Video player inladen...

Amerikanen verdrinken in studieschulden: "Deze bubbel is nog veel groter dan die van de hypotheken"

Amerika bezwijkt bijna onder de studieschulden. Het totale bedrag aan onbetaalde studieleningen in de Verenigde Staten is 1.615 miljard dollar of zo'n 1.500 miljard euro. Na het afstuderen, torst elke student ruim 37.000 dollar (of ongeveer 34.000 euro) aan schulden met zich mee. Studeren in de VS is voor almaar meer mensen stresserend. De meesten moeten werken om te kunnen studeren. Dit is een crisis, zeggen alle waarnemers. "Het is een bubbel die vroeg of laat moet barsten." Onze Amerikaman Björn Soenens ging op reportage.

De campus van Columbia University is prachtig. Omgeven door twee parken - het Riverside Park en het Morningside Park - is het een oase aan de westkant van New York. Een krioelende menigte jonge mensen loopt af en aan op Broadway.

Columbia is een wereld apart, beschut tegen de boze invloeden van buitenaf. Een oase van kennis en reflectie. Overal zie ik studenten haastig rondlopen met een pak boeken onder de arm. Het academiejaar is net begonnen.

Op een bankje zit Sanna. Sanna is 22 en ze is net begonnen aan Columbia University. Het heeft haar moeite gekost, het was een lange weg naar hier. Haar jonge leven liep niet over een pad van rozen. Eerst studeerde ze aan de Pace University, in het lagergelegen deel van Manhattan.

Maar toen werd Sanna ziek: een auto-immuunziekte. Ze moest noodgedwongen 2 jaar stoppen met studeren, thuisblijven en weer op krachten komen. Haar toekomst leek wel bevroren. 

Sanna is eerstejaars aan Columbia University en heeft meteen 50.000 dollar studieschulden.

Trots maar met schulden

Maar Sanna gaf niet op. Via een speciaal schakelprogramma is ze sinds dit jaar toegelaten aan de prestigieuze universiteit van Columbia. Haar hoofdvak is creatief schrijven. Ze spreekt vlot, snel, en met zelfvertrouwen. Ze is ontzettend trots dat ze hier mag studeren.

Maar Sanna heeft zorgen. Pas nog heeft ze haar inschrijvingsgeld betaald: 47.000 dollar voor één jaar. Dat geld bezit Sanna niet. Ze komt uit een heel bescheiden gezin uit de zwarte achterstandswijk Bed-Stuy in Brooklyn.

Ze heeft twee verschillende leningen afgesloten, eentje van 30.000 dollar en eentje van 20.000. Haar bank rekent op dit moment tussen de 7 en 8 procent rente. Het is haar eerste universiteitsjaar.

Sanna deelt een huis met twee vriendinnen. Voor haar kamertje moet ze elke maand 1.250 dollar ophoesten. Haar voorlopige maandaflossing voor de studieleningen bedraagt zo'n 150 dollar. "Naast mijn voltijdse studie heb ik ook nog een halftijdse baan als vastgoedagente op de huurmarkt", vertelt Sanna.

"Op Columbia is het lessenpakket vrij intensief. Per vak krijg je 10 tot 15 uur huiswerk mee. Ik heb 12 vakken. Reken uit. Dat is een deeltijdse baan op zich", zucht ze. 

Werken, studeren en intussen de eindjes aan mekaar knopen, is niet makkelijk

Sanna Bolger, 22 jaar, studente aan Columbia University

De Afro-Amerikaanse Sanna hoopt samen met zovele anderen op deze prestigieuze campus dat ze later met haar diploma flink kan verdienen om de studieleningslast snel van haar af te kunnen schudden.

"Ik vind niet dat studenten zo zouden moeten worstelen met hun mentale welzijn, met geldzaken, en hun studies. Voor een toekomst die ook nog een keer onzeker is. We kunnen alleen hopen dat we later genoeg zullen verdienen."

Na 4 jaar studeren, zal Sanna wellicht opgezadeld zitten met een totale schuld van minstens 200.000 dollar. Ga er maar aan staan. Behalve voor de pilotenopleiding is studieschuld eigenlijk iets dat niet bestaat in België. 

Amerikaanse studenten bezwijken bijna onder de schulden.

1.600 keer één miljard

In Amerika hebben miljoenen studenten en ex-studenten schulden door leningen in hun studietijd. Met 44 miljoen zijn ze, om precies te zijn. De gemiddelde schuld per student is inmiddels opgelopen tot 37.000 dollar.

