WLADIMIR BULGAR/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Doelstelling aantal meisjes in STEM-richtingen mag ambitieuzer, opleiding op termijn genderneutraal maken

"Wetenschap en technologie zijn geen jongenszaak meer: in vergelijking met zes jaar geleden kiezen 4% meer meisjes voor een STEM-richting (wetenschap, technologie of wiskunde) in het middelbaar onderwijs." De Vlaamse overheid pakt er graag mee uit. Iedere stijging is positief en natuurlijk vergt deze evolutie veel tijd, maar de doelstellingen mogen gerust wat ambitieuzer. Uiteindelijk moet STEM een genderneutrale opleiding worden, en daar zijn we nog lang niet.

opinie
Véronique Van Vlasselaer
Customer Advisor Decision Science bij SAS België en Luxemburg, een bedrijf gespecialiseerd in analyse van data.

Als iemand mij vraagt hoe ik in mijn beroep ben terechtgekomen, dan zeg ik dat ik geluk heb gehad. Ik koos voor een opleiding als handelsingenieur in de beleidsinformatica, omdat de keuzerichting informatica me in het middelbaar onderwijs al aansprak. We leerden er programmeren door bijvoorbeeld in een simulatie een autootje te laten rijden. Op die manier konden we duidelijk zien hoe je informatica in de praktijk kunt toepassen. Toch was het geen bewuste keuze om hierin verder te gaan. Pas tijdens het leerproces heb ik ontdekt hoe interessant en uitdagend deze wereld is.

Opleiding moet genderneutraal worden

Ik heb dus geluk gehad dat ik een richting heb gekozen die me zo gepassioneerd heeft, maar eigenlijk was er op school te weinig ondersteuning om een doordachte keuze te maken. En dat is jammer, want het bepaalt een groot deel van je carrière en je verdere leven. Het is dus absoluut nodig dat kinderen inzicht verwerven in andere beroepen dan die waar ze dagelijks mee in contact komen. We weten wel wat de dokter, de winkelier en de bakker doen, maar IT blijft voor kinderen heel abstract. Ze beseffen onvoldoende wat de beroepsmogelijkheden zijn.

Vlaanderen heeft zichzelf tegen 2020 enkele doelstellingen opgelegd om STEM-opleidingen in het onderwijs populairder te maken. De cijfers tonen dat we zeker op de goede weg zijn. Iets meer dan de helft van de leerlingen in het aso studeert af met een STEM-diploma. En intussen volgt bijna één op de drie meisjes zo’n richting. Aangezien 2020 wel heel kort op de radar komt, mogen we relatief tevreden zijn als de doelstellingen worden gehaald. Ontslagnemend minister van Onderwijs Crevits noemde STEM een blijver in het Vlaamse onderwijs en vindt het belangrijk dat er een gestage stijging te noteren valt. Maar over pakweg tien jaar is dit niet ambitieus genoeg.

Eerst evenwicht in onderwijs, pas daarna in industrie

Op termijn moeten de cijfers weergeven dat STEM een genderneutrale opleiding is. Vanuit een statistisch standpunt betekent dit zelfs dat 51% van de studenten meisjes moeten zijn. Pas als dat evenwicht in het onderwijs bereikt is, kan dit ook in de industrie weerspiegeld worden. Het mag absoluut niet de bedoeling zijn dat bedrijven vrouwelijke medewerkers enkel zouden aannemen om hun aandeel in de organisatie te versterken. Bij SAS vertrekken we van de gedachte dat mannen en vrouwen intellectueel evenwaardig zijn. Mensen worden aangenomen op basis van talent, niet van geslacht.

De laatste tijd komen er wel steeds meer vrouwen bij, en ook het aantal applicaties van vrouwen zit in de lift. We zijn nog altijd ruimschoots in de minderheid, maar de tendens is zeker positief. Het toont dus aan hoezeer de balans afhangt van het onderwijs. In dat opzicht mogen we bij een minieme stijging van 4% meer meisjes in STEM-richtingen zeker niet te snel victorie kraaien. Dan zou het immers nog erg lang duren voor er in de industrie een statistisch correct evenwicht kan zijn.

