Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Synode over de Amazone: ecologie centraal en weg met het celibaat?

Drie weken lang zitten ze samen in het Vaticaan, de meest invloedrijke kerkleiders van Zuid-Amerika, inclusief de paus. Om het te hebben over ecologie en duurzaamheid, om het Amazonewoud te redden van de ondergang. Maar ook om het te hebben over een noodzakelijke nieuwe wind binnen de Kerk. En ook over de al dan niet intrede van getrouwde mannen en vrouwen binnen de Kerk. Een historische synode? Misschien.

expert
Peter Decroubele
volgt voor VRTNWS alles wat gebeurt in en rond het Vaticaan, de Heilige Stoel én paus Franciscus

Een synode, een kerkelijke vergadering, etymologisch vanuit het Grieks "samen op weg". Gebeurt niet al te vaak, dit is nog maar de 29e bisschoppenvergadering in bijna 55 jaar tijd. Vroeger onopgemerkt, saai en snel vergeten, maar Franciscus wist zijn synodes telkens op de kaart te zetten. De vorige, in het teken van jongeren en gezin, werd goed opgevolgd. Net als deze "synode over de Amazone", die al vooraf heel wat animo veroorzaakte.

Waarom? De synode wil gevoelige politieke, sociale en economische thema's bespreken. Al gaat het in se vooral over ecologie en duurzaamheid: het is een issue dat stilaan globaal gedragen is, maar het is zeker in Zuid-Amerika een pijnpunt. Herinner de bosbranden in het Amazonewoud, nog niet eens zo lang geleden. Aangestoken. Door boeren die zo hun toekomst meer kansen willen geven. Want landbouwgrond is beter voor hen dan een bos in de weg.

Aan de andere kant natuurlijk een aanslag op het klimaat, de ecosystemen en het groene gedachtengoed. Het Amazonewoud vormt "de longen van de wereld", gevaarlijk dus om daar nonchalant mee om te gaan. En da's net de grondtoon op de synode: Franciscus die meer is dan een religieuze leider, die zich profileert als wereldleider en politieke thema's naar voor duwt. Met zijn Kerk wil hij bekijken hoe klimaat, religie, maatschappij en sociale rechtvaardigheid hand in hand kunnen gaan.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

Bescherming van inheemse volkeren en hun culturen is een must

Paus Franciscus

Gisteren werd de synode op gang getrokken met een misviering in de Sint-Pietersbasiliek, vanochtend was er ook eerst een frivole, kleurrijke dienst met zelfs dansen en rites uit Zuid-Amerika. Intussen is de synode écht begonnen, geleid door kardinaal Hummes, de gewezen aartsbisschop van Sao Paolo. Al kreeg Franciscus eerst het woord en dat zorgde al direct voor gensters: "Ik hoorde wat sarcastische commentaar op een man met veren op zijn hoed in de viering daarnet. Ik ben geschokt. Dat is op zich toch niets anders dan de hoeden die onze kardinalen dragen?" De toon was gezet.

Franciscus moet in deze synode afrekenen met het stijgende conservatieve gekrakeel tegen de ecologische agenda die hij al jarenlang hanteert. Maar de ontbossing en de onvermijdelijke gevolgen op de klimaatopwarming liggen hem na aan het hart. En bovendien wil de Heilige Vader ook nog eens de inheemse volkeren steunen: zij die slachtoffers zijn van het grootkapitalisme, het woeden van de economie en de tomeloze jacht op goud, hout en andere natuurlijke grondstoffen.

"De bescherming van inheemse volkeren en hun culturen is een ethische must én fundamenteel in het engagement voor de mensenrechten", zei de paus eerder al. Ook dat wijst op de synode, alle volkeren bijeen, samen, verbindend. 

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Wordt aan het celibaat geraakt?

Deze synode wil ook verder gaan dan het politiek-economische, ook de religieuze huishouding staat op de lijst met agendapunten. "Het is noodzakelijk dat we nieuwe wegen bewandelen in de toekomst. We moeten zes grote punten bespreken, één ervan is de plaats van de getrouwde mannen en de vrouw in de Kerk", klonk het. 

"The word is out", het celibaat, al 11 eeuwen onaantastbaar, kan dezer dagen in Rome wel eens door de mangel gehaald worden. Niet dat het celibaat wankelt, wél dat de exclusiviteit van het niet-getrouwd zijn een knauw kan krijgen. Waarom? Het voorstel ligt op tafel omdat er op dit moment voor een bijzonder uitgestrekt gebied veel te weinig priesters zijn. Gevolg: gelovigen kunnen soms maar enkele keren per jaar eucharistie vieren en zijn daar vele uren voor onderweg, in moeilijk toegankelijke gebieden.

Een opening voor de priesterwijding van rijpe, gehuwde mannen?

De Kerk wordt in realiteit ter plaatse gedragen en geleid door leken, die ook voorgaan in gebedsdiensten. Het Vaticaan wil toch iets meer grip op de situatie daar. Maar dan zijn er extra priesters nodig. En als er geen extra roepingen zijn, is creativiteit nodig. Dus, misschien een opening voor de "viri probati", de priesterwijding van rijpe, gehuwde mannen. En ook een kans voor de vrouwen om in de zogenoemde "ministeries", afdelingen van de Kerk, een rol van betekenis te spelen.

En stél dat die kleine revolutie er komt, dan staat de deur open elders. En zeker in het al zeer geseculariseerde Europa (waar de facto al -vaak gehuwde- diakens aan het werk zijn en waar vrouwen hun functies in het geheel vervullen). Het is een niet eens verborgen droom van de paus, die al van in den beginne zijn Kerk breder, opener, toegankelijker en moderner wou. Maar ook in Rome staan tussen droom en daad wetten in de weg. En vooral veel praktische bezwaren.

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Michael Czerny: van priester tot kardinaal in geen tijd

Toch nog eens terugkomen op de kardinaalscreatie van afgelopen weekend: Franciscus benoemde nog eens 13 bisschoppen tot kardinaal. Intussen klassiek: Franciscus denkt aan de wereldkerk en kiest voor kerkelijke gezagsdragers uit alle uithoeken. Maar deze keer verraste hij helemaal door de Canadees van Tsjechische oorsprong, Michael Czerny, te "bevorderen". Een gewone priester, begot.

Maar niet toevallig, de man geldt als dé vluchtelingenexpert van het Vaticaan en is ook in die zin "in functie" binnen de Curie, de regering van het Vaticaan. En net die vluchtelingen én die migratie beroeren Franciscus al lange tijd. Dan is de link snel gelegd. Czerny werd holderdebolder tot bisschop gewijd en kon afgelopen weekend zo de rode kardinaalsmuts op het hoofd zetten. Fijn detail: het borstkruis van de kersverse kardinaal is gemaakt van het hout van een bootje dat migranten overzette.

Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

En zo heeft Franciscus nog meer invloed op wie hem ooit zal opvolgen. In totaal zijn er nu 225 kardinalen, 128 onder hen mogen in een conclaaf de nieuwe paus kiezen (wie 80 jaar oud is of meer, heeft geen stemrecht, 4 kardinalen verliezen nog deze maand hun stemrecht).

Iets meer dan helft van de stemgerechtigde kardinalen heeft Franciscus gecreëerd, daarmee heeft hij dus heel veel invloed op de toekomstige lijn. Al is daar niets mis mee, het is zelfs bijna logisch te noemen. En wie weet, wellicht, een goede zaak voor een moderne(re) Kerk op termijn. Met of zonder het dogma van het celibaat.