(archieffoto) © 2018 Pacific Press

Wat is "impeachment", en hoe groot is de kans dat Donald Trump echt afgezet wordt?

In het ruim 2,5 jaar durende presidentschap van Donald Trump hebben zijn tegenstanders de term impeachment, afzetting, al vaker laten vallen. Toch is het er nooit formeel van gekomen, tot nu. Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, heeft aangekondigd dat ze de procedure wil opstarten. Wat is impeachment eigenlijk, wat is het niet? En heeft het in dit geval ook kans op slagen?

Artikel 2, sectie 4 van de Amerikaanse grondwet omschrijft impeachment als volgt: “The President, Vice President, and all civil Officers of the United States shall be removed from Office on Impeachment for, and conviction of, Treason, Bribery, or other High Crimes and Misdemeanors.” Wat zoveel betekent als dat -in dit geval- president Trump uit zijn ambt ontzet kan worden als hij zich schuldig zou hebben gemaakt aan verraad, omkoping of andere zware misdaden en misdrijven.

Een afzettingsprocedure doorloopt meerdere fasen en er is een belangrijke rol weggelegd voor het Congres. Het zijn om te beginnen leden van het Congres die de procedure kunnen opstarten. Vervolgens spelen de twee kamers van het Congres, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, elk hun eigen specifieke rol. Vergelijk het met een soort rechtbank, waarin het Huis de "aanklager" is en de Senaat de "rechtbankjury".

(tekst gaat verder onder de foto)

Capitol Hill, dat het Huis van Afgevaardigden en de Senaat huisvest. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Wat is de rol van het Huis?

Als een of meerdere Congresleden een procedure willen opstarten, moeten ze een verzoek tot afzetting indienen. Het Huis van Afgevaardigden buigt zich over de ontvankelijkheid en zal het verzoek vervolgens ook inhoudelijk onderzoeken. Dat gebeurt meestal in de Commissie Justitiële Zaken. Oordeelt die Commissie dat er inderdaad sprake is van een overtreding van artikel II van de grondwet, dan stelt ze de Articles of impeachment op,  de formele aanklacht.

Het volledige Huis van Afgevaardigden moet vervolgens oordelen of de aanklacht zwaar genoeg doorweegt om de president uit zijn functie te ontzetten. Een gewone meerderheid volstaat. Zegt het Huis "ja", dan is de impeachment goedgekeurd. Maar dat betekent nog niet dat de president ook daadwerkelijk afgezet wordt. De beslissing tot impeachment in het Huis is slechts de eerste fase in de hele afzettingsprocedure. De finale beslissing valt in de Senaat.  

Wat is de rol van de Senaat?

Voor de tweede fase van de afzettingsprocedure, de trial (het proces), verhuizen we dus naar de Senaat. De senatoren worden officieel beëdigd als juryleden. Ze luisteren naar leden van het Huis van Afgevaardigden die hun zaak presenteren en moeten vervolgens een beslissing nemen.

Hier is -in tegenstelling tot in het Huis- wél een tweederdemeerderheid nodig. Met andere woorden: om de president officieel af te zetten, moet twee derde van alle senatoren daarmee instemmen. En als het gaat om de mogelijke afzetting van een president, moet de voorzitter van het Supreme Court, het Amerikaanse Hooggerechtshof en de hoogste gerechtsinstelling van het land, leiden.

Is er een tweederdemeerderheid in de Senaat vóór afzetting, dan moet de president onmiddellijk aftreden. Hij kan niet in beroep gaan.

AFP or licensors

Johnson, Clinton en Nixon

Doorheen de Amerikaanse geschiedenis hebben twee presidenten een impeachment door het Huis van Afgevaardigden aan hun been gehad. De Democraat Andrew Johnson in 1868, omdat hij de toenmalige minister van Oorlog ontslagen had op een manier die in strijd was met de grondwet. En de Democraat Bill Clinton in 1998. Het Huis keurde zijn impeachment goed omdat hij bij ondervragingen onder eed had gelogen over zijn relatie met Monica Lewinsky en zo de rechtsgang belemmerd had. Ze zijn uiteindelijk niet afgezet omdat er geen tweederdemeerderheid was in de Senaat.

En de Republikein Richard Nixon, die in opspraak was gekomen door het Watergateschandaal? Tegen hem liep een procedure tot impeachment in het Huis van Afgevaardigden, maar hij stapte zelf op, nog voor het Huis de impeachment kon goedkeuren.

(tekst gaat verder onder de foto)

Andrew Johnson, Richard Nixon en Bill Clinton

En Donald Trump?

Trump zou dus de vierde Amerikaanse president in de geschiedenis worden tegen wie een procedure tot afzetting opgestart wordt in het Huis van Afgevaardigden. "Het lijkt erop dat het kookpunt bij de Democraten nu toch bereikt is", zegt VS-correspondent Björn Soenens. "Nancy Pelosi, de voorzitter in het Huis, heeft lang de boot afgehouden. De kiezers houden er niet van, het leidt af van inhoudelijke zaken. Maar nu zegt ze dat ze zich moreel verplicht voelt."

Hoe groot is de kans dat het tot een daadwerkelijke afzetting komt? "Als de procedure tot in de Senaat raakt, is daar een tweederdemeerderheid nodig om Trump uit zijn functie te ontzetten. Maar de Senaat is in handen van de Republikeinen. Het lijkt op dit moment zeer onwaarschijnlijk dat ze hem zullen willen afzetten." Al blijft voorspellingen doen heel moeilijk. "Gaan de Republikeinen Trump blijven steunen? Gaat Trump zelf blijven zitten en niet, zoals Nixon, zelf ontslag nemen? We weten niet goed waar het zal eindigen."

Soenens wijst erop dat de impeachment als een boomerang in het gezicht van de Democraten zou kunnen terugkeren. "Dit kan Trump versterken, hij roept zijn aanhang op geld te doneren voor zijn herverkiezingscampagne, met de kreet dat ze hem willen afzetten. Bovendien kan je je afvragen: is dit een Trump-schandaal of een Joe Biden-schandaal? Het onderzoek zou Joe Biden wel eens in een slecht daglicht kunnen stellen, en dan ziet zijn politieke toekomst er onzekerder uit dan die van Trump."

Bekijk hier de analyse van Björn Soenens uit "Het Journaal"

Video player inladen...