HOC/JESSICA TAYLOR

Van "chloorkippen" tot "dikke jeanetten": wat is er aan de hand in het Verenigd Koninkrijk?

Het Verenigd Koninkrijk staat op zijn kop. De discussie over de brexit ontspoort, het parlement is het toneel van ongeziene beledigingen, schijnbewegingen en een razendsnel tactisch steekspel. Eeuwenoude tradities en afspraken gaan overboord. Wat is er aan de hand in het land dat ooit een toonbeeld was van kalmte en stabiliteit? 

analyse
Flip Feyten
Flip Feyten is VRT-journalist en kenner van het Verenigd Koninkrijk.

Het was ongezien. Lagerhuisvoorzitter John Bercow wees premier Boris Johnson als een schooljongen terecht omdat hij naar zijn tegenstrever had verwezen met diens gewone naam, Jeremy Corbyn. Shocking! Dat doe je niet in het House of Commons.

Je verwijst naar je collega’s met hun titel en hun kiesdistrict. In dit geval een hele mondvol: Labourleider Jeremy Corbyn hoort aangesproken te worden als "The Right Honourable Member for Islington North". Desnoods heb je het over "The Leader of the Opposition". Maar je noemt hem niet bij zijn naam. Dat is respectloos. Dat gaat in tegen honderden jaren traditie.

Chloorkieken

Het werd nog veel erger. Johnson noemde Corbyn ook een kieken. In de betekenis van lafaard, chicken, omdat hij voorlopig nog niet wil instemmen met nieuwe verkiezingen. Om precies te zijn: een chloorkieken.

Even tevoren had Corbyn gewezen op de gevaarlijke handelsverdragen die Johnson met Trump zou gaan sluiten, waarin de strenge normen voor voedselveiligheid op de schop zouden gaan. “There’s only one chlorinated chicken in the House”, riep Johnson, “en hij zit niet op de achterste bankjes.”

Dikke jeannet

Alsof dat nog niet genoeg was, schold de premier zijn tegenstrever ook uit voor “you great big girl’s blouse”. Dat was toen Corbyn hem uitdaagde om interne regeringsdocumenten over de no-dealbrexit openbaar te maken. Het betekent zoveel als “gij dikke jeannet”. Johnsons microfoon stond weliswaar niet open dus op tv was het niet te horen, maar in de Kamer wel. En zelfs voor een ongeoefende liplezer was het duidelijk te zien.

Plat, ordinair taalgebruik, en dat in een parlement waar hoofse afspraken gelden die unparliamentary language, onparlementair taalgebruik moeten voorkomen. Maar de verruwing van het taalgebruik is maar een symptoom van de onthutsende verruwing van de politieke zeden.

Plots worden heilige gewoonten en vertrouwde precedenten overboord gegooid. Het parlement  wordt door de regering zo maar even vijf weken monddood gemaakt. De voorzitter slaat terug en laat toe dat wetten die normaal maanden werk vergen er op drie dagen doorgeduwd worden.

Het parlement grist vervolgens het recht om de agenda te bepalen uit de handen van de regering. En neemt meteen een wet aan die de premier verplicht tot een vernederende knieval: hij moet bij Europa nog maar eens om uitstel voor de brexit gaan vragen. En dus zijn keiharde belofte breken om het Verenigd Koninkrijk op 31 oktober hoe dan ook  uit de EU te halen.

Botte bijl

Johnson reageert met de botte bijl: hij gooit 21 Lagerhuisleden van zijn eigen partij die hebben meegestemd met de oppositie genadeloos uit de partij. Rücksichtlos: er zitten ook klinkende namen als Churchills kleinzoon en ettelijke oud-ministers bij. Het bloedbad beneemt zelfs de oppositie de adem. Een van Johnsons eigen ministers kan het niet aanzien en stapt op. Zelfs zijn eigen broer houdt het voor bekeken.

Nu overweegt Johnson blijkbaar zelfs de wet die hem dwingt de EU enkel te verlaten mét een akkoord, en hem dus tot uitstel verplicht, gewoon naast zich neer te leggen. Hij riskeert daarmee een proces en gevangenisstraf.

AFP or licensors

Verkiezingen

En hij wil verkiezingen, meteen. De gezamenlijke oppositiepartijen noemen de premier openlijk een volstrekt onbetrouwbare foefelaar, en willen enkel meewerken aan verkiezingen als een brexit-zonder-akkoord definitief van tafel is, met gebetonneerde garanties. Desnoods ná 31 oktober, als Johnson zijn belofte om het land uit de EU te halen niet heeft kunnen waarmaken en dus met de broek op de enkels staat.

