagenoeg reukloos, en de geur wordt er opzettelijk aan toegevoegd om ervoor te zorgen dat een lek of een openstaande kraan aan een fornuis snel opgemerkt zou worden. Het toevoegen van de geurstof wordt gecontroleerd door een onafhankelijk laboratorium, en bij problemen wordt er onmiddellijk opgetreden, aldus Fluvius.

De geur is zo penetrant dat hij al waargenomen kan worden zodra er 1 procent aardgas in de lucht zit. Op dat ogenblik kan het aardgas nog niet ontvlammen, dat kan namelijk enkel in bepaalde omstandigheden, bij een concentratie tussen 5 en 15 procent.

Ontsteking

Als er minder dan 5 procent aardgas in de omgevingslucht zit, is de concentratie niet hoog genoeg om tot ontvlamming te komen, als er meer dan 15 procent in de lucht zit, is er niet genoeg zuurstof meer. Daarnaast ontvlamt aardgas pas bij een temperatuur van 650 graden of meer. Dat lijkt erg veel, maar een eenvoudige vonk door het ontsteken van een lamp is al warm genoeg. 

Aardgas verdunt en verdwijnt snel, het is namelijk - in tegenstelling tot bijvoorbeeld benzinedampen - lichter dan lucht en het heeft dan ook de neiging op te stijgen. Aardgas is ook niet giftig en een mengsel van aardgas en lucht kan ingeademd worden zonder kwalijke gevolgen. In een slecht of niet geventileerde ruimte kan men wel het bewustzijn verliezen en zelfs stikken als het aardgas de zuurstof verdringt.  

Een installatie in Australië om mercaptanen, de naar rotte eieren ruikende reukstof, toe te voegen aan aardgas. Dat mag alleen als de wind niet waait naar een ijzermijn en zoutpannen in de buurt. Glen Dillon/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Ontploffing op de Paardenmarkt, ontploffing in Luik

Ons land is dit decennium al eerder getroffen door dodelijke gasontploffingen in woningen. 

Op 15 januari 2018 wordt de Paardenmarkt in het centrum van Antwerpen 's avonds opgeschikt door een enorme knal. Drie gebouwen met verschillende verdiepingen worden bijna helemaal verwoest, als bij wonder verliezen slechts twee mensen het leven. Veertien anderen raken gewond. 

De ontploffing had ongetwijfeld vermeden kunnen worden want in het huis hing al de hele dag een gasgeur, maar niemand had dat gemeld. Het pand waar de ontploffing plaatsvond, was in erg slechte staat en een gevraagde controle door het OCMW was niet doorgegaan. 

Bovendien was er enkele maanden voor de ontploffing een gaslek vastgesteld in het huis, maar dat was nooit op een professionele manier hersteld. Men had integendeel gewoon de gaskraan dichtgedraaid. Begin januari 2018 werd die opnieuw opengezet - waarom is niet duidelijk - , waarna het gas zich via het niet herstelde lek ophoopte op de eerste verdieping. Het aansteken van een sigaret of een kaars volstond daarop om de explosie te laten plaatsvinden. 

Een huurder in de woning die twee studio's onderverhuurde, wordt door het parket vervolgd voor onopzettelijke doding.

Begin oktober 2015 komt een vrouw om in haar woning in Zemst door een ontploffing die veroorzaakt werd door een lekkende gasfles, en eind september 2013 overleeft een vrouw een gasexplosie in Beveren bij Roeselare niet. 

Veel zwaarder is de tol bij een gasexplosie op 27 januari in de Rue Léopold in Luik. 's Nachts is daar een enorme knal te horen, en een huis van vijf verdiepingen wordt volledig vernield. Veertien mensen overleven de explosie niet. 

Bij de dodelijke slachtoffers zijn een jonge vrouw en haar verloofde uit Heusden-Zolder in Limburg. Dankzij hen kan een meisje van twaalf levend van onder het puin gehaald worden, nadat het koppel haar urenlang moed had ingepraat en de hulpdiensten op haar spoor had gezet. Voor het jonge koppel zelf komt alle hulp te laat. Ze krijgen postuum wel een medaille voor moed en zelfopoffering. 

De oorzaak van de explosie is waarschijnlijk geknoei met de leidingen om illegaal gas af te tappen.  

U ruikt gas, wat moet u doen?

Als u in huis een gasgeur opmerkt, moet u:

  • de kraan aan de gasmeter dichtdraaien,
  • toestellen op gas afsluiten,
  • de ruimte verluchten, 
  • de ruimte verlaten.  

Wat u zeker niet mag doen:

  • elektrische toestellen, ook een gsm, gebruiken, aanzetten of uitschakelen,
  • licht aandoen,
  • vuur maken,
  • roken of een elektrische sigaret gebruiken.

Als u in veiligheid bent en geen gasgeur meer ruikt, kan u het gratis nummer 0800 65 0 65 bellen. Oproepen op dit 'gasgeurnummer' krijgen voorrang en Fluvius stuurt dan een interventieteam. Dat kan de gaslucht meten en het gaslek opsporen. 

Als u een gasgeur ruikt buiten een gebouw, moet u ramen en deuren sluiten, vonken en vuur vermijden en uit de buurt blijven. Als u veilig bent, kan u opnieuw uw gsm gebruiken en het meldnummer bellen. 

Deze en nog andere richtlijnen vindt u op de website van Fluvius.