Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Het is vijf voor twaalf: hoog tijd dat Europa zich echt bezighoudt met Hongkong

De Duitse Bondskanselier Angela Merkel heeft onlangs China bezocht. Verschillende mensen, onder wie activisten in Hongkong, hadden gehoopt dat ze dat staatsbezoek zou aangrijpen om een duidelijk signaal te geven over de al maanden durende demonstraties. Nochtans is het vijf voor twaalf voor Hongkong. Het wordt hoog tijd dat Europa zich proactief gaat mengen in het conflict. Niet alleen omdat het van ons verwacht wordt, maar ook omdat Europa er alle baat bij heeft om zich proactief op te stellen.

opinie
Michaël Lantmeeters
Michaël Lantmeeters heeft politieke wetenschappen en internationale betrekkingen gestudeerd in Brussel, Kopenhagen en Washington DC. Hij is vooral bezig met Europese integratie, Europees buitenlands beleid en de geopolitiek van Azië.

Het waren mooie woorden over de toestand in Hongkong, maar niets meer dan dat. Net opvallend genoeg voor de westerse pers om ze lovend te quoten en net niet moedig genoeg zodat ze door de Chinese regering compleet genegeerd konden worden.

Voor wie de zaak wat meer opvolgt, weet dat dit ondertussen een vast patroon is geworden. Westerse leiders komen in China even hun zegje kunnen doen over het belang van mensenrechten en democratie. De Chinese regering negeert dan deze uitspraken om daarna gewoon verder te gaan met het sluiten van economische akkoorden. Deze keer was het weer ‘business as usual’. Met 11 samenwerkingsakkoorden op zak landde de bondskanselier in Berlijn.

Dit relletje ging dan ook niet over Merkel, maar over de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas. De voorbije maandag had die een ontmoeting met een van de meest prominente Hongkong-activisten, Joshua Wong. Die activist volgde Merkel naar Duitsland om eerst daar zijn verhaal te doen en daarna in de VS. Dat vond de Chinese regering niet zo leuk.

Europese leiders hebben vaak scherpe woorden over China, maar nooit meer dan dat. Tot nu toe heeft Europa geen visie of strategie over hoe het in de toekomst zou moeten omgaan met China. Desondanks is dit hard nodig. China is een groeiende en assertieve geopolitieke speler in de wereld en Europa heeft er daarom alle baat bij na te denken hoe met deze grootmacht om te gaan. De crisis in Hongkong is de perfecte kans om het Europees strategische beleid vorm te geven.

Waarom China het been stijf houdt

Er zijn vier redenen waarom de Chinese regering moeilijk kan toegeven aan de demonstranten in Hongkong. De eerste reden is zeer simpel: de Chinese politieke elite wil dat Hongkong in de pas loopt en een ondeelbaar deel van China wordt. 

Als Peking toegeeft aan de eisen van de demonstranten zal de Chinese politieke elite dat als een nederlaag beschouwen. Dat kan hun macht in de Chinese Communistische Partij verzwakken.

Daarnaast zou toegeven aan de demonstranten tot reputatieschade in het buitenland kunnen leiden. China wil graag een alternatief staatsmodel voor het westerse democratisch model zijn. Zo'n grote crisis schaadt de perfectie die het land wil uitstralen.

De Chinese regering vreest een precedent van geoorloofde burgerlijke ongehoorzaamheid. Elke Chinese regering is doodsbang voor een revolutie. Die angst is historisch gegroeid en was ook de aanleiding voor de repressie van het Tiananmenprotest in 1989. Door de strakke informatiecontrole is het onwaarschijnlijk dat de protesten in Hongkong zich verspreiden naar de rest van China. De verschillende Chinese burgers met wie ik contact heb, blijken ofwel niets over de demonstraties te weten, ofwel weten ze wel iets maar is de informatie zo verdraaid dat de demonstranten als gewelddadige terroristen worden beschouwd. 

Is Europa te voorzichtig?

Dat verklaart waarom de Europese leiders zo voorzichtig met de crisis omgaan. Eén foute beweging en het conflict escaleert. Maar die voorzichtigheid zou niet mogen leiden tot nietsdoen. De demonstranten in Hongkong verdienen onze steun en om onze plaats in de wereld te behouden, moeten we ook actief omgaan met de Chinese assertiviteit. 

De EU moet de demonstranten in Hongkong steunen vanuit een moreel standpunt. De Hongkongers kunnen elk moment hun vrijheden verliezen, dezelfde vrijheden die wij hier in het Westen beleven en uitdragen. 

Als we de demonstranten niet steunen en hun roep om vrijheid en menselijkheid negeren, zal elke toekomstige actie van de Europese Unie in twijfel getrokken worden. Ik sluit me volledig aan bij professor Sven Biscop van de Universiteit Gent. "Samenwerken waar mogelijk, en terug duwen wanneer nodig", luidt diens devies.  De EU dreigt nog meer van haar geloofwaardigheid op het internationale toneel te verliezen.  Die geloofwaardigheid is al bijzonder klein. De crisis in Hongkong biedt ons een kans aan om een eerste stap te zetten naar een daadkrachtig Europees buitenlands beleid. 

Graag meer daadkracht

De vraag naar een daadkrachtig Europees buitenlands beleid is geen kwestie van luxe. Lang heerste in Brussel de gedachte dat er in een wereld van vrijhandel en internationale samenwerking geen nood is aan een daadkrachtig Europees buitenlands beleid.

Maar maak u geen illusies: hoewel we moeten samenwerken met China blijft het een grootmacht en een rivaal van de Europese Unie. De kans dat China de Europese Unie binnenvalt is heel klein, maar het land ondermijnt wel systematisch de invloed van Europa zowel buiten als binnen de Europese Unie. Als we dus denken dat we kunnen nietsdoen terwijl de wereld rondom ons vervalt in autocratieën zonder dat dit onze vrijheden en welvaart in gevaar brengt, hebben we het mis. Terwijl het Chinese staatsmodel legitimiteit vergaart, verliest ons model van democratie, mensenrechten en vrijheid zijn geloofwaardigheid. Daarom moeten we onszelf beschermen en daadkrachtig optreden.

Vijf voor twaalf

Wat kan de Europese Unie doen? Ze heeft momenteel de capaciteit niet om de demonstranten in Hongkong te steunen. Daarnaast blijven we economisch sterk verweven met China. 

Zoals de activisten zelf eisen en een resolutie van het Europees Parlement vraagt, zou de EU haar wapenexport naar Hongkong moeten stopzetten. Die wapens kunnen gebruikt worden tegen de demonstranten. Daarnaast zouden de EU-lidstaten het voorbeeld van Taiwan kunnen volgen en asiel verlenen aan de demonstranten wier leven in gevaar is. Europa zou ook kunnen optreden als bemiddelaar. Dit zou een beter signaal zijn dan de huidige passieve houding.

De handelsbetrekkingen met China mogen onze morele verplichtingen niet overschaduwen. Sterker nog: bij een verdere escalatie van het conflict moet de EU overwegen om de politieke elite en het politie leiderschap van Hongkong financiële en economische sancties op te leggen.

De crisis in Hongkong vormt voor de Europese Unie een uitgelezen kans om de banden met Taiwan aan te halen. De democratische regering daar vormt een belangrijk steunpunt voor de Hongkongers en het eiland zou wel eens het volgende strijdtoneel kunnen zijn.

Voor Hongkong en de rol van Europa is het vijf voor twaalf. Dus hoogtijd dat de EU inziet dat de tijd van passieve waarnemers voorbij is.

Herbekijk hieronder de reportage in "Het Journaal":

Video player inladen...

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.