De 5 boeken die het leven van de hoogste rechter in ons land, Beatrijs Deconinck, veranderd hebben

Beatrijs Deconinck werd in april - als eerste vrouw ooit - tot Eerste Voorzitter bij het Hof van Cassatie benoemd. Het gerechtelijk jaar is alweer volop bezig, toch maakt de hoogste rechter in ons land tijd vrij om VRT NWS de boeken te verklappen die haar leven hebben veranderd. 

"Van kindsbeen af ben ik een boekenwurm", steekt Beatrijs Deconinck van wal. "Boeken heb ik op alle mogelijke en onmogelijke momenten gelezen. Stiekem in bed, tussen de examens door…" Van jongs af aan keek ze dan ook uit naar cadeaumomenten: Kerstmis, Sint-Maarten…. "Ik herinner mij het verlangen en het enthousiaste gevoel wanneer het cadeautjestijd was, want dat betekende een nieuwe voorraad kinderboeken. Ik las en lees vrij snel, zodat ik op een paar uur tijd door die voorraad heen was. Dat betekende een minder aangenaam gevoel, en een verlangen naar meer."

Van kindsbeen af ben ik een boekenwurm

Beatrijs Deconinck

Vijf boeken kiezen, is dus allesbehalve een sinecure voor Deconinck. "Bijzonder moeilijk, om niet te zeggen onmogelijk", zo omschrijft ze het zelf. Vijf sóórten boeken, dat gaat al iets gemakkelijker. 

1. "Goden, graven en geleerden. Het verhaal van de grote ontdekkingen in de archeologie" – C.W. Ceram

Een van de eerste reeksen die Deconinck naar eigen zeggen heeft verslonden was de jeugdreeks "Geschiedenis van…", waar de Nederlandse schrijver Jaap ter Haar meerdere boeken van geschreven heeft. "Die boeken hebben mijn belangstelling voor de ervaringen uit het verleden aangescherpt." 

Maar het eerste boek dat echt in haar geheugen gegrift staat is "Goden, graven en geleerden. Het verhaal van de grote ontdekkingen in de archeologie", van C.W. Ceram. "Het is het eerste "volwassen" boek dat ik uit de geschiedenisbibliotheek van mijn ouders mocht ontlenen, terwijl ik nog niet in de humaniora zat. Ik heb het toen ook meermaals na elkaar gelezen, echt verslónden. Later heb ik een nieuwe druk van het werk op de kop kunnen tikken voor mijn eigen bibliotheek, maar ik zie de oorspronkelijke kaft nog altijd voor mij."

Zonder enthousiast en moedig doorzetten, kan je je doelstellingen niet bereiken

Beatrijs Deconinck

"Het werk neemt je mee op wereldreis: van Herculaneum en Pompeï, over Troje en Mycene, naar Zuid-Amerika en de Azteken, met  de nodige stops bij de Steen van Rosetta en Champollion (De Franse taalkundige Jean-François Champollion ontcijferde het Egyptische hiërogliefenschrift via de steen van Rosetta, red.)”, vat Deconinck het boek samen. “Het is het geromantiseerde verhaal van al die archeologische ontdekkingen, maar ook en vooral van de gedrevenheid en de onvermoeibare zoektocht van sommige archeologen." Ze leerde ook een belangrijke les uit het boek: "Zonder enthousiast en moedig doorzetten, kan je je doelstellingen niet bereiken."

2. "Becoming" – Michelle Obama

Niet alleen geschiedenisboeken, ook biografieën kunnen Deconinck meer dan bekoren. "Omdat je er wijsheid uit het verleden uit oppikt, maar ook de kennis en ervaringen van anderen. De twee meest recente biografieën die ik dit jaar las, gaan al dan niet toevallig over vrouwen." 

De eerste biografie is "My own words" van Ruth Bader Ginsberg, die met haar 86 jaar nog steeds rechter is in de Amerikaanse Supreme Court. En – toepasselijk - Ginsberg was nog maar de tweede vrouw in de geschiedenis van de Verenigde Staten die tot opperrechter benoemd werd. De andere recente biografie die Deconinck kon bekoren was "Becoming" van Michelle Obama

De beide boeken stimuleerden Deconinck: "Sommige passages in de verhalen zijn herkenbaar, andere bevreemdend. Het onderwijssysteem in de Verenigde Staten is zó verschillend met de ruime kansen die bij ons geboden worden, bijvoorbeeld. Het belang van de schoolkeuze is daar dan ook een vrij belangrijk gegeven, terwijl wij er hier weinig bij stilstaan. Bepaalde hindernissen zijn dan ook niet echt vergelijkbaar, maar het doorzettingsvermogen en de vibe om vooruit te geraken zijn dat wel, en dat is stimulerend."

