De vijf boeken die het leven van Bart Moeyaert hebben veranderd

Bart Moeyaert is niet alleen een van onze bekendste romanschrijvers (geen levende Vlaamse auteur wordt vaker vertaald), hij publiceert nu en dan ook gedichten. De nieuwe dichtbundel “Helium” verschijnt komende week en is balsem voor de ziel. Maar welke 5 auteurs zijn belangrijk in het leven van Bart Moeyaert zelf?

“Boeken voor kinderen en jongeren horen vanzelfsprekend thuis in de wereldliteratuur”, zo sprak de Zweedse Boel Westin in april van dit jaar, toen ze als juryvoorzitter bekendmaakte dat Bart Moeyaert de Astrid Lindgren Memorial Award won, zeg maar de Nobelprijs voor de jeugdliteratuur. 

Het zet meteen de toon, want voor Bart Moeyaert hoeft dat onderscheid niet worden gemaakt: goede schrijvers zijn goede schrijvers. Zo kan een auteur van jeugdboeken óók geweldige gedichten schrijven, zoals Moeyaert deze week opnieuw bewijst met de nieuwe dichtbundel “Helium”. Het zal niet verbazen dat de eerste keuze hieronder een dichtbundel is.

“Je kunt een map vol gedichten hebben, maar dan heb je nog geen bundel. Toen mijn vader stervende was, wist ik ineens wat de rode draad moest zijn. De laatste vijf jaar zijn nogal gekenmerkt door afscheid nemen, uit elkaar gaan, loslaten en sterven. Zo is een chronologie in deze bundel ontstaan, en ik had ook meteen de titel: “Helium”. Lichter dan lucht. Toch is het geen afscheidsbundel geworden. Een logisch gevolg van loslaten is dat er ook een nieuw begin volgt, dus zijn er ook liefdesgedichten.” 

1. "Zwart als kaviaar" - Menno Wigman

“Ik kan veel boeken uit de kast halen die me hebben beïnvloed, maar slechts een paar auteurs hebben me ook écht veranderd”, vertelt Bart Moeyaert. De Nederlandse dichter Menno Wigman die vorig jaar overleed hoort daar duidelijk bij. “Toen ik “Zwart als kaviaar” las, hield ik van het ene op het andere moment van hem. Ik begreep zijn toon, al begreep ik lang niet alles. Het is een bundel die ik heel vaak uit de kast heb gehaald. Er zijn weinig dichters die me zo kunnen raken als Wigman.”

“Menno Wigman heeft mij veranderd, omdat ik tot dan toe bang was van poëzie. Ik las nochtans gedichten, en ik hield ervan. Maar er was altijd een stemmetje dat zei: helemaal jouw vijver is het toch niet. Ik heb “Zwart als kaviaar” gelezen in de periode dat ik m’n eerste dichtbundel “Verzamel de liefde” schreef, begin jaren 2000. Dankzij Wigman en zijn bundel begreep ik de poëzie terug. Of beter, ik begreep waar poëzie over kán gaan.”

2. "Je moet dansen op mijn graf” - Aidan Chambers

“Het boek dat mij het meest heeft veranderd is “Je moet dansen op mijn graf” van Aidan Chambers. Ik was begin 20, pas gedebuteerd, en ik was echt op zoek naar mezelf als schrijver. Op de een of andere manier pakte “Je moet dansen op mijn graf” mij helemaal in. Het is als een spannende puzzel die je zelf moet leggen. Alleen al technisch gezien heeft het boek mij veranderd als schrijver. Dat kan je ook direct merken aan mijn tweede en derde boek (“Terug naar af” en “Suzanne Dantine”), de invloed van Chambers is voelbaar.”

“Minstens even belangrijk is het inzicht dat twee jongens niet alleen vrienden kunnen zijn maar ook vriendjes. Natuurlijk wist ik dat dat kon, maar in het boek worden een aantal scènes afgesloten met de vraag: had je er niet bij willen zijn? En ik als lezer wilde dat maar al te graag. Ik had al wel een en ander meegemaakt maar was nog niet uit de kast gekomen, dat is kort daarna gebeurd. Een eyeopener, om dat lelijk woord te gebruiken."

"Ik heb vaak “Je moet dansen op mijn graf” gekocht om cadeau te doen, maar dit eerste exemplaar dat ik nu in handen heb doe ik nooit weg. Als ik het toon tijdens lezingen wikkel ik het zelfs in plastic!”  

3. “Het dikke schrift” - Ágota Kristóf

“De grote boekenkast in mijn werkkamer was het eerste dat ik hier in huis heb laten maken. Een volledige wand vol boeken die ik wil zien tijdens het werken. Af en toe ga ik opnieuw door de kast, om de essentie over te houden, de rest verhuist naar de andere kamers. Voor deze selectie heb ik zelfs niet naar de andere kasten gekeken, deze vijf titels blijven altijd in mijn buurt, zoals “Het dikke schrift” van Ágota Kristóf.”