Natuurlijk vraagt het tijd om iets te veranderen wat toch in onze cultuur ingebakken zit. Technologie en wetenschap zijn historisch altijd een mannenwereld geweest. Maar het is de taak van het onderwijs om deze gedachte te veranderen. In het verleden lag de focus iets te vaak op mannelijke toepassingen, terwijl technologie echt in elk aspect van ons leven een grote rol speelt. Ook dingen die stereotypisch misschien als vrouwelijk worden beschouwd, hebben een wetenschappelijke achtergrond. Bak je bijvoorbeeld een cake, dan gebeuren er allerlei chemische reacties waar we zelden bij stilstaan.

Beginnen in kleuteronderwijs

STEM kan deze evolutie zeker versnellen, al moet het de ambitie zijn om kinderen zo jong mogelijk met technologie in aanraking te laten komen. Het actieplan van de Vlaamse overheid richt zich immers op het middelbaar, maar eigenlijk zou je zelfs bij kleuters al nieuwsgierigheid kunnen opwekken. Zo kan wetenschap ook heel simpel zijn. Neem bijvoorbeeld de zwaartekracht: waarom valt een voorwerp op de grond? Zonder hier specifiek op te focussen, kan STEM bij kleuters vragen over alledaagse dingen oproepen. Op die manier gaan ze onbewust beseffen hoe concepten uit wetenschap en technologie op alles in hun omgeving van toepassing zijn.

Misschien moeten we ook hier een voorbeeld nemen aan het onderwijs in de Scandinavische landen. Finland is bijvoorbeeld altijd een voorloper van alternatief onderwijs geweest. Het is dan ook geen toeval dat dit land in de digitale index op de eerste plaats pronkt. Al is het aantal vrouwen in STEM-richtingen natuurlijk slechts één van verschillende criteria om de score van een land in die index te berekenen.

Rolmodellen inzetten

Wat moet ons onderwijs dan precies doen? Leerpakketten mogen nu zeker niet plots enkel op meisjes gericht zijn. Iedereen moet gestimuleerd worden om technologie interessant te vinden. Daarom is het belangrijk om rolmodellen in te zetten. Mensen die gepassioneerd zijn over hun job, zullen altijd anderen overtuigen om zelf zo’n richting uit te gaan. Onderzoekers of rolmodellen in het onderwijs laten spreken of hen raadplegen om opleidingspakketten samen te stellen, kan zeker een kettingreactie veroorzaken en de evolutie versnellen.

Proefjes de ideale methode om nieuwsgierigheid op te wekken.

Het onderwijs mag technologie ook niet als iets louter theoretisch behandelen. Daarom zijn proefjes de ideale methode om nieuwsgierigheid op te wekken. Zelf was ik op school helemaal niet in wetenschap geïnteresseerd, maar ik moet wel toegeven dat de proeven tijdens de lessen fysica en chemie tot de verbeelding spraken. Ze tonen hoe je met kennis in de praktijk leuke dingen kunt doen. Door STEM tastbaar en concreet te maken, geef je deze richtingen dus automatisch een duwtje in de rug.

Als volgend jaar 33% van de studenten in STEM-richtingen meisjes zijn, dan is de doelstelling van 2020 gehaald. Maar er is nadien nog een lange weg af te leggen voor we echt van een balans kunnen spreken. En daarvoor moeten we de lat hoog genoeg durven leggen. Ik kan uit mijn eigen ervaring alleen maar hopen dat toekomstige studenten, zowel mannen als vrouwen, in het onderwijs meer middelen en inzichten krijgen, zodat ze de eindeloze mogelijkheden van deze fascinerende industrie mogen ontdekken.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.