Die datum van de verkiezingen maakt wel degelijk een groot verschil: hoe vroeger vóór 31 oktober, hoe beter voor Johnson. Hoe later hoe lastiger. Als er vandaag verkiezingen zouden zijn, wint Johnson met vlag en wimpel. Als de brexit uitgesteld wordt, zouden de Conservatieven veel minder zetels halen, ongeveer evenveel als Labour, zeggen de peilingen.

Want dan zouden de stemmen van overtuigde brexiteers verdeeld worden tussen de Conservatieven en de Brexit-partij van Nigel Farage. Die laatste biedt de garantie dat hij enkel voor een keiharde brexit gaat, zonder enig akkoord. Geen watje zoals Boris dus, die nog onderhandelt met Europa.

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

De politici rollen als straatvechters door de gangen van het Palace of Westminster. En alle maneuvers en tegenzetten volgen elkaar op met duizelingwekkende snelheid. Zelfs doorgewinterde journalisten raken er de kluts bij kwijt. En het publiek kijkt met afgrijzen toe naar deze onbegrijpelijke politieke spelletjes. Want het gaat wel om hun jobs, hun bedrijfjes, hun broodwinning, hun gezondheidszorg. Of hun brexit.

Regering versus parlement

Eigenlijk is dit een gevecht op het scherp van de snee tussen de regering en het parlement. Wie heeft het uiteindelijk voor het zeggen? Je zou denken dat het parlement, de vertegenwoordigers van het volk, het laatste woord heeft.

Maar Johnson zegt: jullie volksvertegenwoordigers vertegenwoordigen het volk helemaal niet. Het volk heeft drie jaar geleden in een referendum gekozen om uit de EU te stappen. Met al jullie maneuvers en vertragingstactieken willen jullie dat verhinderen of afzwakken. Ík daarentegen ben de vertegenwoordiger van de échte wil van het volk. En dat geeft mij het recht en de legitimiteit om de zogenaamd "democratische" spelregels op te rekken, en desnoods naast mij neer te leggen.

Dat wordt ook een verkiezingsslogan, let maar op: parliament versus the people, kiezen tussen het parlement (dat het volk enkel in naam vertegenwoordigt) en het volk (dat alleen ik écht vertegenwoordig).

Toch niet zo anders

De Britten zien zichzelf als “anders dan alle anderen”. Met hun vertrek uit de EU benadrukken ze dat eilandgevoel nog eens. Maar ze blijken ironisch genoeg helemaal niet immuun voor wat er zich elders afspeelt. Ook in verschillende Europese landen, in de Verenigde Staten of in Brazilië herkent een deel van de bevolking zich niet meer in zijn volksvertegenwoordigers.

De politieke klasse die zich bezighoudt met spelletjes, de globalisten en de milieufanaten: ze hebben geen benul van wat hun hooggestemde theorieën teweegbrengen voor mensen die dagelijks moeten vechten om het hoofd boven water te houden. Zie de gele hesjes in Frankrijk. 

Bij het referendum over de brexit hadden de populisten het makkelijk. Ze hoefden maar in te spelen op de romantische nostalgie van de Britten 

Die klacht speelt in de kaart van populisten, die hun eenvoudige en glasheldere oplossingen kunnen voorspiegelen. Via de sociale media hebben ze rechtstreeks en ongefilterd contact met kiezers. Ook daar zie je die harde beledigingen van tegenstanders, de bitse toon, de verwensingen aan het adres van de fake-news-media, wereldvreemde rechters of dwaze parlementairen. Traditionele partijen hebben daar voorlopig geen antwoord op en zitten in zwaar weer, nieuwe radicale partijen krijgen wind in de zeilen.

Bij het referendum over de brexit, nu alweer drie jaar geleden, hadden de populisten het makkelijk. Ze hoefden maar in te spelen op de romantische nostalgie van de Britten. Die hebben de Romeinen van hun eiland verjaagd, Napoleon verslagen, de Duitse Kaiser op de knieën gedwongen en Hitler klein gekregen. Ze waren met hun Empire ooit het grootste wereldrijk. Wat zouden ze het niet op hun eentje kunnen rooien, buiten de Europese Unie? Dat sentiment zit in het DNA van zowat elke Brit.