Bij deze twee vrouwen, RBG en Michelle Obama, zie je hun gedrevenheid

"Bij de twee vrouwen zie je hun gedrevenheid. Ze overwinnen hindernissen via hun schoolcarrière en komen voor hun eigen mening uit. Wat Michelle Obama vooral typeert, is dat ze "haar eigen ding" heeft gedaan en is blijven doen, ondanks de carrière van haar echtgenoot. Bij Ginsburg is vooral haar ontmoeting met toenmalig president Bill Clinton bijgebleven in het kader van haar aanstelling bij het Hooggerechtshof, omdat het volledig anders gebeurt dan bij ons. En ook haar statement voor dissenting opinions (dat wil zeggen dat een rechter de mogelijkheid heeft om - tégen de meerderheid - bij de besluitvorming in een arrest in te gaan, en de motieven daarvoor uiteen kan zetten en op kan nemen in de beslissing, red.). Bij ons is dat not done."

3. "1942. Het jaar van de stilte" – Herman Van Goethem

Opnieuw een geschiedenisboek, en opnieuw een recent boek dat Deconinck enorm heeft getroffen: "Het boek van rector Herman Van Goethem beschrijft het dagelijkse leven in Antwerpen, en vooral de dagdagelijkse vaststellingen gedurende het oorlogsjaar 1942. Het lijkt alsof ze vandaag gebeuren, maar met de evolutie in de oorlogssituatie waarvan wij wel de evolutie kennen, maar de betrokkenen natuurlijk niet."

Een paar voorbeelden? "De verdwijningen van Joden en het leeghalen van hun huizen in dat kanteljaar van de Tweede Wereldoorlog zijn schrijnend. En ook de opsomming van op het eerste zicht gewone dagdagelijkse daden, die in hun ruimere context een gebrek aan moed blootleggen van de personages, net als het opportunisme van bepaalde overheden zijn pijnlijk. Ook het verleden van de auteur zelf komt aan bod."

Bekijk hieronder het interview met Herman Van Goethem over het boek, in "De afspraak":

Uit het boek – en de thematiek – moeten we volgens Deconinck lessen trekken. "Het is een signaal om permanent waakzaam te zijn en steeds zélf je verantwoordelijkheid te nemen."

4. "Beleid van de rechter" – Walter Van Gerven

Enkele juridische boeken mogen uiteraard niet ontbreken op het lijstje van de hoogste rechter van ons land. "Niet alleen technische kost, maar ook metajuridische werken." Ze denkt daarbij meteen aan "Beleid van de rechter" van professor Walter Van Gerven. "Het boek gaat over de vrijheid die de rechter mag of moet nemen tegenover de wetgever en het enthousiasme dat zijn werk uitstraalt voor een betere rechtspraak dankzij de rechter."

Het is een must als jurist om alert te blijven 

Ook het boek "Lof der Onrust", dat geschreven werd door Marcel Storme, de leermeester van Deconinck aan de Universiteit Gent is er zo eentje. "De laatste hoofdstukken handelen over de "onrust om onrecht", de vraag waarom juristen meer dan anderen in de samenleving onrustig moeten zijn. Onrustig omdat zowel de zin van de norm als de zorg om de norm verdwijnt." Uit die boeken onthoudt Deconinck dat het een must is als jurist "om alert te blijven voor de signalen die uit verschillende visies kunnen worden afgeleid en bepaalde bezorgdheden gedeeld te zien".

5. "Commissario Brunetti" - Donna Leon

Op vakantie neemt Deconinck dan weer een goede stapel historische en psychologische detectives mee, al vraagt ze zich al lang af waarom die boeken haar net zo boeien, meer dan bijvoorbeeld hedendaagse thrillers: "Ik kan echt de behoefte hebben om met een boek even afstand te nemen. Misschien komt het door het grote aantal zelf op te lossen dossiers, die permanent en zonder ooit stil te vallen als golven blijven aanstromen op onze bureaus.

"Een goede en juiste oplossing vinden voor een juridisch probleem is voor een rechter dikwijls nogal een speurtocht. Historische detectives daarentegen zijn zo heerlijk afstandelijk. Op de koop toe weet je met zekerheid dat er een oplossing aankomt in het laatste hoofdstuk, iets wat minder evident is in de praktijk van de rechter."

Je weet met zekerheid dat er een oplossing aankomt in een detective, iets wat minder evident is in de praktijk 

Detectives die de hoogste rechter van ons land wel kunnen bekoren zijn bijvoorbeeld "Gordianus" van Steven Saylor, "Broeder Cadfaël" van Ellis Peters of de "Rechter Tie"-verhalen van Van Gullik en Lenormand. "Maar een nieuwe "Commissario Brunetti" van de Amerikaanse auteur Donna Leon zal misschien nog sneller op mijn weekendstapel belanden", bekent Deconinck. "Brunetti is geen blitse politieagent, maar een zachtaardige, Venetiaanse levensgenieter, met een warme en menselijke persoonlijkheid. Hij is een doorbijter die overal gaat graven, ook op de minder evidente plaatsen.

"Brunetti heeft bovendien een groot empathisch vermogen en een bijzondere mensenkennis die de motieven kan blootleggen. Het toonbeeld van een goed mens en een goede politieman. Maar hij zou ook een goede réchter zijn", besluit Deconinck. "Alle verhalen spelen zich trouwens af tegen de achtergrond van het Venetië van de Venetianen die zich storen aan het massatoerisme. Niets beters om even tot rust te komen"

Brunetti zou ook een goede rechter zijn

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.