“Wat is het onderscheid tussen jeugdliteratuur en literatuur voor volwassenen waarin een jong persoon aan het woord is? Tussen mijn 20e en mijn 35e heb ik er echt een hobby van gemaakt om boeken met jongeren in de hoofdrol op te lijsten, met de bedoeling om er ooit een studie van te maken. Dat onderzoek is er nooit van gekomen, maar ik heb wel een lange boekenlijst, waar bijvoorbeeld ook “The catcher in the rye” van J. D. Salinger op staat, en “Het dikke schrift” van Kristóf."

Laat ons af en toe de lat hoog leggen, en dingen lezen die we niet helemaal begrijpen

Bart Moeyaert

“Ik heb het ergens eind jaren 80 gelezen. Het bikkelharde verhaal van die jongens, en de manier waarop ze met hun grootmoeder omgaan, dat hakte er bij mij in. Natuurlijk is dit een roman voor volwassenen, maar zou het kunnen dat ook kinderen dit kunnen lezen? Het is een discussie die blijft duren. Laat ons maar af en toe de lat hoog leggen, en dingen lezen die we niet altijd helemaal begrepen. Ik ben zelf bijvoorbeeld veel te vroeg begonnen in “Alleen op de wereld “ van Hector Malot, en ik heb het toch gretig gelezen. 

4. “De meeuw” - Anton Tsjechov

De novelle “Kus me” van Bart Moeyaert verschijnt begin jaren 90, een paar jaar later volgt er een theaterbewerking. De scenograaf wil Moeyaert z’n werk tonen, en nodigt hem uit voor het stuk “De meeuw” van de Russische schrijver Anton Tsjechov.

“Een Franstalige versie, in Brussel. Ik panikeerde een beetje”, herinnert Moeyaert zich nog. “Maar het is wel een stuk dat je gezien moet hebben. En door de taal stond ik er nog meer voor open. Ik kies het vooral voor de monoloog van het personage Boris Aleksejevitsj Trigorin. Een langere monoloog van een schrijver, over het schrijverschap, maar ook over het versieren van iemand.” 

“Er werd ooit een benefiet georganiseerd voor de Monty, een theaterzaal in Antwerpen, en ik was zo stom om te denken dat ik die monoloog zelf wel kon brengen, samen met Tine Embrechts. Maar op het moment zelf was ik veel te zenuwachtig en bakte er niks van”, lacht Moeyaert.

5. "Buzz Aldrin, waar ben je gebleven?" - Johan Harstad

“Ik las het boek “Buzz Aldrin, waar ben je gebleven?” toen ik me niet zo goed in m’n vel voelde, en het heeft me er echt bovenop geholpen. Harstad heeft het over de tweede zijn: iedereen kent Neil Armstrong, maar Buzz Aldrin heeft óók wel op de maan gestaan. Het gebeurt zelden dat ik mezelf totaal verlies in een boek of in een film, omdat de schrijver in mij meedenkt. Maar dit boek van Johan Harstad had me bij m’n lurven. Bij “De acht bergen” van Paolo Cognetti had ik dat ook, bijvoorbeeld.  

Dit is nu eens een schrijver waar ik stikjaloers op ben

Bart Moeyaert

Johan Harstad debuteerde met dit boek toen hij 23 jaar was, het recentere “Max, Mischa & het Tet-offensief” is volgens Moeyaert zijn absolute meesterwerk. Een klepper van 1129 bladzijden: “Dat is nu eens een schrijver waar ik stikjaloers op ben, op een goede manier. Was ik maar weer 30 en had ik maar de wijsheid van een Harstad. Schreef ik maar op die grootse en brede manier. (Tussen haakjes ben ik wel gewoon blij met wie ik zelf ben.)” 

Donderdag 28 november spreekt Johan Harstad in de Gentse Vooruit, veel kans dat u daar Bart Moeyaert in de zaal kunt spotten. “Niet om op de eerste rij te zitten, maar toch wel op de tweede”, besluit Moeyaert. “Ik wil horen wat hij zegt, ik vind het geweldig hoe hij niét antwoordt op vragen. Niet uit arrogantie, maar omdat hij gewoon zichzelf is. Dat leer ik ook van Johan Harstad: wees jezelf voor een publiek.”

Zin in meer boekentips? Ga dan naar de website langzullenwelezen.be. Neus rond in de boekenkast van bekende boekenwurmen, vrienden, familie, buren, collega’s en ontdek wat zij van hun boeken vinden. Maak ook zelf je eigen boekenkast en geef bij elk boek je ongezouten mening en score.