Hoe is het met de journalistieke kwaliteit op het Instagramkanaal van VRT NWS gesteld?

VRT NWS heeft onlangs de kaap van de 100.000 volgers overschreden op Instagram. Dat is een sociaal medium waarbij de nadruk ligt op een foto of een video van maximaal één minuut. Vaak worden de beelden ook bewerkt. Het kanaal is populair bij jongeren. Sinds begin dit jaar krijg ik er als nieuwsombudsman ook klachten en opmerkingen over. Dat vormt op zichzelf een bewijs dat het medium groeit. En de mediagebruikers hadden soms best wel een punt.  

1. Praten over depressie

“Praten helpt” zegt het cliché. Maar als jongeren met depressieve gevoelens alleen met elkaar praten, mondt het vaak uit in piekeren zonder vooruitgang, zegt wetenschappelijk onderzoek. Een ongeruste burger vond toch dat jongeren uit de Instagramclip over dat onderzoek konden begrijpen dat je maar beter zwijgt over depressieve gevoelens. 

De Instagramclip verwees wel naar de Journaalreportage waarin werd gezegd dat het een goed idee is om professionele hulp te zoeken. Maar wat is professionele hulp? Voor veel mensen - en met name voor jongeren - is dat misschien niet altijd duidelijk. "Het Journaal" en de socialemediaredacteurs hadden hier beter gewoon even verwezen naar Teleonthaal of de Zelfmoordlijn. Op Instagram werd dat op mijn vraag alsnog toegevoegd.  (Lees verder onder de clip.)

Hetzelfde bericht op het VRT-kanaal NWS NWS NWS, dat zich specifiek richt op jongeren, had overigens wel goed doorverwezen. In dit geval naar AWEL.

2. Voorzichtig met archiefbeelden

VRT heeft dus ook een Instagramkanaal voor jongeren : NWS NWS NWS. Dat kanaal had een clip gemaakt over de radicale Koranscholen in Nederland. Maar daarbij was een archiefbeeld gebruikt van de Al Fatih-moskee in Winterslag. En zoals we allemaal weten:  Winterslag ligt niet in Nederland.

Er is ook geen enkele concrete beschuldiging tegen die moskee. Het is kennelijk een onuitroeibare zonde in de beeldjournalistiek. Oude beelden kan je niet zomaar gebruiken in een andere context. De moskee nam terecht contact met me op en de clip werd verwijderd. Dit soort dingen mag niet gebeuren.

3. Oppassen met zinnen die uit een context worden gerukt

Hier staat bijvoorbeeld dat de Britse premier Boris Johnsen de Brexit moet uitvoeren tegen 31 oktober. Dat is niet zo. Hij kan perfect uitstel vragen, de Europese Unie zal hem dat ook geven. Maar hij heeft zich natuurlijk politiek erg geëngageerd om dat niet te doen. Hij heeft gezegd dat hij nog liever dood in een gracht ligt. (Lees verder onder de clip.)

In een artikel met veel context kan je van Boris Johnson zeggen: "Hij moet wel".  Maar dat zinnetje kan je niet zomaar in een Instagramclip zonder context pleuren. Dan moet je zeggen: "Hij wil" of "Hij heeft gezworen". Vaak baseren de makers van dergelijke clips zich inderdaad op langere artikels.  Maar knip-en-plakwerk is uit den boze. Context is alles.

4. Dezelfde regels: was er wel toestemming?

Een mediagebruiker wou ook weten of de ouders van deze Iraanse jongen wel hadden ingestemd met het interview dat op Instagram werd verspreid.

De journalist heeft me verzekerd dat er wel degelijk toestemming was. Hoewel hij in beeld niet zichtbaar is, was de vader vlakbij tijdens het interview. De jongen geeft een aangrijpend verhaal van een mislukte poging om via het kanaal het Verenigd Koninkrijk te bereiken.

5. Niet echt dit soort drones

Hoe de aanval op de Saudische olie-installaties heeft plaatsgevonden, is nog altijd voer voor discussie. Een mediagebruiker wees me erop dat specialisten een onderscheid maken tussen drones zoals die op de foto en “onbemande vliegtuigen”, die veel verder kunnen vliegen en een grotere lading kunnen meenemen. Ik vind het aanvaardbaar dat de redactie “drones” gebruikt als koepelterm, omdat dat internationaal ook zo wordt gedaan.

Maar de redactie moet zelf wel goed weten waarover het gaat. Het gaat inderdaad om toestellen die veel meer lijken op vliegtuigen dan op wat u hier in de Instagramclip ziet. Voor alle duidelijkheid: deze montage op NWS NWS NWS is fout. Dit soort drones bombardeert geen olie-installaties.

Conclusie

Samenvattend: Instagram is een relatief nieuw medium voor het verspreiden van nieuws. De redactie is er erg in geïnteresseerd omdat je er een jonger publiek mee kunt bereiken. De Instagramclips zijn kort, maar dat zijn radionieuwsberichten ook. Maar ook kort moet juist en goed zijn.

Instagramclips kunnen wel doorverwijzen naar een meer klassiek aanbod: Journaalreportages en artikels op VRT NWS. Dat mag wat mij betreft nog meer gebeuren. Maar vooral: ook op Instagram moet alles de lat halen inzake journalistieke kwaliteit en verantwoordelijkheid.