ImageGlobe

Wie wil er nog zorgen voor onze drugsverslaafden? Ambulante hulpcentra vinden nog amper nieuwe artsen   

De verslaafdenzorg zit met een opvolgingsprobleem voor het medisch personeel. Als er nu een dokter of psychiater in bijvoorbeeld een MSOC-centrum (Medisch Sociaal opvangcentrum) stopt, is er geen vervanging. In zo een MSOC kunnen verslaafden terecht voor consultaties, maar ook voor vervangdrugs zoals methadon. Vooral het werken met verslaafden, waar een groot stigma op ligt, en de lagere verloning houden artsen tegen te kiezen voor die sector. Het maatschappelijk nut van alle verslavingscentra komt hierdoor in gedrang.

Een MSOC (medisch sociaal opvangcentrum) is een ambulant revalidatiecentrum  voor chronische drugsverslaafden. Ze bieden medische, psychische en sociale hulp aan. Het systeem van MSOC's is opgericht eind jaren 90. De toenmalige regering onder Jean-Luc Dehaene wilde het probleem met heroïneverslaafden aanpakken. Sindsdien is de bekommernis van MSOC's verbreed naar gebruikers van alle illegale drugs. Er is zo per provincie eigen centra op verschillende locaties, om zoveel mogelijk verslaafden te helpen. MSOC's leveren laagdrempelige, ambulante zorgverlening die vooral schadebeperkend is door onder andere het systeem van spuitenruil, aanbieden van substitutiedrugs, gratis aidstesten enzovoort. Daarnaast zijn er ook nog de dagcentra (De Sleutel, De Kiem) en crisis- en afkickcentra, waar verslaafden terecht kunnen voor opvolging en verzorging.

Op onderstaande kaart staan alle MSOC's in Vlaanderen:

De centra vervullen twee grote rollen. Enerzijds bieden ze consultaties aan bij huisdokters die voor een MSOC werken.  Druggebruikers krijgen daar zowel uitleg en advies over de drug als verzorging als dat nodig is. Daarnaast is er nog het substituutprogramma waarbij opioïdengebruikers, vooral heroïneverslaafden, een  substituut- of vervangdrug krijgen, methadon: "Door dit programma moesten de verslaafden niet meer op zoek naar geld voor hun verslaving, want methadon is relatief goedkoop. Daar hebben we toch een serieuze maatschappelijke rol gespeeld en nog steeds te spelen", zegt Rita Verrando, medisch directeur van MSOC Limburg.  

Deze centra focussen dus op schadebeperking, een stuk drugsbeleid waar de overheid allerminst op inzet, zoals deze week ook aan bod kwam in de Pano Open over drugs. Om de honderden verslaafden die de MSOC's jaarlijks behandelen, op te kunnen volgen, hebben de centra gemotiveerde artsen en psychiaters nodig. Maar die zijn hoe langer hoe minder te vinden. 

Loon, opleiding, stigma

Dat er geen overschot aan psychiaters is, is al langer geweten. De financiering van de geestelijke gezondheidszorg blijft een heikel punt. "Er zijn sowieso minder psychiaters die afstuderen en zeker zij die met deze doelgroep willen werken, dat zijn witte raven aan het worden. Moest de overheid geen onderscheid maken in de verloning van artsen voor bepaalde doelgroepen, zou dat ook al veel helpen", vertelt Dirk Vandevelde, voorzitter van de Vlaamse Vereniging Verslaafdenzorg (VVBV). Ook artsen verdienen in de verslavingszorg minder dan in bijvoorbeeld een huisartsenkring.

Het is niet zo dat mensen staan te springen om bij het MSOC te werken

Dirk Vandevelde, Vlaamse Vereniging Verslaafdenzorg

Volgens Rita Verrando, zelf ook begeleidend arts in MSOC Genk, is het een drieledig probleem. Enderzijds is werken met verslaafden minder aantrekkelijk omdat het minder oplevert dan fulltime werken bij een huisartsenpraktijk. Maar er speelt meer dan dat: "Dat artsen niet met die doelgroep willen werken is ook omdat ze in hun opleiding weinig of niets over psychiatrie en verslaving leren. Daarnaast zijn artsen ook mensen die in onze maatschappij zijn opgegroeid, waar een enorm stigma ligt op alles wat met verslaving te maken heeft." 

