Interview met Samantha Power: "Trump heeft een gat gegraven. Het wordt moeilijk om eruit te geraken"

Samantha Power (1970) heeft een boek geschreven. Vier jaar lang, tot het aantreden van de huidige Amerikaanse president Donald Trump, was ze de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, een van de belangrijkste diplomatieke posten ter wereld. Daarvoor werkte ze in het Witte Huis als adviseur Mensenrechten van toenmalig president Barack Obama. In haar jonge jaren was ze oorlogscorrespondente in de Balkan en uitte ze bijtende kritiek op het Amerikaanse buitenlandbeleid. Hoe is dat om als idealist je handen vuil te maken als beleidsmaker? Daarover schrijft Power in "De leerschool van een idealist". Onze VS-correspondent Björn Soenens kon haar interviewen.

Van outsider tot insider

Samantha Power kreeg op haar 32e de Pulitzerprijs voor haar boek "A Problem from Hell: America and the Age of Genocide", waarin ze keiharde kritiek uitte op Amerika dat de volkerenmoord van 1994 in Rwanda niet hielp stoppen. In die tijd, schrijft ze, dacht ze dat ze alles wist. Dat was de vroegste fase van haar idealisme. Pas later ontdekte ze de enorme complexiteit van de dingen.

Toen ze in 2005 Barack Obama ontmoette – toen nog een jonge senator uit Illinois – ruilde ze haar baan aan de universiteit van Harvard voor een baan als adviseur in de politiek. Van een outsider werd ze plotseling een insider. Geleidelijk aan moest ze haar idealen zien te verenigen met de realiteit van regeerwerk, zeker toen Obama president werd.

Beleid: dat is je handen vuilmaken, compromissen sluiten, het hoogst haalbare zoeken en zien te vinden, de gevolgen van elke interventie afwegen, je weg vinden in een logge bureaucratie. "Niet altijd proper", schrijft Power. We kennen de uitdrukking: "Twee dingen wil je niet zien maken, worsten en wetten."

Roodharig Iers meisje naar Amerika

In haar persoonlijke herinneringen vertelt Samantha Power heel openhartig over haar ontmoetingen met wereldleiders. Over welke vergissingen ze zelf heeft gemaakt. Over hoe ontgoocheld ze was in haar grote heldin voor de mensenrechten, Aung San Suu Kyi.

Toen ze haar opzocht om een ontmoeting met Obama voor te bereiden, viel ze bijna van haar stoel toen ze de Birmese politica ijskoud hoorde praten - zonder ook maar enig mededogen - over het lot van de Rohingya, de zwaar vervolgde etnische moslimminderheid in Birma. Dat was een harde wake-upcall voor het idealisme van Power.

Power schrijft uitvoerig over haar kindertijd in Ierland. Hoe ze kapotging aan de liefde voor haar vader die aan alcoholisme leed (hij zou sterven op zijn 47e). Hoe ze daardoor heel lang dacht dat alle grote en belangrijke dingen in het leven nooit blijven duren.

Hoe ze leerde dat dankbaarheid soms belangrijker is dan het voeden van je angsten. Hoe ze op haar negende als jong roodharig Iers meisje met een zwaar Dublins accent naar Amerika emigreerde met haar moeder en haar broer.

Het perspectief van de buitenstaander

Met verbazingwekkende kwetsbaarheid schrijft ze over haar eigen trauma's en tekortkomingen, over haar vele sessies bij de psycholoog, hoe werken als een bezetene een methode was om weg te vluchten van haar leven. Hoe ze veel te emotioneel en impulsief was. Hoe ze haar korte lontje moest leren in te tomen.

Hoe ze houdt van verhalen, en dat verhalen zo typerend zijn voor de Ierse cultuur. Hoe ze Amerika altijd is blijven zien vanuit het perspectief van een buitenstaander, ook al is ze al lang Amerikaanse.

Ze deelt met de lezer ook haar leven als moderne vrouw: hoe lastig het is om 24/7 in het Witte Huis te werken of op de VN, met twee hele jonge kinderen en een partner.

Ik interviewde Samantha Power bijna een uur lang in Brooklyn. Er was geen interviewplek, dus nodigde ik haar uit bij mij thuis. Daar gingen enige zenuwen aan vooraf. Voor het gesprek begon, bekende ze haar liefde voor Belgische chocolade.

Samantha Power heeft geen kapsones, en ze kwam alleen naar het interview. Er was geen publiciteitsagent of lijfwacht bij. Ze deelt graag haar inzichten over de wereld. Ze wordt niet toevallig een van de belangrijkste denkers van onze tijd genoemd. 

