Nicolas Maeterlinck

Waarom met Jambon I (eindelijk) een beloningsregering van start gaat

Professor arbeidseconomie Stijn Baert ziet een duidelijke lijn in het regeerakkoord van Jambon I. Burgers die hun best doen om Vlaanderen vooruit te helpen, worden daar zelf beter van. Het maakt dat de ambitie om de werkzaamheids­graad te verbeteren (en zo de kassa te doen kloppen) in Vlaanderen veel geloofwaardiger is dan in Wallonië.

opinie
BAHNMULLER FRANK
Stijn Baert
Stijn Baert is professor arbeidseconomie aan de Universiteit Gent en Universiteit Antwerpen.

Herinnert u zich nog hoe bij vorige regeerakkoorden steevast “de strijd tegen de fiscale fraude” en “terugverdieneffecten” elkaar afwisselden om de rekening van die akkoorden te doen sluiten? Op die twee posten werden dan, schijnbaar willekeurig, enkele honderden miljoenen euro geplakt, die vervolgens meestal niet gehaald werden.

Zowel de nieuwe Vlaamse als de nieuwe Waalse regering tapt nu uit een ander vaatje. Het knopje waaraan zij stevig gedraaid hebben om de kassa, minstens op papier, te doen kloppen, is dat van de werkzaamheidsgraad. Die moet volgens de beide regeerakkoorden – zie eens hoe eensgezind – 5 procentpunt stijgen.

"Enzovoort"

Dat is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan. Onder de afgelopen gewestelijke regeringen kwam er immers “slechts” ongeveer 2 procentpunt bij in Wallonië en 3 procentpunt in Vlaanderen. En dat bij een betere economische conjunctuur dan degene die we de komende jaren mogen verwachten.

Hoe geloofwaardig die ambitie aan Waalse zijde is, werd pijnlijk duidelijk toen Jean-Marc Nollet (Ecolo) voor de micro van Pieterjan De Smedt in "Terzake" uitlegde hoe men de Waalse werkzaamheidsgraad in de praktijk zou stimuleren. “Investeringen… euh… groene jobs… euh… enzovoort”, zo klonk het antwoord ongeveer. Met de vier bladzijden over “l’emploi” ("werk") in het Waalse regeerakkoord kon hij inderdaad niet veel beter – oude recepten die Wallonië hebben gebracht waar het nu staat. 

Hoe zit dat in het Vlaamse regeerakkoord? Is die werkzaamheidsgraad ook slechts een knop waar men aan gedraaid heeft om de begroting te doen kloppen? Ik ben geneigd te denken van niet. De Vlaamse maatregelen inzake werk zijn ambitieus. En vooral, ze gaan allemaal de richting uit die ik hier in het verleden verdedigde. De richting van werken meer laten lonen.

Jobbonus

De meest zichtbare manier waarop Jambon I werken meer doet lonen, is de jobbonus. Zelf heb ik altijd een bonus van 100 euro extra netto voor de laagste lonen verdedigd, maar 50 euro extra per maand doet er voor wie weinig verdient ook zeker toe. Bovendien, is de jobbonus die uit de bus kwam een light-versie van wat ik in gedachten had, dan is hij in vergelijking met de jobkorting die vroeger bestond duidelijk ‘next level’. In tegenstelling tot de jobkorting van vroeger is de jobbonus immers minder uitgesmeerd over alle Vlamingen, maar echt gericht op de laagste lonen, en voor hen zeker substantiëler.

Belangrijk is dat met deze maatregel echt gemikt wordt op het verleiden van inactieven (mensen die niet werken, maar momenteel ook geen werk zoeken) richting de arbeidsmarkt. Heeft Vlaanderen een laag aantal werkzoekenden, dan is het aantal inactieven hoger dan het Europese gemiddelde. Het voor hen aantrekkelijker maken om te gaan werken, was dan ook de enige optie om de 80 procent werkzaamheid na te streven.

En er is meer. Zoals ik eerder op de website van VRT NWS suggereerde, zal de rol van de VDAB uitgebreid worden richting een centrale arbeidsmarktregisseur. De VDAB 2.0 moet ervoor zorgen dat elke Vlaming die niet werkt, maar dat in principe zou kunnen doen, op de best mogelijke manier geactiveerd wordt. De focus wordt uitgebreid van werkzoekenden naar werkzoekenden én inactieven.

