Libanese theatermaker Ali Chahrour over rouw na de dood: "De man mag bij ons niet wenen"

Uit het Midden-Oosten krijgen we wekelijks beelden te zien van doden bij gewapende conflicten of hevige betogingen. Vaak horen daar ook rouwende vrouwen bij, die luid hun verdriet uitschreeuwen. Over rouw in de Arabische wereld is in Bozar in Brussel deze week “May He Rise And Smell The Fragrance” vertoond, een theaterstuk van de Libanese hedendaagse danser Ali Chahrour. Chahrour speelt het stuk samen met drie andere acteurs, onder wie de Syrische actrice Hala Omran. Zij zorgt voor een Arabische primeur door zich op het podium, letterlijk, bloot te geven.

Aan de vestiaire krijgt het publiek niet alleen een nummertje in ruil voor hun jas, maar ook oordopjes. Het duurt niet lang vooraleer duidelijk wordt waarom. Na een kort en krachtig voordragen uit de koran door actrice Hala Omran, weerklinkt in de zaal een donderend geraas dat een paar minuten duurt. De dood is er.

De kracht van de vrouw

Meteen wordt ook duidelijk dat Omran de hoofdrol speelt. Chahrour spreekt van een logische keuze om de vrouw in het centrum van het verhaal te plaatsen: "Bij de rouw is de vrouw niet verlegen om de diepste emoties naar buiten te brengen. Vaak ook op een erg extroverte manier. In tegenstelling tot de Arabische man, die zijn zwakte vaak niet wil tonen. Er is een stereotiep machobeeld rond de mannelijkheid, dat terug te vinden is door de geschiedenis van het Midden-Oosten. Dat beeld is vaak gelinkt aan heroïsme, sterkte en de beschermer van het gezin. De man mag niet wenen."  

Hala Omran

Dans is een belangrijk element in het verhaal. Volgens Chahrour verlangt het lichaam van de rouwende mens naar beweging: "In onze regio wordt bij een begrafenis de plechtigheid vaak in moskeeën gehouden. Op zo'n locatie ligt je lichaamsbeweging stil onder religieus toezicht en sociale controle. Toch houdt het lichaam op zo'n moment van verdriet geen rekening met die sociale controle." 

Het lichaam zoekt naar zijn bevrijding tijdens verdriet

De emotionele uitlatingen van verdriet worden dan ook getolereerd. We zien bijvoorbeeld vrouwen zichzelf slaan of flauwvallen. Hun hoofddoek, die nodig is in een moskee, kan hierdoor ook afzakken, zonder dat hen dat kwalijk wordt genomen. Ik zie het als een zoektocht van het lichaam naar de bevrijding tijdens verdriet."

"May He Rise And Smell The Fragrance"

Politieke inmenging

Chahrour is opgegroeid in een sjiitische familie in Libanon. Bij deze stroming van de islam speelt de fysieke rouw een belangrijke rol. In sjiitische moskeeën worden bijvoorbeeld de moorden op familieleden van profeet Mohammed in de zevende eeuw herdacht. Een bekend jaarlijks herdenkingsmoment voor de sjiieten is Ashorah.

Op die dag op de islamitische kalender lopen honderdduizenden sjiieten in manifestaties om hun verdriet te uiten voor die moorden. De Libanese danser laat zich inspireren door de rituelen uit die stroming: "Maar de schoonheid en intimiteit van die viering daalt met de jaren. Dat komt door de constante politieke inmenging", aldus de theatermaker. 

De intimiteit bij de religieuze viering verdwijnt door de politieke inmenging

"Conflicten in de regio, zoals de oorlog in Syrië, zorgen ervoor dat een religieuze groep, zoals de sjiieten, zich machtig wil voelen ten opzichte van andere groepen. Men rolt met de spieren in plaats van verdriet te tonen."

Sjiitische viering van Ashura in Libanon, 10 september 2019 Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Naaktheid

Tijdens het stuk staat actrice Omran halfnaakt op het podium. "Dat is volgens mij een primeur in de Arabische wereld", benadrukt Chahrour. Het was afwachten welke reactie we zouden krijgen van het Arabische publiek in Libanon: "We kregen het advies om op voorhand goed met advocaten te overleggen. Dat hebben we niet gedaan. We hadden wel gevreesd voor onaangename reacties. Vooral omdat het stuk met het voordragen uit de koran begint. Het mengen van koran en naaktheid kan in een regio als het Midden-Oosten snel als provocerend worden geïnterpreteerd. Dat was zeker onze bedoeling niet."

Chahrour en zijn ploeg waren uiteindelijk verrast door de reacties: "Onze artistieke ideeën achter die naaktheid zijn uiteindelijk door het publiek gerespecteerd en warm onthaald. Er wordt heel veel over het stuk geschreven in de lokale pers. De Libanese samenleving is erg onvoorspelbaar."

"May He Rise And Smell The Fragrance"

Productionele puzzel

Theatermaker zijn in Libanon is volgens Chahrour een serieuze uitdaging door de slechte economische toestand in het land: "Het is precies alsof je een trouwfeest moet plannen. Je moet alles zelf regelen zonder enige subsidie of steun van de overheid. Een theaterzaal? Die moeten we ook zelf huren." 

De Libanese hedendaagse danser en theatermaker Ali Chahrour