Samantha Power: "Ik mis de veto's van Rusland niet."

Ze vliegt er meteen in als ik vraag of ze de VN mist. "Ik mis de veto's van Rusland niet. Ik mis de blablabla niet en de argumenten die 25 jaar geleden ook al werden gebruikt", zegt Samantha Power als ik haar vraag hoe dat is om niet meer in het centrum van de macht zitten.

Ik mis de blablabla niet

Samantha Power, ex-VN-ambassadrice voor de VS

"De VN doet veel meer dan we soms denken: een actieplan tegen ebola, een klimaattop met concrete plannen, de herintegratie van kindsoldaten in Afrika, een coalitie tegen IS, het bekampen van extreme armoede. Onze grootste bedreigingen zijn collectieve bedreigingen. Dààrom bestaat de VN. Helaas zijn we nu minder goed geworden in internationale samenwerking."

Samantha Power draait niet rond de pot. Ze betreurt het Amerikaanse buitenlandse beleid dat na haar en Obama kwam. "Vandaag is het niet langer duidelijk welke waarden Amerika verdedigt. President Vladimir Poetin en president Xi Jinping verdedigen een heel ander soort wereldorde, en onze president gaat daar niet tegenin. Daarom voelt het allemaal wat kwetsbaar."

Het is een uitstekende tijd om idealist te zijn

Samantha Power, ex-VN-ambassadrice voor de VS

Samantha Power heeft haar rugzakje in mijn keuken gezet. Ze hoest en drinkt een glas water. Haar rossige Ierse lange haar begint wat grijzer te worden. Ze kent Brooklyn een beetje, zegt ze. In dit stadsdeel van New York werd ze officieel Amerikaans staatsburger, in 1992. 22 was ze toen, en haar moeder werkte als nierspecialist in een plaatselijk ziekenhuis.

Power was net afgestudeerd aan Yale University. Een goede kwarteeuw later schreef ze al haar voorlopige memoires. "Het is een uitstekende tijd om idealist te zijn",zegt ze met een brede glimlach. "Mijn definitie van idealisme is: als je houdt van wat je ziet, dan kun je lekker achteroverleunen en thuisblijven, voor je tv zitten, naar de bar gaan, of naar een honkbalwedstrijd."

"Maar als je ongelukkig bent over de toestand van de planeet en over de vadsige reactie van de politiek... als je ongelukkig bent over de burgeroorlog in Syrië of over het recordaantal van 70 miljoen vluchtelingen in de wereld, dan is het nu een goede tijd om idealist te zijn. Idealisme gaat over je nek uitsteken, en bijdragen tot verandering."

Bekijk hier deel 1 van het interview van Björn Soenens met Samantha Power:

Video player inladen...

"Are we going to be okay?"

"Een voorbeeld van dat idealisme zag ik tijdens de VN-week in New York", zegt ze. "De wereldleiders leken op hun luie krent te zitten, ze zaten rustig te lunchen. Omdat Amerika zich terugtrekt uit de wereld en alle internationale overeenkomsten verscheurt."

"Omdat de club van dictators almaar invloedrijker wordt. Maar wat zag je op hetzelfde moment ook? Jongeren die overal opdoken en betoogden en zeiden: genoeg! Daarover gaat mijn boek. Ik heb het geschreven voor die mensen, die zich willen engageren, en het lot van de wereld ter harte willen nemen."

Voor Samantha Power is het duidelijk: we kunnen het ons niet permitteren om ten prooi te vallen aan cynisme. Als we dat doen, zegt ze, zijn we verloren. Op verschillende plaatsen in haar boek vraagt ze zich hardop af: "Are we going to be okay?" Ik stel haar de vraag en ze antwoordt, zonder lang te moeten nadenken.

"Trump heeft een gat gegraven waar we maar moeilijk uit zullen geraken. Autoritaire regimes vinden troost en beschutting in het presidentschap van Donald Trump. Ze voelen zich niet bekritiseerd of uitgedaagd. In veel gevallen zwaait hij hen zelfs lof toe. Kim Jung-un vermoordde een Amerikaanse burger (Otto Warmbier, red) en werd even later door Trump op een voetstuk gezet."

"Onze democratische bondgenoten voelen zich in de kou staan door deze nieuwe versie van de VS. Als we weer oké willen worden, zullen we onze bondgenoten meer in de watten moeten leggen, moet Amerika zijn leiderschap in de wereld heruitvinden. Hoe sterk is onze democratie om dat te doen?", vraagt Samantha Power zich af.