Over het hele land gerekend, heeft die leningslast een astronomisch bedrag bereikt van 1,6 biljoen. Dat is 1.600 keer één miljard.

In Hempstead, op Long Island, sprak ik met een democratisch senator in en voor de staat New York. Kevin Thomas is nu politicus, maar was vroeger advocaat in The Bronx. Kevin is een Indiase Amerikaan. Hij leeft zelf met het gewicht van 200.000 dollar studieschulden.

Kevin is inmiddels bijna 35 jaar oud en wil als jonge wetgever de toestanden rond studieschuld de wereld uithelpen. "Dit is de nieuwe zeepbel. We hebben de hypotheekbubbel zien openbarsten, maar die van de studieschulden is nog veel groter. Studenten en afgestudeerden die werken, verzuipen bijna. We moeten daar een oplossing voor vinden."

Kevin Thomas strijdt als senator ook tegen de misbruiken van financiële instellingen. Hij heeft daarover verschillende wetsvoorstellen door het staatsparlement gejaagd. Volgens Thomas zijn er genoeg banken die er woekerpraktijken op nahouden en de rentes op studieleningen steeds verder de hoogte injagen. Ze vermelden dat helaas alleen in de kleine lettertjes van het contract, zegt hij. 

Kevin Thomas is senator in de staat New York. Hij betaalt zelf 200.000 dollar studieschuld af.

"We zitten in een spiraal. Ze zwaaien met de belofte dat ze je zullen helpen om je Amerikaanse Droom waar te maken: naar school gaan, een goede baan vinden, en bijdragen aan de samenleving. Om daar te geraken, willen ze je helpen met een lening. Maar: deze lening heeft wel een torenhoge rente. Meer kunnen we niet voor je doen, beweren ze. Ze woekeren op de droom van kwetsbare mensen." 

Ik word niet boos. Ik maak wetten

Kevin Thomas, jonge senator in de staat New York

Als je met senator Thomas praat, blijft hij eeuwig kalm, nooit verliest hij zijn koelbloedigheid. Woedend worden, is zijn stijl niet, zegt hij. “I don’t get angry, I legislate.” "Ik zie financiële instellingen geld verdienen op de kap van arme mensen."

"De snelste manier om geld binnen te halen, is door hoop te geven aan arme burgers met dromen, en ze meer te laten betalen dan nodig. Je ziet het bij studieleningen, maar ook bij autoleningen of bij het verdelen van kredietkaarten. Woekerpraktijken zijn het."

Michael Perlis heeft 5 studieleningen lopen. Hij is al 5 jaar afgestudeerd. Hij studeerde milieuwetenschappen aan de staatsuniversiteit van Michigan en haalde een bijkomend diploma aan Columbia University als stedenbouwkundige.

Hij heeft een stabiele baan bij de stad New York, als stadsplanner, maar als ambtenaar verdient hij geen toploon. Ik ontmoet hem op zijn kleine flatje op de derde verdieping in de Lower East Side, tussen de Chinese restaurantjes en de kruideniers. In de gang naar zijn appartement stinkt het naar afval.

Financieel machteloos

"Ik heb een krap weekbudget. Ik krijg mijn loon elke 2 weken uitbetaald. Eén loonstrookje gaat naar mijn huur, en met de andere helft moet ik zien rond te komen voor al de rest, voor de hele maand: gas, water, elektriciteit, en wat niet al. Ik hou geen dollarcent over om te sparen."

Michael zou graag een gezin stichten, maar hij voelt zich financieel machteloos. Zoals Michael zijn er talloos veel jonge Amerikanen. Ze kijken met hoopvolle ogen naar presidentskandidaten zoals Elizabeth Warren of Bernie Sanders. Die stellen voor om het grootste deel van de studieschulden kwijt te schelden en de buitensporige inschrijvingsgelden voor universiteiten en hogescholen af te schaffen.

Michael Perlis (28) heeft een goede baan bij de stad, maar kan zijn studieleningen niet afbetalen.

Want daar ligt de wortel van het probleem. Op 30 jaar tijd is het inschrijvingsgeld meer dan verdubbeld. De kostprijs voor publieke universiteiten steeg tussen 1981 en nu van minder dan 8.000 dollar (7.332 euro) per jaar - voor inschrijving en verblijf - naar ruim 21.000 dollar (19.247 euro) per jaar.