Ook via de kinderopvang zal men wie werkt beter ondersteunen. Door werkenden voorrang te geven en meer flexibele opvanguren te stimuleren. Ten slotte dient ook de keuze om sociale tarieven inkomens- in plaats van statuutafhankelijk te maken in dit kader geplaatst te worden. Op die manier zullen vooral kortgeschoolden die aan de slag gaan, minder voordelen verliezen.

Het klassieke verwijt van een regeerakkoord dat een catalogus van 3 Suisses zaliger is, gaat hier niet op.

Dit alles maakt dat Jambon I meer doet dan wat punten en komma’s verplaatsen. Het hele akkoord gaat, ook vanuit een breder perspectief, een duidelijke richting uit. Die van quid pro quo. Iets voor iets. Het klassieke verwijt van een regeerakkoord dat een catalogus van 3 Suisses zaliger is – voor elk wat wils, maar geen ziel – gaat hier niet op. 

Gelijke kansen?

Dat wil vanzelfsprekend niet zeggen dat het Vlaamse regeerakkoord perfect is. Mijn grootste kritiek is het ontbreken van cijfers over enkele belangrijke maatregelen. Hoeveel middelen zal de VDAB krijgen om zijn focus uit te breiden van werkzoekenden naar werkzoekenden én inactieven? En hoeveel zal het groeipad voor de kinderopvang echt bedragen? Een regeerakkoord van 298 bladzijden had dat echt wel mogen verduidelijken.

Daarnaast was het ook nog zoveel consistenter geweest indien samen met het quid pro quo inzake werk en inburgering ook een ambitieus beleid inzake gelijke kansen werd aangekondigd. Meer mensen aan de slag helpen (en van inburgering een succes maken) vraagt immers ook dat je onnodige drempels richting werk ruimt.

Een dergelijke drempel is de aanwervingsdiscriminatie jegens (onder andere) allochtonen en ouderen, die we aan de UGent zwart op wit vaststelden via veldexperimenten met fictieve sollicitaties. Vlaamse praktijktesten op sectorniveau hadden het rechten-en-plichten-verhaal van Jambon I gebalanceerder gemaakt. Het is immers niet met de Vlaamse participatie aan UNIA te stoppen dat ook de discriminatie automatisch stopt… 

Ook het geplande Vlaamse begrotingstekort voor 2020 zie ik met lede ogen aan. De ervaring leert immers dat wanneer men niet meteen een evenwicht nastreeft, er tijdens de regeerperiode altijd argumenten blijken om het beoogde evenwicht nooit te halen. Wat voor Michel I de migratiecrisis was, zou voor Jambon I de verslechterende economische toestand kunnen zijn. Het is met een begrotingsevenwicht “later in de legislatuur” dan ook zoals met een Belgische overwinning op het Eurovisiesongfestival. We weten uit ervaring dat het een grap is, maar het blijft geestig onszelf de illusie aan te praten.

Beloningsregering

Deze nuances houden me niet tegen heel hoopvol te zijn over Jambon I. Deze regering zou zich zomaar tot een echte beloningsregering kunnen ontpoppen. Wie zijn best doet om Vlaanderen vooruit te helpen, lijkt daar met dit regeerakkoord echt beter van te worden. Samen met een resolute keuze voor excellent onderwijs, kan dit Vlaanderen in de Champions League van sterkste Europese regio’s brengen.

Samen met een resolute keuze voor excellent onderwijs, kan dit Vlaanderen in de Champions League van sterkste Europese regio's brengen.

Tegelijk doen de steile ambities van Jambon I terugdenken aan de start van Michel I vijf jaar geleden. Oeverloos gekibbel en het stelselmatig lossen van doelstellingen zorgden ervoor dat Michel I finaal niet leverde wat toen beloofd werd. Ik hoop oprecht dat het Jambon I anders mag vergaan. 

Stijn Baert is vanavond te gast in "De afspraak" op Canvas. Ook filosoof Patrick Loobuyck en socioloog Wim Van Lancker komen langs. "De afspraak" begint om 20.30 uur.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.