China profiteert van het vacuüm terwijl Amerika aan de zijlijn staat

Samantha Power, ex-VN-ambassadrice voor de VS

"China neemt een voorsprong, en het kijkt ver buiten zijn grenzen. China gebruikt de nieuwste technologieën om de mensenrechten te schenden of om de eigen burgers en de concurrenten te bespioneren."

"Overal in de wereld zie je wereldleiders die hun macht willen bestendigen door partnerschappen te sluiten met China, omdat ze zelf ook die spionagetechnologie willen. Democratieën liggen onder vuur en zullen beter met mekaar moeten samenwerken om aan die nieuwe dreiging het hoofd te bieden."

"Het is niet genoeg om onze waarden te prediken in de VN. Democratieën moeten resultaten boeken voor hun eigen burgers. Door de groeiende onrust en ontevredenheid van burgers zijn overal demagogie en populisme opgedoken. Maar die regeringen boeken weinig resultaten inzake klimaatbescherming of economische gelijkheid. En zo blijven de burgers ontevreden."

Samantha Power erkent de paradox van de wereld. Hoe realiteit en perceptie niet altijd sporen. "Het is waar dat de vrijheid overal ter wereld onder vuur ligt sinds een jaar of tien. Tegelijk blijkt uit dezelfde gegevens dat er nog nooit in de geschiedenis zo veel democratie heeft bestaan."

"Veel ziektes zijn uitgeroeid, meer mensen zijn uit de armoede gehaald dan ooit tevoren, de levensstandaard van ongeveer iedereen ging erop vooruit. Het is zeer makkelijk om al onze aandacht te richten naar Viktor Orbàn, Donald Trump of brexit. Die zijn nadelig voor hun bevolking, en het is erg verontrustend."

De jongeren zijn het fatalisme over de wereld zoals hij is beu
Samantha Power, auteur van 'De leerschool van een idealist'

"Maar je ziet ook een tegenbeweging: de protesten in Hongkong, verkiezingen met een verrassend resultaat in Turkije, en de onvoorstelbare metamorfose ten goede van een land als Ethiopië."

"Overal ter wereld zie je boeken verschijnen over het einde van de democratie. Er is veel doemdenken, zelfs bij mijn man, Harvard-professor Cass Sunstein, die een boek schreef met essays over de opkomst van autoritaire regimes. Toch zitten burgers niet stil, en dwingen ze hun regeringen tot méér en beter."

"Daardoor kon ook het populisme ontstaan. Maar mensen hebben snel door dat populisten vaak niet méér doen dan immigranten als de zondebok bestempelen, of onverdraagzaamheid verspreiden."

Samantha Power raast door. "Vooral jonge mensen pikken dat niet. Jongeren in de VS kregen altijd te horen dat de wapenwetten in steen gebeiteld waren, dat je daar weinig aan kunt veranderen. Dat je blij moet zijn met gebeden en gedachten na alweer een nieuwe schietpartij of een zoveelste bloedbad op school. Dat de wapenlobby van de NRA altijd het pleit wint."

"Welnu, die jongeren aanvaarden dat niet meer. Ze zijn het fatalisme over de wereld zoals hij is beu. Ze accepteren niet dat er niet iets beters mogelijk is. Naast alle somberte is er dus ook een heel ander verhaal bezig als tegenbeweging."

"Meer mensen moeten zich bemoeien", zegt Power. "Het leven is een bonte mix van mislukte relaties, sport, vrienden én politiek bewustzijn." Samantha Power: “I’m just like you, someone who feels small. You have to overcome that feeling of being small and do what you can to chip in, to try to make things better and to recover the momentum that democracy had just over a decade ago.”

Bekijk hier deel 2 van het interview van Björn Soenens met Samantha Power:

Video player inladen...

De realiteit waar Power tegenop botst

In het begin was de politiek een beetje een desillusie voor Samantha Power. Ze had zulke hoge verwachtingen. Eindelijk zou ze de wereld écht kunnen veranderen. Dat was haar hoop. En toen voelde ze de lastige realiteit waar ze tegenop botste.

Maar geleidelijk aan vond ze toch haar weg. Je kunt de wereld honderd procent willen veranderen, maar soms ben je al blij als je aan twee procent komt, schrijft ze. Obama leerde haar dat te zien.

"Ik had het geluk met Obama te kunnen werken. Hij wilde zinloze oorlogen stoppen, onze troepen terug naar huis brengen uit Irak, uit Afghanistan. Hij wilde spelen volgens de spelregels van het internationaal recht. Er was veel controverse rond zijn presidentschap, veel weerstand."

