Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom het protest in Irak zo hevig is en zo wijdverspreid: armoede, corruptie en niets werkt

Sinds dinsdag wordt er elke dag betoogd in de Iraakse hoofdstad Bagdad en in de grote steden in het sjiitische zuiden van het land. Het ongenoegen zit diep en het vertrouwen in de politici van het "post-Saddam-tijdperk" is volledig zoek. De opeenvolgende regeringen blijken allemaal in hetzelfde bedje ziek. 

analyse
Jos De Greef
Jos De Greef is journalist bij VRT NWS Buitenland met focus op Midden en Verre Oosten.

Sinds 2015 breekt er met de regelmaat van een klok protest uit in Irak. Dat begon met rellen in de zuidelijke grootstad Basra, maar breidde zich snel uit naar andere grote steden in het zuiden zoals Amarah, al-Hillah (nabij Babylon) en zelfs naar de voor sjiieten heilige steden Najaf en Karbala

De meeste recente golf brak uit op dinsdag 1 oktober. Toen gingen ook in de hoofdstad Bagdad mensen massaal de straat op. In Nassiriyah in het zuiden zou het protest het karakter van een volksopstand aangenomen hebben. Sindsdien zouden er al meer dan 40 doden zijn gevallen. De meesten waren betogers die door de politie zijn neergeschoten. 

Opvallend is dat de volkswoede zich zowat tegen iedereen richt: openbare gebouwen, kwartieren van politieke partijen, maar ook van pro-Iraanse sjiitische milities en zelfs een Iraans consulaat zijn in brand gestoken. Olievelden en uitvoerhavens werden een tijdlang geblokkeerd. (Lees verder onder de foto).

Het olieveld van Rumailah in het zuiden van Irak. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

"Straatarm en ziek in een rijk olieland"

Sinds de val van Saddam Hoessein en de daaropvolgende verkiezingen wordt Irak gedomineerd door partijen van de sjiitische meerderheid. Toch valt het op dat het volksprotest het hevigst is bij de sjiieten zelf die dus hun eigen verkozenen verwerpen.

Opeenvolgende regeringen hebben inderdaad weinig of niets gedaan voor de gewone man of vrouw. De infrastructuur is rotslecht en de stroom valt in de grote steden voortdurend uit. Het drinkwater -als het er al is- is meestal chemisch en bacteriologisch vervuild en duizenden mensen zijn ziek geworden. Vorig jaar waren er in Basra alleen al 17.000 zieken door vervuild drinkwater. Door wanbeleid zijn veel stromen vervuild en landbouwgronden zijn waardeloos geworden door zout zeewater. (Lees verder onder de foto). 

Een man herstelt waterleidingen te midden van een vervuilde omgeving in Basra. Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved.

De zuidelijke provincie Basra bezit 70 procent van de oliereserves, maar de helft van de bevolking leeft er onder de armoedegrens. In heel Irak ligt de jeugdwerkloosheid op 25 procent, het dubbele van het nationale gemiddelde. Veel van die jongeren hebben een hoger diploma, maar vinden geen werk of moeten zich met laag gewaardeerde baantjes in leven houden. Voor die jongeren is het Saddam-tijdperk een geschiedenis waar ze geen herinneringen aan hebben. Ze willen verandering en snel.

"Het post-Saddam-systeem heeft gefaald"

De woede bij veel Irakezen zit dan ook erg diep. Vooral omdat het geld er is. De elite -van welke partij dan ook- leeft in luxe en baantjes, kansen en benoemingen gaan vooral naar de eigen achterban en clan. Wie niet bij een netwerk aansluit, valt daarbuiten en heeft niets. Miljarden dollars oliegeld zouden gewoon verdwijnen. De overheid domineert de private sector en die schept dan ook weinig banen. (Lees verder onder de foto).

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Onder de dictatuur van Saddam Hoessein (een soenniet) werd het sjiitische zuiden van Irak grotendeels verwaarloosd als het om investeringen aankwam. Na diens val en de machtsovername door de sjiieten, is dat blijkbaar niet veranderd en dat wekt nog meer onvrede. 

Bij de verkiezingen van vorig jaar kwam de Sairun-alliantie van voormalig krijgsheer en sjiitisch-religieus leider Muqtada al-Sadr verrassend als de grootste fractie in het Iraakse parlement naar boven drijven. Sadr was net op de kar van het ongenoegen in het zuiden gesprongen. Het duurde echter heel lang vooraleer er een coalitieregering gevormd werd en ook die lijkt veel te beloven, maar weinig te hervormen. (Lees verder onder de foto).

Aanhangers van de radicale leider Muqtada al-Sadr vierden vorig jaar diens overwinning bij de verkiezingen. Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Bovendien is de militaire situatie na de nederlaag van de extreem-soennitische terreurgroep IS explosief, nu er zowel Amerikaanse militairen, Iraanse Revolutionaire Wachten en pro-Iraanse sjiitische milities rondhangen in het land, zeker nu de spanningen in de Perzische Golf oplopen. De spontane protestbeweging en Muqtada al-Sadr willen zowel de Amerikanen als de Iraniërs zien vertrekken en hebben lak aan de sjiitische milities. 

De situatie in Irak is overigens niet los te zien van andere nieuwe protestgolven die sinds eind vorig jaar door Arabische landen zoals Algerije, Soedan, Libanon en sinds kort ook Egypte trekken. Het is te vroeg om te spreken over een nieuwe Arabische Lente, maar net zoals in Irak zijn veel Arabieren hun corrupte en autoritaire regimes en leiders grondig beu.