foto The New Yorker

Marcel Broodthaers in M HKA: poëzie, humor, mosselen, knutselwerk en poëzie

Marcel Broodthaers is ondanks zijn populariteit in het buitenland weinig sant in eigen land. Na een decennium met veel tentoonstellingen overal ter wereld tot in New York, toont M HKA een riante keuze uit de zowat 12 jaar dat Broodthaers (1924-1976) als plastisch kunstenaar actief was. O ja, de vernissage begint met een mosselsouper.  

Toen de 40-jarige onbekende dichter Marcel Broodthaers in 1964 afscheid nam van de poëzie propte hij zijn bundels in een emmer gips. Zo maakte hij naadloos de sprong naar de conceptuele kunst, waarbij het vooral om ideeën, invallen en gedachten gaat, minder om perfect afgewerkte artefacten. Een van die bundels draaide om het woord "moule". Dat is Frans voor "mossel" en mal.  (Lees telkens verder onder de foto aub.)

foto belgischekunst.be

Malle mossels

Een mal is een vorm om iets in te maken, iets te laten groeien. Een mosselschelp is dus een mal. Net zoals een ei. Alleen verlaat het kuiken de vorm waarin het groeide, de mossel blijft er in, en wordt lekker. Ook eieren zijn een dankbaar thema voor Broodthaers. Hij heeft ze in alle vormen, gebroken en leeg, gekooid en beschilderd. De kartons om eieren te vervoeren zijn de basis van de objet trouvé-achtige constructie "Publiek Monument nummer 4". 

foto marcelbroodthaers.be

Die eerste "Mosselpot" is verrassend groot, een indrukwekkende ketel overvol mosselen met een deksel erop. Daarnaast zijn er wat varianten, kleinere potten met geschilderde mossels, moules parquées in een bokaal, tekeningen...

Eindeloos veel fascinaties

Broodthaers liet zich voortdurend verrassen door de werkelijkheid en maatschappelijke systemen, door politiek in zekere zin. Officieel heet de tentoonstelling in Antwerpen "Soleil Politique". Dat wijst op de realiteit en de poëzie  van de kunstenaar die altijd een dichter bleef. Ideeën en gedachten vonden snel hun weg naar vormen en concepten, naar schetsen, foto's en geknutsel. 

foto paris match

Ook menselijke botten fascineerden Broodthaers. Hij heeft er een in de Belgische driekleur, een ander als een gebroken geweer in het zand. Als Belg kon hij niet om de baksteen heen. Ook met de doosjes van "La Vache qui rit" speelt hij. En hij had een grote bewondering voor Napoleon. Erg mooi is de tekening "Ma chère Maman" van het bootje op weg naar ballingsoord Sint-Helena gezien door een verrekijker. 

Individualist en late surrealist

Bij leven was Broodthaers een absolute individualist. Als hij vroeger zou hebben geleefd, was hij allicht een surrealist of dadaïst geworden. Hij kende en waardeerde René Magritte. Dat blijkt uit enkele foto's waar de 2 kunstenaars grapjes uithalen met een bolhoed. En Broodthaers heeft het thema "pijp" met graagte overgenomen. Er hangen in M HKA zeker 10 email platen met pijpen.  Op een diascherm herkennen we Magritte.  

foto thomas-michel-contemporary-art.de

Broodthaers heeft veel nagedacht over het nut van een museum. Er hangen op de tentoonstelling schetsen van een museum op een onbewoond eiland. Hij ontwierp deuren voor musea, eventueel "kinderen niet toegelaten" en hij maakte een affiche voor de openbare verkoop van een failliet museum. Verwant daarmee is een sokkel zonder kunstwerk, maar met zijn initialen. 

copyright enclavereview.org

Per toeval een leraar

Zeker 2 Vlaamse kunstenaars hebben invloed ondergaan van Broodthaers: Guillaume Bijl en Wim Delvoye. Op de expositie zijn er 2 beschilderde spades, om aan de muur te hangen in het salon. Dat doet meteen denken aan de vele spullen van Delvoye die hij decoreerde met motieven van totaal elders, bij voorbeeld gasflessen met Delftse blauwe motieven, of een voetbaldoel met gebrandschilderd glas.  

Het M HKA toont 2 grote installaties. "Wintertuin" is een vierkante verzameling stoeltjes en palmplanten in bloempotten, omheen een filmscherm met natuurbeelden, terwijl muzak klinkt. Een nog grotere ronde installatie, "A Conquest", stelt een filmset voor, met 2 echte kanonnen, kaartspelende kreeften, filmspots, een Waterloo-puzzel. Hallo Guillaume Bijl...

foto aspen art museum

Humor, ironie, politiek

"Soleil Politique" is een riante ruime heldere tentoonstelling, met knap samengebrachte ensembles, en veel documenten en filmpjes. Ook de didactische plaat "De dieren van de boerderij" hangt er, in tweevoud, 15 koeien voorstellende, met eronder automerken, zelfs Austin en Simca. Broodthaers hield van landkaarten, hij verving de titel "carte politique" wel door "carte poetique".

Twee bijna identieke kaders met allerlei letters en andere tekens hebben verschillende titels: "gedicht" en "wisselkoers". Tegen een muur liggen 5 jute zakken met Belgische tabak. Niet alles is even geslaagd, zijn "niet roken" grapjes, met een vulkaan en een revolver vond ik gedateerd. 

Broodthaers haalt beelden uit hun context en laat ze ergens elders opduiken waar ze niet thuishoren, zo legt hij structuren bloot en stelt het systeem in vraag, dat is politiek

Lotte Beckwé, samensteller

Bekijk hieronder een fragment uit een verslag over een tentoonstelling in het Paleis voor Schone Kunsten in 1974, en een over de bezetting van datzelfde Paleis in 1968.  Alle informatie over de tentoonstelling op de website van M HKA. 

Video player inladen...
Video player inladen...