"Toch had ik het gevoel dat ik bij iemand was die zich moreel hoogstaand gedroeg, als persoon én als wereldleider. Ik heb me daarover nooit slecht gevoeld. Er waren ook momenten waarin ik dacht: ben ik misschien medeplichtig aan foute dingen? Ben ik wel doeltreffend genoeg om de wereld in de juiste richting te duwen? Dat gevoel had ik vaak."

Samantha Power krijgt kritiek dat ze in haar boek van ruim 500 bladzijden amper of niet schrijft over de bloedige oorlog in Jemen. De steun aan de Saudi's, het uit de hand lopen van de humanitaire toestand in Jemen.

Het onnoemelijk leed, de miljoenen vluchtelingen. Ik leg haar de vraag voor en verwacht een antwoord dat de kwestie uit de weg gaat. Maar nee, ze slaat zelfs voor de camera een mea culpa

Samantha Power: "Ben ik wel doeltreffend genoeg om de wereld in de goede richting te duwen?"

"We wilden hulp bieden aan Jemen, nadat het land aangevallen werd door de door Iran gesteunde Houthi-rebellen. We wilden de legitieme regering terug in het zadel helpen. Maar we maakten een gruwelijke vergissing door de hulp aan Saudi-Arabië niet stop te zetten."

"We hadden de stekker eruit moeten trekken toen bleek dat de Saudi's misbruik maakten van onze inlichtingen. Ze kregen van ons lijsten met doelwitten die ze niét mochten raken, maar ze hielden er totaal geen rekening mee."

"We stuurden zelfs mensenrechtenadviseurs, maar ze werden door het Saudische regime straal genegeerd. Het was weerzinwekkend zoals de Saudi's tekeergingen, en zelfs voedsel achterhielden voor de noodlijdende bevolking. Het spijt me dat we dat niet vroeger hebben gestopt."

"Helaas is dat hoe regeringen vaak werken. Het is niet prettig om het te zeggen, maar we hebben de Saudi's nodig in het Midden-Oosten, en we zijn nog altijd (nu een stuk minder dan vroeger) afhankelijk van de olie. We zouden meer afstand moeten houden tegenover de Saudi's. Maar onder president Trump zijn de banden zelfs nog aangehaald, ondanks de gruwelijke moord op journalist Jamal Kashoggi."

Bekijk hier deel 3 van het VRT NWS-interview met Samantha Power:

Video player inladen...

Ook diplomaten hebben een privéleven, al gaat dat soms moeizaam. Samantha Power kreeg pas laat haar kinderen. Haar zoontje Declan werd geboren toen ze 39 was. Vier miskramen en een ivf-behandeling later kreeg ze in 2012 – ze was toen al 42 – haar dochtertje Rian.

Haar zoontje moest vaak om haar aandacht vechten. Power hing thuis vaak aan de telefoon met wereldleiders. Op een keer was zoon Declan het beu. "Mijn zoontje komt naar mij gelopen en roept "Mommy, mommy". Ik doe hem teken dat ik aan de telefoon ben, en dat het erg belangrijk is. "Mommy, mommy", bij mij is het ook belangrijk, zegt hij. Ik hoor je wel, Declan, zeg ik."

"Daarop barst hij in woede uit. Hij stampt weg en denkt dat hij pas op de tweede plaats komt. Hij begint te roepen en te schreeuwen. "Poetin, Poetin, Poetin", zegt hij. "Altijd Poetin. Wanneer zal het eens "Declan, Declan, Declan" zijn? Jij altijd met je werk, mama! Wanneer gaat het eens over mij?"."

Jij altijd met je werk, mama! Wanneer gaat het eens over mij?
Declan Power, het zoontje van Samantha Power tegen zijn moeder als hij zes is

"Dat was erg confronterend. Dat is ook een les in mijn boek De leerschool van een idealist: wie houdt er in je leven een spiegel op om te verhinderen dat je aan de verkeerde dingen te veel aandacht geeft, ten koste van de essentie?"

Met de voeten op de grond

"Het was andermaal mijn jonge zoon die me confronteerde. Op een avond in 2014 had ik net zwaar uitgehaald naar de Russische VN-ambassadeur in de Veiligheidsraad. Ik was nijdig over de invasie in Oekraïne en de aanhechting van de Krim."

"Ik was blij: ik had het eens goed kunnen zeggen, live op tv, ik had verbaal het pleit gewonnen, dacht ik. Ik kwam thuis, en trakteerde mijn zoontje op een cheeseburger. Ik vertelde aan mijn 6-jarige jongen hoe zijn mama de Russen er eens goed van langs had gegeven en dat mama gewonnen had."