Geen opvolging

Niet in alle Vlaamse MSOC's is er een direct opvolgingsprobleem. Dat is vaak pas voelbaar als een arts of psychiater stopt of op pensioen gaat zegt Dirk Vandevelde van het VVBV: "Het is niet zo dat mensen staan te springen om bij het MSOC te werken. We moeten bijna aan headhunting doen om iemand te vinden." Een vacature, zoals die van de Antwerpse MSOC, de Free Clinic, is vaak niet meer genoeg om gemotiveerd personeel aan te trekken.

In Limburg is het probleem wél dringend zegt Rita Verrando, zelf arts in MSOC Genk: "Van de artsen die hier in de jaren 90 zijn gestart, zijn er nog twee over, ik en mijn echtgenoot en we zijn niet meer van de jongste. De arts in Sint-Truiden wilt ook graag bijkomende hulp en in Hasselt zijn er maar twee artsen die werken in ons grootste centrum." Als het aantal artsen gaat afnemen, moet ook het aantal consultaties omlaag. En dan dreigen we terug te keren naar de situatie waarvoor de MSOC's juist zijn opgericht.

Maatschappelijk nut

"Als we geen artsen meer aantrekken binnen het MSOC, gaan we genoodzaakt zijn de mensen terug te sturen naar de lokale huisartspraktijken en ik denk niet dat die dat leuk gaan vinden als alle druggebruikers naar hun kabinet gaan", zegt Rita Verrando. De honderden methadongebruikers die in de centra in Limburg en alle andere provincies daarvoor een voorschrift krijgen, zouden ook terug kunnen hervallen in slechte gewoontes. Want daar rust het grote maatschappelijke nut van de centra. Drugsverslaafden steriele naalden, propere heroïnelepels en vervangdrugs geven, lijkt het probleem niet te verhelpen, maar als ze die hier niet zouden krijgen, zouden ze er op minder fraaie manieren aan moeten geraken. En dat opnieuw voor veel meer overlast zorgen. De kostprijs voor de verslavingszorg weegt niet op tegen de kosten van de criminaliteit en overlast die druggebruik met zich meebrengt.

Een van de eerste dingen die we in Genk zagen toen we met het substitutieprogramma startten, was de stop van de auto-inbraken en handtassenroof 

Methadon is dan ook een veel goedkoper alternatief dan heroïne, is ook minder verslavend en verandert het gedrag van de verslaafden ook volledig, merkt Rita al jaren: "Door die substitutiedrug te geven, krijgen ze rust. Die hebben vaak ruzie met familie, geen dak boven hun hoofd, geen uitkering, dat is triest die hun leven. Maar een van de eerste dingen die we in Genk zagen toen we met het substitutieprogramma startten, was de stop van de auto-inbraken en handtassenroof. Dat was iets wat op een paar maanden tijd volledig verdween uit het straatbeeld." Rita kreeg ook van de politiecommissaris in Tongeren te horen dat de criminaliteit en overlast drie maanden na de opstart van het methadonprogramma drastisch was afgenomen.

Onze radioreporters trokken naar het MSOC in Hasselt voor een korte rondleiding van medisch directrice van het MSOC Limburg, Rita Verrando:

Voor elke methadongebruiker wordt een persoonlijke dosering en afbouwplan gemaakt. Elk MSOC heeft een eigen methadontap.
De vloeibare methadonpotjes worden afgesloten zodat de gebruikers de dosis in één keer moeten opdrinken.
Een belangrijk deel van de MSOC centra is de spuitenruil, waar verslaafden steriel materiaal kunnen krijgen. Spuitenruil wil zwerfspuiten en prikongevallen voorkomen.
Gebruikte spuiten, heroïnelepels of ander schadelijk materiaal kan ingeleverd worden.