AFP or licensors

Een acteur, Twitter en een mediaoorlog: wat zit er achter de huidige onrust in Egypte?

De Egyptenaren houden vandaag hun adem in. Tegenstanders van president Abdul Fatah al-Sisi hebben via sociale media opgeroepen om massaal tegen hem te betogen. Er werd veel volk op straat verwacht, maar het protest bleek eerder sporadisch en dan vooral in het zuiden.

analyse
Majd Khalifeh
Majd Khalifeh is VRT-journalist en specialist Midden-Oosten. Hij volgt de Arabische media op de voet en bezoekt geregeld de Arabische wereld.

De nieuwe protestbeweging in Egypte was de voorbije week al te voelen toen honderden mensen de straat optrokken met de eis dat de president zou opstappen. "Sisi moet vertrekken” was te horen tijdens die betogingen. De beelden doen een beetje denken aan het begin van de revolutie in Egypte tijdens de Arabische lente in 2011. Een beetje veel.

Mohammad Ali

De nieuwe anticampagne is eigenlijk al weken aan de gang. De aanleiding zijn de videoboodschappen van de Egyptische acteur en aannemer Mohammad Ali. Ali is gevlucht naar Spanje. Vanuit Spanje verspreidt hij sinds begin deze maand internetfilmpjes, waarin hij vertelt over wat hij zag aan corruptie als aannemer bij het leger. In de filmpjes acht hij president Sisi persoonlijk verantwoordelijk voor al het wantrouwen in het land.

In zijn video's beschrijft Ali tot in detail hoe hij tijdens zijn werk als aannemer de corruptie van dichtbij heeft meegemaakt. En hoe die corruptie rechtstreeks gelinkt is aan de president, en in sommige gevallen gelinkt is aan de Egyptische first lady, Entissar Amer.

De klokkenluider beweert dat de president en zijn vrouw miljoenen dollars hebben verspild onder meer aan eigen paleizen en luxe: "Hij gaf tientallen miljoenen dollars uit voor de begrafenis van zijn moeder", schreeuwt Ali in een van zijn filmpjes.

Het zijn de pikante details over "zakendoen met de president", maar ook de geïmproviseerde stijl en de platte taal van Ali die hem veel aandacht opleveren. Ali ontkent niet dat hij lang deel uitmaakte van de corrupte keten tussen de president en allerlei projecten. Maar hij benadrukt dat hij alles achter zich liet en naar Spanje vluchtte om de corruptie bloot te leggen. Dankzij zijn video's kreeg de klokkenluider in een paar dagen honderdduizenden volgers op sociale media. 

Ali was in Egypte niet zo bekend als acteur. Als hoofdrolspeler was hij voor het laatst te zien in een Egyptische speelfilm in 2016. Daarnaast verscheen hij af en toe in een lokale soap. Dat hij ook een aannemer was bij het leger, was bij het publiek helemaal niet bekend. 

Twitter

Net als bij de Egyptische opstand in 2011 spelen de sociale media nu ook een belangrijke rol in het mobiliseren van mensen. Op Twitter waren de anti-Sisi-hashtags de meest gebruikte hashtags sinds de lancering van de "Ali-video's".

Op Twitter gaat het om meer dan alleen de strijd tussen de opposanten en de aanhangers van Sisi. Een onderzoeksteam van de BBC kon vaststellen dat er heel wat verdachte accounts zijn, die zich mengen in de discussie op het internet, om verwarring te zaaien of eigen propaganda te verspreiden.

De politieke oorlog op Twitter is overal in het Midden-Oosten in volle gang. Die oorlog probeert Twitter zelf onder controle te houden. Zo heeft de sociaalnetwerksite de afgelopen dagen heel wat valse accounts in het Midden-Oosten geblokkeerd. Die sites werkten op een gecoördineerde manier om politieke propaganda te verspreiden. Egypte stond op de lijst.

Mediaoorlog

Ook op de Egyptische televisie ontstond er een oorlog tussen de pro- en anti-regeringsstemmen. Het is ook door die mediaoorlog dat het verhaal van de klokkenluider nog meer aandacht bij het grote publiek in Egypte kreeg.

