Het beeld van het rijke Westen dat het passieve Zuiden probeert te "redden", is voorbijgestreefd

Volgens professor Bruno De Cordier kappen we beter met "ontwikkelingshulp", onder meer omdat die afhankelijkheid in het Zuiden in stand houdt. 3 professoren verbonden aan de KU Leuven leggen uit waarom hij de bal volgens hen misslaat.

opinie
Van Geet, Sels en De Tavernier
Luc Sels is rector van de KU Leuven, Chris Van Geet is vicerector van de KU Leuven en Johan De Tavernier is voorzitter van VLIR-UOS.

De "Pano"-reportage over geld voor ontwikkelingssamenwerking en het opiniestuk van Bruno De Cordier (hoofddocent aan de universiteit Gent, red.) leggen een aantal pijnpunten bloot binnen de sector van de "ontwikkelingshulp".

Het voorbeeld van de ebolacrisis spreekt inderdaad boekdelen: donoren uit het rijke Westen schenken massaal geld en de hulporganisaties overrompelen een stad als Beni in Congo. De indijking van deze dodelijke infectie is voor iedereen belangrijk, maar er speelt eveneens eigenbelang want men wil vermijden dat die vreselijke epidemie overslaat als een pandemie naar onze eigen contreien. 

Zowel de wantrouwende Congolese bevolking als onze partners binnen de universitaire ontwikkelingssamenwerking willen af van een hulplogica. Er vallen in Congo drie keer meer doden door mazelen en bijna tweehonderdduizend doden per jaar door malaria.

Daarom investeren we liever niet alleen in geïsoleerd ebola-onderzoek, maar zeker ook in een geïntegreerde aanpak van de basisgezondheidszorg, gebaseerd op duurzame capaciteitsopbouw en internationale partnerschappen. Een uitstekend kader daarvoor bieden de Sustainable Development Goals (SDG’s of duurzame ontwikkelingsdoelstellingen), die nopen tot diepgaande, structurele samenwerking met een diversiteit aan actoren om de grote uitdagingen van deze tijd aan te gaan. 

Paternalisme

Het is daarom pijnlijk vast te stellen dat De Cordier een aanval lanceert op een visie die wij al minstens vijftien jaar als voorbijgestreefd zien. We herkennen ons totaal niet in de dynamiek van (ontwikkelings)hulp, waarbij de genereuze en alwetende Westerse donor een passieve Zuiderling uit de armoede en kortzichtigheid zou proberen te "redden". Precies om dit soort paternalisme te vermijden, hebben we reeds jaren geleden radicaal gekapt met "ontwikkelingshulp". Waar zijn wij dan wel mee bezig?   

Net als de andere Vlaamse universiteiten engageert de KU Leuven zich in universitaire ontwikkelingssamenwerking en dit in toenemende mate. De nadruk ligt daarbij op samenwerking, op een relatie waarbij beide partijen hun voordeel doen, kennis co-creëren en via vorming aan capaciteitsopbouw doen in Noord en Zuid.

Het zal vreemd klinken maar wij hebben onze partners in het Zuiden nodig om bijvoorbeeld de globale uitdagingen op het vlak van duurzaamheid beter in te schatten, net zoals we niet buiten samenwerkingen met de rest van de wereld kunnen.

Van hun kant willen onze partneruniversiteiten in het Zuiden groeien en hun rol opnemen als aandrijvers van verandering en vooruitgang in hun eigen samenleving. Want we zijn het eens met De Cordier dat “ontwikkeling” een vage en moeilijke term is. Daarom laten we de prioriteiten bepalen door de mensen die er zelf de voordelen van zullen plukken. 

Ethiopië

We vinden het in Vlaanderen evident dat onze universiteiten en hogescholen bijdragen aan het vinden van oplossingen voor allerhande maatschappelijke problemen, maar dat potentieel hebben kennisinstellingen in het Zuiden des te meer.

In augustus bezochten we samen Ethiopië, een land waar we al meer dan twintig jaar intensief samenwerken met verschillende universiteiten. Door gezamenlijk interdisciplinair onderzoek (bodem, water, biodiversiteit) en daaropvolgende actie, werden verwoestijnde gebieden omgevormd tot groene valleien, een heel concrete impact die je letterlijk van kilometers ver kan zien. Samen creëren we zo de condities die crisissen als hongersnood en droogte op een duurzame manier tegengaan. 

De resultaten van universitaire partnerschappen zijn zeker niet altijd even duidelijk zichtbaar, en niet elke samenwerking wordt een even groot succes. Ontwikkelingssamenwerking, een term waar we trouwens zelf mee worstelen, is complex en vraagt constante openheid om te luisteren naar partners en hen een sterke onderhandelingspositie te bieden. Maar door duurzame capaciteitsopbouw, een in het opiniestuk van De Cordier ontbrekend principe, dragen we wel bij aan het versterken van lokale partners die hun samenlevingen stabieler en welvarender maken, waardoor "hulp" en crisisinterventies niet langer nodig zijn. 

Heroriëntering

Daarom zijn wij er voorstander van om de middelen voor samenwerking met het Zuiden te heroriënteren, minder naar ontwikkelingshulp en meer naar ontwikkelingssamenwerking gericht op duurzame ontwikkeling. Met de SDG’s van de VN werd een wereldwijd compromis gevonden over een aantal uitdagingen die niet te bestrijden zijn op één plek, of door één speler. Ook hier is een glansrol weggelegd voor universiteiten wereldwijd, zolang ze de mogelijkheid hebben om samen te innoveren en de volgende generatie op te leiden aan de hand van internationale ervaringen.

Mits een beetje meer tijd was het allicht beter geweest dit stuk te laten schrijven door één van de leden van onze Externe Adviescommissie, volledig bestaande uit collega’s uit het Zuiden, die zeer kritisch onze samenwerkingen evalueren. Want de KU Leuven is buiten een innovatieve ook een lerende, reflecterende en vooral luisterende universiteit. Wij leggen onze partners geen visies op, wel integendeel.

Wij geloven oprecht in wat we doen, al leren we elke dag nog bij over hoe het beter kan. 

Bekijk hieronder de bewuste aflevering van "Pano":

Video player inladen...

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.