Graafmachine neemt laatste aarde weg bij heropenen Reep in Gent.

Rivier de Jeker stroomt opnieuw door Tongeren: waarom mag water weer door de stad stromen?

Vanaf vandaag stroomt de Jeker opnieuw door Tongeren. De Limburgse stad is in goed gezelschap, want recent hebben onder meer Gent en Diest gekozen voor de herwaardering van een overwelfde waterloop. Op tientallen plaatsen in het land zijn soortgelijke plannen. Wat verklaart die nieuwe populariteit van water in de stad?

Vanmiddag worden de sluizen geopend en stroomt de rivier de Jeker voor het eerst in decennia opnieuw bovengronds door Tongeren. "Het biedt een ecologische meerwaarde en is tegelijk een opwaardering van de buurt", zegt Guy Schiepers (Open VLD), schepen van Openbare Werken in de stad, aan VRT NWS. "Water brengt nieuw leven en een aangename sfeer."

Een ecologische meerwaarde en opwaardering van de buurt

Guy Schiepers, schepen van Openbare Werken Tongeren

Net als in veel van onze steden is halfweg de vorige eeuw beslist om de rivier in Tongeren te overwelven. "Er was toen veel geurhinder en de waterkwaliteit was erg slecht", zegt Schiepers. De laatste decennia is daar verandering in gekomen. "De waterkwaliteit is opnieuw beter en het is dus hoog tijd om het water terug te geven aan de burger."

Zo zag de Jeker er vroeger uit, lees verder onder de foto:

Trend met klimaat in het achterhoofd

Tongeren is lang niet de enige stad waar dat gebeurt. In Gent bijvoorbeeld is recent de Reep heropend. Dat was lange tijd een bovengrondse parking en nu stroomt er opnieuw water door (foto onder). Ook in kleinere steden zoals Diest stroomt de Demer opnieuw door de stad. Zelfs in Brussel wordt nu bekeken of het Maximiliaanpark plaats kan ruimen zodat de Zenne opnieuw boven de grond kan lopen.

Video onder: water stroomt opnieuw door de Reep in Gent ("Het Journaal", 24 september 2018)

Video player inladen...

Bij de Vlaamse Vereniging van Steden en Gemeenten (VVSG) bevestigen ze de trend. "Het past vaak in de maatregelen die gemeenten nemen om de gevolgen van de klimaatverandering tegen te gaan", zegt Nathalie Debast van de VVSG. "Dat doen ze door in te zetten op blauw-groene netwerken. Waarbij het groene staat voor de natuur en het blauwe voor het water."

Met andere woorden: steden en gemeenten zetten volgens de VVSG meer in op open waterlopen in de stad en meer groen. "Die aspecten zijn belangrijk omdat die verkoeling bieden tegen hittestress en voor extra waterberging zorgen. Dat laatste is belangrijk omdat we met de klimaatverandering meer overstromingen verwachten."

Geen wonderoplossing

Steden kreunen nu in de zomer al onder hoog oplopende temperaturen. Het verschil tussen het stadscentrum van Gent en het platteland tijdens zomernachten bijvoorbeeld bedraagt tot 7 graden. De steden zijn zogenoemde "hitte-eilanden", onder meer omdat beton warmte lang vasthoudt. Met de klimaatverandering zullen die hitte-eilanden er niet frisser op worden.

Steven Caluwaerts onderzoekt het hitte-eilandeffect aan de vakgroep Fysica en Sterrenkunde aan de UGent. Volgens hem is het openleggen van een rivier geen wonderoplossing. "Overdag is er een zeer beperkt afkoelend effect, zeer lokaal dicht bij het water", zegt Caluwaerts. "Tijdens de nacht -zeker tijdens de zomer- is er eerder een licht opwarmend effect."

Als je een rivier openlegt is het interessant om dat te combineren met ontharde oevers

Steven Caluwaerts, UGent

Dat komt omdat water traag opwarmt en afkoelt. "Tijdens zomernachten gaat het water vaak warmer zijn dan de lucht en gaat het niet bijdragen tot de beperking van het hitte-eilandeffect", legt de onderzoeker uit. Bomen zijn daarvoor interessanter. Veel bomen samen in een park bijvoorbeeld kunnen de temperatuur verlagen. Zelfs enkele bomen kunnen al interessant zijn. "De impact op de temperatuur zal er niet zijn, maar ze creëren wel schaduw. En dat kan de hittestress overdag gevoelig doen afnemen."

Een effectievere manier om de gevolgen van de klimaatverandering in brede zin aan te pakken is ontharding door zoveel mogelijk verharding weg te nemen uit de steden. "Als je een rivier openlegt is het interessant om dat te combineren met ontharde oevers", zegt de onderzoeker. "Ontharding kan mee helpen om overstromingen te voorkomen", zegt Caluwaerts. "Water kan insijpelen waardoor het risico op overstromingen afneemt."

Leefbaarheid en levenskwaliteit

Los van het klimaat zijn er uiteraard nog andere redenen om een rivier open te stellen. "Het verhoogt de leefbaarheid en de levenskwaliteit", zegt Debast. "We weten dat we in de toekomst dichter op elkaar moeten gaan wonen en dan kan het geen kwaad dat gemeenten ervoor zorgen dat er voldoende natuur en water aanwezig is."

Water in de stad verhoogt de leefbaarheid en de levenskwaliteit

Nathalie Debast, VVSG

En dat laatste speelt ook in Tongeren een rol. "Het openleggen van water creëert een zekere verfrissing", zegt Schiepers. "Mensen gaan dat opzoeken, hé. Het is een totaalbeleving, zowel voor de Tongenaren als voor de toeristen."