Bij de betogingen vorige week toonden pro-regeringszenders beelden van kalme straten in Caïro om het publiek te laten zien dat er niets aan de hand was. Later kwamen de betogingen toch ter sprake, al dan niet door ze te beschrijven als "kleinschalig" en "verwaarloosbaar". 

Amr Adib is een van de bekendste pro-Sisi ankers in Egypte op dit moment.

In Egypte zelf, waar uitsluitend pro-Sisi-zenders opereren, richten de presentatoren van de talkshows hun woede op de klokkenluider. "Een verrader van het land", klinkt het bij de ene zender. "Ali is een terroristische moslimbroeder", klinkt het bij de andere. Vooral met die laatste bewering wordt er bij het anti-Sisi-kamp gelachen. Ali is immers erg open over zijn "niet-conservatief" gedrag. De Egyptische man plaatst foto's en video's, waaruit moet blijken dat hij alcohol drinkt en sigaretten rookt. Sigaretten en alcohol worden niet direct met de moslimbroeders geassocieerd.

De anti-Sisi-zenders hebben ook een (nieuw) mediaoffensief gelanceerd tegen de Egyptische president. Ze geven de filmpjes van Ali alle ruimte tijdens hun uitzending, verspreiden mee de hashtags rond de protesten, en melden alle soorten van acties tegen de regering. Tijdens de betogingen vorige week bleef de presentator live op televisie de mensen oproepen om deel te nemen aan de protesten. Onder het motto "het is op televisie, dus er is wel degelijks iets aan de hand", steeg de spanning in het verhaal.

De oppositiezenders leunen in het algemeen aan bij de moslimbroeders en opereren vanuit Turkije. De Turkse president Erdogan heeft die zenders met open armen ontvangen en laat hen propaganda voeren tegen Sisi en het militair regime in Egypte. Het verhuizen van heel wat anti-Sisi-stemmen naar Turkije kwam na de militaire staatsgreep in 2013, die resulteerde in het afzetten en de arrestatie van ex-president en lid van de Moslimbroeders Mohammed Morsi. Morsi overleed onlangs in een Egyptische cel. Hij kreeg aandacht in de toespraak van de Turkse president op de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties deze week.

Al-Sharq televisiezender opereert vanuit Turkije en voert vooral propaganda tegen Sisi

Ook de beroemde Qatarese televisiezender Aljazeera gaf veel aandacht aan de video's van de Egyptische klokkenluider. Aljazeera zit niet verlegen om haar negatieve houding ten opzichte van president Sisi. Sinds de militaire staatsgreep van Sisi in 2013 zet de zender alle middelen in om hem in kwaad daglicht te zetten. Qatar en Turkije zitten op dezelfde golflengte als het om Sisi gaat. De sympathie in de Arabische wereld met de vele politieke gevangenen in Egypte leidt tot meer kijkers bij Aljazeera. Iedereen wil zien hoe groot die betogingen zijn.

Vals alarm of revolutie?

Over het algemeen zijn rijke Egyptenaren tevreden met de politieke stabiliteit, al dan niet met minder democratie onder het presidentschap van Sisi. Stabiliteit betekent dat de economie en hun zaken blijven draaien. Vanuit het standpunt van de armen is het verhaal anders; en dat gaat om minstens een derde van de in totaal 99 miljoen mensen in Egypte. 

Miljoenen Egyptenaren zagen hun koopkracht sterk dalen de afgelopen jaren. Sinds 2015 is, volgens nationale cijfers, de armoede gestegen van 28 procent naar 33 procent. Hierbij moeten we vermelden dat de Egyptische regering de armoedegrens op 736 pond per maand, ofwel 41 euro per maand legt. Voor Egyptische gezinnen worden voedsel en transportkosten steeds duurder. 

De vraag nu is of deze oppositiegolf nog zal groeien. En of president Sisi die gaat overleven. De president heeft al publiek gereageerd op de video's van Mohammed Ali. Op een grote conferentie nam Sisi even het woord en begon hij spontaan over het onderwerp: "Ja, ik heb presidentiële paleizen laten bouwen. En ik ga nog meer laten bouwen. Want dit is niet voor mij. Dit is voor Egypte", klinkt het.

President Abdel Fatah al-Sisi en president Donald Trump in de marge van de Algemene Vergadering van de VN in New York Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Meest gelezen