AP2011

"Monsieur 5 minutes" voor vrouwen, politicus die kiezers kon betoveren: Jacques Chirac leek saai, was het niet

Wie Jacques Chirac zegt, denkt ongetwijfeld aan zijn diepe, ernstige en bij uitstek presidentiële stem. Of aan zijn uiterlijk van wat oudere man-in-het-pak, de schaarse haren met brillantine naar achteren ‘geplakt’. Maar achter die saaie buitenkant ging een heel andere man schuil.  

analyse
Rony Van Gastel
Rony Van Gastel is journalist bij VRT NWS en volgt Frankrijk op de voet.

Ik herinner me de Chirac van de verkiezingsmeetings. Waar hij haast meer tijd nam om zijn publiek te begroeten dan om zijn speeches te geven. Een charismatische, charmante man die zijn bewonderaars gemeend leek te knuffelen. Die iedereen inpakte met zijn brede glimlach en tussen het handen schudden door ergens in de verte nog naar een kennis te wist te zwaaien – alweer een kiezer – die hij vervolgens begroette alsof hij zijn eerste lief terugvond. Een man naar wie je haast werd toegezogen. Iemand die door zijn omarming leek te zeggen dat het met de hele wereld goed ging komen. Een warm mens, maar ook een politiek dier zoals geen ander.

(lees verder onder de foto)

Chirac en Mitterrand AP1995

Groot president?

Maar Chirac was – samen met zijn socialistische rivaal en voorganger François Mitterrand – zonder twijfel de meest in het oog springende Franse politicus van de tweede helft van de twintigste eeuw. Hij richtte zijn partij op, de RPR, geheel in de traditie van generaal de Gaulle.

Een rechtse en conservatieve president dus? Zeker, maar een die zich niet in hokjes liet steken. Hij wilde dat zijn partij de RPR een echte brede volkspartij zou zijn, waar plaats was voor de directeur en de bourgeois, maar ook voor de arbeider en de boer. Hij verstond ook de kunst om al die mensen aan te spreken, aan zich te binden. 

Machtsmens

Chirac was in de eerste plaats namelijk een machtsmens. Een pragmaticus, meer dan een man die zich door ideologie liet leiden. En om die macht te behouden kon hij wel eens wat schipperen. Hij kon daar zelf ook behoorlijk cynisch over doen. Zo zou hij ooit over zijn eigen verkiezingscampagne zeggen “dat de mensen weer versteld zouden staan van zijn demagogie”.

In 1995 nam hij de slogan van zijn partijgenoot Séguin over, en voerde hij campagne met “la fracture sociale”. Lees: er bestaat een kloof tussen de haves en de have-nots in de Franse samenleving. Hij zou ervoor zorgen dat die kloof gedicht werd. Alvast een verkiezingscampagne lang. Dezelfde Séguin noemde Chirac "een don juan van de politiek". Die meer interesse vertoonde in de verovering van de macht dan in de uitoefening ervan. 

Toen hij in 1995 ook echt president was geworden liepen mensen met tranen van geluk over de Champs Elysées. Want met deze man zou alles anders worden. Een oudere mevrouw zei me "nu ga ik eindelijk gelukkig kunnen zijn, nu ga ik eindelijk genoeg pensioen krijgen". Chirac kon mensen betoveren. 

Vrouwenmagneet

Niet alleen voor zijn kiezers was hij een magneet, ook voor de vrouwen.  Ze vielen naar verluidt voor hem met bosjes. Niet dat hij altijd veel aandacht had voor zijn wisselende minnaressen. Zijn gewezen chauffeur vertelt dat Chirac ook zijn amoureuze escapades heel precies inpaste in zijn strakke tijdschema. 

Hoeveel minuten het nu precies waren is niet geweten, maar zijn bijnaam “monsieur 5 minutes, douche comprise” spreekt boekdelen. (Anderen hebben het over drie of tien minuten).

Zijn vrouw Bernadette leerde ermee te leven. “In het begin was het moeilijk, op den duur heb ik me er bij neergelegd” zou ze daarover later zeggen. Bernadette Chirac, geboren Chaudron de Courcelles,  was overigens een beetje de tegenpool van haar joviale man. Zij was moeilijk benaderbaar, en kwam op het randje van hautain over. Als journalist kon je best niet bij haar in de buurt komen. “In België spreekt u de koningin toch ook niet aan op straat” snauwde ze. 

Niet zo nauw met de regels

Zoals op zoveel vlakken nam Jacques Chirac het ook niet altijd zo nauw met de wet of de regels van de politieke fair-play. Uiteindelijk is hij ook veroordeeld voor illegale partijfinanciering. Toen hij burgemeester van Parijs was werden medewerkers van de partij betaald door de stad. Officieel werkten ze voor de stad Parijs, in werkelijkheid voor de partij. Iets wat in die tijd in Frankrijk overigens niet zo ongebruikelijk was, Chirac was ook op dat vlak een pragmatisch kind van zijn tijd.

Ik weet niet of hij me nog herkent 

ex-minister en trouwe vriend Debré
op latere leeftijd met zijn vrouw Bernadette

De laatste jaren van zijn leven sprak Jacques Chirac haast niet meer. Ook zijn trouwe luitenanten als Alain Juppé kwamen nauwelijks nog bij de president op bezoek. Alleen Jean-Louis Debré, gewezen minister van binnenlandse zaken, is blijven komen. "Maar"zegt Debré daar zelf over "ik weet niet of hij me nog herkent. Met zijn lichaam gaat het goed, maar met zijn geest..." Vandaag heeft dus ook zijn lichaam het begeven.