De Meir in Antwerpen: de stadsboulevard waar u ook in de 17e eeuw al gezien moest worden

Elke week leiden Jos Vandervelden en fotograaf Alexander Dumarey je naar een plek in Vlaanderen of Brussel waar onze grootste schilders hun schildersezel opstelden.  Ooit vonden schilders het de volmaakte plekken om verzinnelijkt te worden op het canvas. Vaak zijn ze het nu nog. Soms zijn ze het niet meer. Het schilderij van toen en het beeld van nu. Vandaag: "De Meir in Antwerpen" van Erasmus De Bie of de stadsboulevard waar u ook in de 17e eeuw al gezien moest worden.

Van Erasmus De Bie is weinig bekend. Alleen dat hij tussen 1629 en 1675 in Antwerpen leefde en een telg uit een schildergeslacht was. Zijn werk, en vooral zijn Antwerpse stadsgezichten zijn dan weer hoogst herkenbaar. De Meir in Antwerpen schilderde hij meermaals. De brede stadslaan had zich in de zeventiende eeuw helemaal ontpopt tot de "place to be" voor iedereen met rijkdom en faam.

Het schilderij "De Meir in Antwerpen" dateert van rond 1660. Erasmus De Bie liet het licht  gericht vallen op de prinselijke koets die over de Meir rolt. Bewijsmateriaal is er niet, maar alles wijst er op dat De Bie het verblijf van Christina van Zweden in Antwerpen in beeld bracht. Of er minstens door geïnspireerd was. 

Christina, de afvallige koningin

Christina van Zweden was in hogere kringen het meest besproken personage uit het midden van de zeventiende eeuw. Ze was 6 toen ze koningin van Luthers Zweden werd en 28 toen ze troonsafstand deed en vertrok naar Rome om zich te bekeren tot het katholicisme. Tijdens haar lange rit verbleef ze in 1654 enkele maanden in Antwerpen, dat toen nog onder Spaans gezag viel. De afvallige koningin verbleef in het stadspaleis van edelman Garcia de Ylan, dichtbij de Meir. Al had Christina een groot deel van haar rijkdom moeten achterlaten, ze zou samen met haar gevolg in Antwerpen haar spilzieke reputatie alle eer hebben aangedaan. In de archieven zitten nu nog Antwerpse schuldvorderingen aan het adres van de Zweedse koningin.

Historici hebben het leven van Christina van Zweden uitgebreid gedocumenteerd. Zo beschrijven ze ook de mannelijke kenmerken van Christina. Ze zou zich frequent in mannenkleren hebben getoond. Filmmakers twijfelden zelfs niet. Greta Garbo vertolkte haar met ingesnoerde boezem in "Queen Christina". In de film "The Girl King"heeft de koningin een relatie met een hofmeisje.

Daarvan is niets te merken op het schilderij van Erasmus De Bie. De dame in de paardenkoets is in ieder geval een vorstelijk personage. Niemand anders had in de zeventiende eeuw het prestige om zich te laten vervoeren in een karos met een zesspan. Het aantal paarden -al dan niet met aparte koetsiers vanuit het zadel- was lange tijd een statussymbool. De eerzuchtige Napoleon zou bij zijn rondreis in de Lage Landen met een tienspan iedereen overbluffen. Het Nederlandse Huis van Oranje houdt het tot vandaag bij een achtspan.

Christus op de Meir

Erasmus De Bie bedeelde  nog een andere hoofdrol toe op zijn schilderij, al staat deze hoofdrolspeler een beetje in de schaduw. Meer dan 250 jaar lang stond er een monumentaal kruis met een beeld van Christus op de Meir, bij de kruising met de Huidevettersstraat. In 1527 werd een houten beeld op een ijzeren kruis geplaatst, later vervangen door een vergulde bronzen versie. Het beeld was verschillende keren mikpunt van religieuze strijd en zou definitief van de Meir verdwijnen tijdens de Franse overheersing.

De Fransen verdreven de Onze-Lieve-Vrouwebroeders uit hun klooster op de Meir en geboden tegelijk het beeld te laten veilen. De verkoop gebeurde publiekelijk en met enige aarzeling: "wegens de Municipaele Bestieringe (...) het schoon metaelen kruijs en Christi beeld met de schoon lanterne hebbende op de Meir gestaen". Bij de hoogste bieder, een Antwerpse koperslager had het beeld definitief vernietigd moeten worden. Hij besloot het echter aan de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal te geven, waar het vandaag nog steeds hangt.

De Onze-Lieve-Vrouwebroeders van de Meir

De Meir mag lang de "tour à la mode" geweest zijn, de plek waar welgestelden flaneerden, de Katholieke kerk was nooit ver weg. Talrijke kloosterordes waren gevestigd aan de Meir. Het enorme kloostercomplex van de Onze-Lieve-Vrouwebroeders schilderde Erasmus De Bie helemaal links. Religieuze processies trokken over de Meir onder het oog van het Christusbeeld en de Onze-Lieve-Vrouwetoren. Maar het waren de Fransen die God van de Meir verdreven. Vandaag staat alleen nog  de majestatische Onze-Lieve-Vrouwetoren  overeind. Haar zicht op de Meir wordt sinds 1931 deels benomen door de Boerentoren. De laatste trapgevelwoningen waren eerder al verdwenen toen de Meir in de negentiende eeuw haar besliste transitie doormaakte naar winkel- en kantoorstraat. 

Van kanaal naar winkelstraat

De naam Meir is afgeleid van "meere", dat verwijst naar water. De Meir was in de middeleeuwen nog een klein kanaal. Het zorgde voor transport en drinkwatervoorziening. De oevers werden van kasseien voorzien en bebouwd. Kleine bruggen werden aangelegd. In de zestiende eeuw werd de Meir overwelfd en werd het tracé geschapen van de lange en rechte  bebouwde straat door Antwerpen. De drooglegging van de Meir was het startschot van de aantrekkelijke buurt voor al wie fortuin bezat, van de adelstand tot de Kerk. Al die eeuwen is de Meir haar prominente plek in de stad blijven bewaren. Mocht Erasmus De Bie vandaag geleefd hebben, hij zou ongetwijfeld een uitstekende en creatieve marketingdeveloper zijn voor de Meir. 

"De Meir in Antwerpen" van Erasmus De Bie hangt in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen