Nicolas Maeterlinck

Kandidaat-Eurocommissarissen leggen examen af: dit staat Didier Reynders en zijn collega's te wachten

Vandaag starten in het Europees Parlement de hoorzittingen of examens voor de kandidaat-Eurocommissarissen. Voor ons land is Didier Reynders kandidaat om commissaris van Justitie te worden. De kandidaten worden stevig op de rooster gelegd. Dit is wat ze mogen verwachten.

Op 1 november start de nieuwe Europese Commissie van voorzitter Ursula von der Leyen. Maar vooraleer haar commissarissen aan de slag kunnen, moeten ze eerst slagen voor een schriftelijke en mondelinge proef.

Het schriftelijk examen peilt naar de onafhankelijkheid en de intenties van de kandidaat-Eurocommissaris en de richting die hij of zij wil uitgaan. De kandidaten beantwoorden de vragen samen met hun administratie. In die zin kan het vergeleken worden met een openboekexamen. De vragen moeten zo volledig en correct mogelijk beantwoord worden, want onvolledige of tegenstrijdige antwoorden worden meegenomen naar de mondelinge proef.

‘‘Het schriftelijk examen is in vergelijking met het mondeling examen peanuts,’’ zegt Bart Staes, die 20 jaar voor Groen in het Europees Parlement zat en enkele hoorzittingen mee heeft geëvalueerd.

Streng mondeling examen

Tijdens het strenge mondelinge examen krijgt de kandidaat-Eurocommissaris drie uur de tijd om de betrokken parlementaire commissies van zijn of haar beleidsportefeuille te overtuigen dat hij of zij de meest geschikte persoon is.

Eerst leggen de kandidaten zelf hun plannen uit. Daarna moeten ze vragen beantwoorden van de commissieleden. ‘‘Sommige specialisten in de betrokken parlementaire commissies stellen heel precieze vragen en proberen zo de kandidaat-commissaris fouten te laten maken’’, vertelt Staes, die jarenlang in de parlementaire commissies Anti-fraude en Milieu, Volksgezondheid en Voedselveiligheid zat.

AFP or licensors

Naast de inhoudelijke plannen evalueren de commissieleden ook de onafhankelijkheid, morele integriteit en de talenkennis van de kandidaat. Engels wordt beschouwd als de lingua franca van de Europese Unie, de kennis van het Engels is dus een absolute voorwaarde.

Volgens Staes maken de politieke families of parlementaire commissies geen onderlinge afspraken om bepaalde kandidaten harder aan te pakken dan anderen. Parlementsleden van politieke families kunnen bij gevoelige thema’s, die gelinkt zijn aan de kandidaat-Eurocommissaris, wel extra doordringende vragen stellen. “Het is dan ook enorm belangrijk dat de kandidaten zich grondig voorbereiden op alle soort mogelijke examenvragen.”

Hard studeren

De cursus die de kandidaten-Eurocommissaris moeten instuderen, wordt opgesteld door het Directoraat-Generaal, het administratief apparaat van de kandidaat. Maar studeren alleen is niet genoeg, zegt zowel Bart Staes als afscheidnemend commissaris van Sociale Zaken en Werk Marianne Thyssen.

Er mag zeker op gerekend worden dat ook dit jaar een of meerdere kandidaten zullen sneuvelen

Bart Staes, ex-Europarlementslid

Het is belangrijk om de weken voor het examen ook naar het Europees Parlement in Straatsburg te gaan, om er met de woordvoerders van de verschillende politieke families te kunnen spreken. Zo kunnen ze beter inspelen op de verwachtingen van de Europarlementsleden. Volgens Thyssen komt het er voor de kandidaten ook op aan om zich tijdens het examen zeer gedreven en goed voorbereid te tonen.

Hoewel Reynders jarenlange ervaring heeft in de politiek, vermoedt Staes dat ook hij hard heeft moeten studeren voor het examen en hoopt hij dat Reynders voldoende tijd heeft genomen om met Europarlementsleden te spreken, ook al is hij op dit moment nog altijd federaal informateur. 

Herexamen?

Als de kandidaat niet geslaagd is, nemen de betrokken parlementaire commissies contact op met de voorzitter van de Europese Commissie, die het laatste woord heeft over de kandidaten. Maar meestal volgt de Commissievoorzitter de mening van de parlementaire commissies.  

De gebuisde kandidaat kan ook gevraagd worden om terug te komen voor een herkansing (zoals bij de Brit Jonathan Hill in 2014). Het doorschuiven van de bevoegdheden naar een andere commissaris na een slecht examen gebeurt zelden.

Wie kan sneuvelen?

Bij de hoorzittingen in het verleden viel er telkens minstens één kandidaat af (in 2004 de Italiaan Rocco Buttiglione, in 2009 de Roemeense Rumiana Jeleva, in 2014 de Bulgaarse Alenka Bratušek). "Er mag zeker op gerekend worden dat ook dit jaar een of meerdere kandidaten zullen sneuvelen", zegt Staes. 

Nog voor de start van de examens is de kandidatuur van de Roemeense Rovana Plumb en de Hongaar László Trócsányi geblokkeerd. Zij leggen deze week hoogstwaarschijnlijk geen examen af. Het is uiteindelijk aantredend commissievoorzitter Ursula von der Leyen die de knoop moet doorhakken.

Bij de Hongaar Trócsányi zijn er twijfels rond mogelijke banden met het advocatenkantoor dat hij oprichtte en dat zijn naam draagt. Hij was als minister van Justitie onder premier Orbán ook medeverantwoordelijk voor de uitholling van de rechtsstaat. Belangrijk detail: in de Europese Commissie zou zijn functie geweest zijn om mogelijke uitbreiding van de Europese Unie te bekijken. 

Volgens gelekte brieven van de commissie Juridische Zaken zouden de problemen rondom Plumb te maken hebben met een lening die ze is aangegaan bij een persoon uit de toeristische sector, en is niet duidelijk hoe ze die uitstaande lening zal terugbetalen. 

De Tsjechische Věra Jourová is lid van de populistische partij ANO, van de Tsjechische premier Andres Babiš. Babiš wordt ervan verdacht met zijn voormalig bedrijf Agrofert miljoenen euro’s aan Europese subsidies op een oneerlijke manier te hebben binnengehaald.

De Franse kandidate Sylvie Goulard wordt beschuldigd van fictieve tewerkstelling bij het Europees Parlement.

De Pool Janusz Wojciechowksi wordt als voormalig Europarlementslid dan weer verdacht gesjoemeld te hebben met reiskosten. Er loopt nog altijd een Europees onderzoek naar hem.

De Franse kandidaat-Eurocommissaris voor Interne Markt Sylvie Goulard werd een dag na de bekendmaking van de portefeuilles verhoord door de politie. Ze wordt beschuldigd van fictieve tewerkstelling bij het Europees Parlement. 

En ook Didier Reynders is enkele weken geleden in opspraak gekomen. Een ex-geheim agent van de Staatsveiligheid had namelijk een klacht tegen hem ingediend wegens corruptie en witwaspraktijken. De zaak werd vorige week stopgezet door een gebrek aan bewijzen.