Voor privé-universiteiten steeg de prijs op drie decennia tijd van 18.000 dollar naar 48.500. De prijzen schommelen per instelling en per opleiding. In de jaren 50 van de vorige eeuw was het hoger onderwijs in de VS nagenoeg gratis. Onderwijs is geen recht, maar een voorrecht, in de VS.

De verdampte droom

Afgelopen zomer ontmoette ik de succesvolle Vlaamse filmregisseur Dominique Deruddere op Sunset Boulevard in Los Angeles, waar hij al 13 jaar woont en werkt. Hij vertelde me over zijn zoon die zo trots was dat hij was toegelaten tot de filmschool van de New York University (NYU).

Voor inschrijving, cursussen en verblijf zou de jongeman 97.000 dollar (88.901 euro) per academiejaar moeten ophoesten. Neen, bedankt. Zoon Deruddere borg zijn droom op en besliste dan maar om de filmopleiding - hoe prestigieus ook - niet te volgen. Onbetaalbaar.

Ook jonge wetgevers, zoals Kevin Thomas, vechten voor een ander, een betaalbaar en billijk systeem. De kosten zijn uit de hand gelopen. De Amerikaanse Droom is op de vlucht, zegt hij. Onbereikbaar, een illusie. Verdampt.

De jonge wettenmaker moet vechten tegen partijgenoten en politieke vijanden van een andere generatie, die de omvang van het studieschuldprobleem niet lijken te snappen. "Je hebt jonge politici zoals ik, of zoals Alexandria Ocasio-Cortez, jonge mensen die deze ervaring zelf hebben meegemaakt, die zelf studieschulden hebben. Zij begrijpen het, in tegenstelling tot de oude garde van politici."

Waarom werk je niet gewoon harder?
Oudere politici over de nieuwe generatie studenten met studieschuld

"Ze lijken echt niet te begrijpen dat de lonen de laatste 30 jaar geen maat hebben gehouden met het intussen exploderende inschrijvingsgeld aan universiteiten." In deze fase van het gesprek is Kevin niet meer te stoppen.

Met zijn twinkelogen, zijn zwarte baard en licht Indiaas accent, zegt hij: "Onze generatie leeft nog steeds bij de ouders thuis, ze krijgen een plek in de kelder. Ze kunnen zich geen eigen huis permitteren. Het is veel lastiger voor hen om ooit nog uit de studieschulden te geraken. Ze verdrinken. We have to fix this."

Michaels bank zit hem op de hielen en valt ook zijn familie lastig

Michael, 28 jaar, spartelt om het hoofd boven water te houden. Hij ziet er vermoeid uit. Bij elke aankoop twijfelt hij of dat wel kan: "Het zit voortdurend in mijn achterhoofd. Kan ik die boterham bij de deli van 8 dollar wel kopen? Uiteindelijk ga ik naar de Chinese kruidenier en maak ik thuis zelf mijn boterham. Uit eten gaan, kan ik maar in een zeldzaam geval."

Sanna beaamt dat ze soms moet leven als een vrek: "Soms is het al stresserend om een koffie te gaan drinken, of naar een feestje te gaan. Je denkt meteen aan al je verplichtingen en je schulden. Dat is zenuwslopend."

Bij Michael Perlis komt er nog een extra kopzorg bij. Hij is intussen wanbetaler geworden en één bank zit hem echt op de hielen. Ze zijn vreselijk. Ze zitten achter mijn familie aan. Ze vallen niet alleen mij lastig en mijn vader die borg stond voor de lening. Ze stalken ook mijn broer en mijn zus die niets met mijn studieschuld te maken hebben."

"Mij bellen ze op tijdens en op het werk. Ze doen alles wat ze kunnen om mij bang te maken. Ze laten me elk ogenblik van de dag voelen dat ze desnoods mijn leven zullen verwoesten als ik niet snel betaal."

Ik ben bang voor mezelf, en voor de generatie na mij, want het zal alleen nog maar erger worden

Michael Perlis werkt en gaat gebukt onder 132.000 dollar studieschuld

Op de televisie ontdek ik een fascinerend nieuw spelprogramma. PaidOff heet het en het is het enige tv-programma dat naar eigen zeggen een einde wil maken aan de crisis van de studieschulden.

De quizmaster stelt een vraag aan een jonge studente architectuur: "Mocht je een huis moeten bouwen dat symbool staat voor de studieschuldencrisis, hoe zou dat gebouw er dan uitzien?" Zonder verpinken en vastberaden antwoordt de studente: "Een enorme middenvinger!"

Bekijk hieronder de reportage van onze correspondent Björn Soenens:

Video player inladen...