"Terwijl hij zijn frietje in de mayonaise doopte, vroeg hij plots: "Zijn ze weg? Ik zei: wat bedoel je, zijn ze weg? Weg waar? "Wel, mama, zijn de Russen na je speech weg uit de Krim?" Daar stond ik met mijn mond vol tanden: Uh, nee, nog niet, nee…"

Samantha Power aan het werk in de VN-Veiligheidsraad

Een vreemd huwelijkscadeau

In de presidentscampagne van 2008 veroorzaakte Power een hevige rel toen ze in een onbewaakt moment tegen een journaliste van The Scotsman had gezegd dat ze de technieken van de Clintoncampagne tegen Obama vreselijk vond. Ze noemde Hillary Clinton een monster.

Haar uitlatingen gingen viraal en Obama moest haar even uit zijn campagne zetten. Diplomaat Richard Holbrooke (die in 1995 de vredesakkoorden in de Balkan tot stand bracht) regelde een ontmoeting tussen Samantha Power en Hillary Clinton. De ruzie werd bijgelegd.

Ze belde erover met Obama, die erg laconiek reageerde toen hij hoorde dat de ontmoeting had plaatsgevonden tijdens haar huwelijksreis. Obama zei: “What? You got a meeting with Clinton as a wedding present? Don’t people get toasters? What kind of a wedding present is that?”

Obama is Powers held, haar voorbeeld. Ze heeft nog altijd intens contact met de ex-president. Hij werkt ook aan zijn memoires. "Het wordt een van de mooiste memoires ooit geschreven", zegt Power. "Je mag niet vergeten: Obama is uniek, want hij was al schrijver voor hij politicus werd. Dat is zeer zeldzaam."

Bekijk hier deel 4 van het interview van onze VS-correspondent met Samantha Power:

Video player inladen...

Power kwam in haar leerschool van het idealisme ook veel te weten over hoe mensen in mekaar zitten. Hoe Obama tijdens haar zwangerschap vroeg hoe het met haar ging en ze vervolgens antwoordde met een vraag aan hem over de Armeense genocide.

Hoe Obama zich dan teleurgesteld terugtrok uit het gesprek en van haar wegliep. Hij had gewoon verlangd naar één moment van ontspannen conversatie, zonder dat iemand elk moment van de dag iets van hem verlangde.

Never compare your insides to somebody else's outsides

Samantha Power, ex-VN-ambassadrice voor de VS

Power vindt het belangrijk dat mensen elkaars lot herkennen. "Ik gebruik een uitdrukking in het boek: "Never compare your insides to somebody else's outsides". "Heel lang keek ik rondom me en zag succesvolle mensen, mensen die het allemaal voor mekaar hadden. Dat dacht ik. Tot ik zelf mijn kwetsbare kant op tafel gooide, in mijn boek."

"Plots kreeg ik talloze reacties van collega's van toen: we dachten dat net jij alles op een rij had, dat wij de zwakken waren. Ik heb door mijn boek gemerkt - en de openhartigheid ervan - dat openheid een daad van solidariteit kan zijn tegenover andere mensen. Een ankerpunt van herkenning en menselijkheid."

Wordt Power volgende minister van Buitenlandse Zaken?

Power is nog lang niet uitgepraat of uitgeregeerd. Ze verlangt ernaar om na haar boek opnieuw haar land Amerika te dienen. "Ik heb geen post op het oog", zegt ze. 

"Ik wil geen snob zijn. Nu werk ik met vluchtelingen die naar dit land zijn gekomen om herenigd te worden met hun geliefden, na het instellen van het inreisverbod voor bepaalde moslimlanden. Ik doe ook allerhande activiteiten op de school van mijn kinderen in Concord, Massachusetts."

"Ik geef les op de Kennedy School of Government op Harvard. Ik ben zeer gelukkig met mijn man Cass, die zestien jaar ouder is. Maar ik ben ook klaar voor een nieuwe uitdaging."

Power komt op vele lijstjes voor van Democratische kandidaten-president, als toekomstig minister van Buitenlandse Zaken, of als toekomstig nationaal veiligheidsadviseur. Zeker is dat we nog zullen horen van Samantha Power, mocht Donald Trump straks niet herkozen geraken voor een tweede termijn. President zal ze nooit kunnen worden. Ze is niet in Amerika geboren. Ze kijkt reikhalzend uit naar de komende presidentsverkiezingen, zegt ze.

"Het wordt de belangrijkste verkiezing uit mijn leven. Dat staat buiten kijf. Belangrijker nog dan de vorige verkiezing, die toen ook al de belangrijkste was van mijn leven. Het wordt alle hens aan dek, dat staat vast…".

Bekijk hieronder het interview van Samantha Power met Björn Soenens in "Terzake":

Video player inladen...