Niemand die het op dat moment goed doorhad: 40 jaar vervlechting met de EU ongedaan maken vergt tienduizend nieuwe Britse wetteksten. Niemand die dacht aan zoiets als een uittredingsakkoord, dat ontwrichtende files in de ferryhavens of haperingen in de voedsel- en medicijnenbevoorrading moet voorkomen. Niemand die goed uitlegde dat de grenskwestie in Noord-Ierland onoplosbaar zou zijn. Ook de Britse media niet, die lieten toen behoorlijk wat steken vallen. 

Breuklijn

De brexit trekt een nieuwe breuklijn van voor- en tegenstanders van de EU dwars door het bestaande politieke landschap. Maar vergis je niet: onderhuids blijft de links-rechtstegenstelling springlevend.

Nigel Farage en een deel van de Conservatieven hopen dat de brexit de weg vrijmaakt naar een veel rechtsere politiek: meer kapitalisme, minder regelneverij en meer vrijheid, minder belastingen en betutteling. Farage droomde zelfs al hardop over de afschaffing van de gratis gezondheidsdienst NHS, een heilige koe in het Verenigd Koninkrijk. Hij wil die vervangen door privéverzekeringen naar Amerikaans model.

Labourleider Jeremy Corbyn.

Jeremy Corbyn droomt dan weer van een drastische herverdeling van de rijkdom via belastingen voor rijkaards en multinationals. Hij wil hogere uitkeringen, en hij wil de privatisering van overheidsbedrijven als de spoorwegen ongedaan maken en er weer staatsbedrijven van maken. 

Tot nog toe was er ook binnen de twee grote partijen hopeloze verdeeldheid over de brexit. Labourleider Corbyn is stiekem eigenlijk voor de brexit. In zijn extreemlinkse visie is de EU één groot complot van kapitalisten, dus daar wil hij van af. Maar een groot deel van zijn partij en zijn kiezers willen in de Unie blijven. Als die hun zin niet krijgen, zouden ze wel eens kunnen wegtrekken naar de Liberal Democrats, want die kleinere partij pleit ondubbelzinnig voor het behoud van het EU-lidmaatschap.

Bij de Conservatieven was er dan weer een hardnekkige minderheid die eigenlijk in de EU wou blijven, of minstens met een akkoord wou vertrekken. Maar door de brutale zuivering van de parlementsfractie zijn die lastige rebellen nu geëlimineerd. In hun plaats zullen bij de verkiezingen 21 loepzuivere brexit-kandidaten aantreden. Daardoor zijn de Conservatieven nu niet langer een gespleten partij, ze zijn een ondubbelzinnige pro-brexitpartij geworden. Dat kan een troef blijken bij de verkiezingen. 

Raadgever Dominic Cummings en premier Boris Johnson.

Volgens sommigen was dat trouwens van bij het begin het plan van Johnson toen hij op 24 juli premier werd: eerst de rebellen uit de partij werken, en vervolgens aansturen op verkiezingen. In het plan van Johnson en zijn Raspoetin-raadgever Dominic Cummings zou de oppositie die verkiezingen geëist hebben, als verontwaardigde reactie op de wekenlange opschorting van het parlement. Maar dat is even anders uitgedraaid. De onverwacht slinkse tegenzetten van de oppositie dwingen hen nu tot nog meer geraffineerde spitsvondigheden. Hun gps zegt: route herberekenen. 

Hoe loopt het af?

Hoe het afloopt is anyone’s guess: niemand die het durft voorspellen. Er komen allicht verkiezingen, maar wanneer is volstrekt onduidelijk. En het kan nog alle kanten uit, van een harde crash uit de EU tot “we blijven erin, het was allemaal maar om te lachen”. En alles daartussen: uitstel, een akkoord met de EU, een nieuw referendum.

Er is één lichtpuntje: tussen alle bitsigheid was er toch nog plaats voor typisch Britse humor. Toen Jeremy Corbyn aankondigde dat Labour voorlopig niet zou instemmen met verkiezingen, veerde het getergde Conservatieve parlementslid Bernard Jenkin recht en vroeg aan de voorzitter: “Bestaat er een manier om een motie van wantrouwen in Harer Majesteits oppositie in te dienen?”

Het hele Lagerhuis barstte in onbedaarlijk lachen uit. Premier Johnson kopte de voorzet meteen binnen: “Dit is voor het eerst in de geschiedenis dat de oppositie het vertrouwen geeft aan Harer Majesteits regering!” Daar moest zelfs parlementsvoorzitter John Bercow even om grijnzen.