Copyright 2017, Marco Quintarelli, licensed via EyeEm Mobile GmbH

De singletoets in het Vlaamse regeerakkoord, is die zo veelbelovend als hij lijkt?

"Daar is hij dan!", juichten belangenorganisaties voor alleenwonenden deze week op sociale media. Ze verwezen enthousiast naar de passage uit het nieuwe Vlaamse regeerakkoord, waarin de (fiscaal) ongelijke behandeling van alleenstaanden tegen het licht wordt gehouden. Via een "singletoets" en tal van concrete maatregelen, wil Jambon I van die vorm van armoedebestrijding een speerpunt maken. Een knappe belofte. Maar is de singlestoets zo veelbelovend als hij lijkt? 

opinie
Benedikte Van Eeghem
De auteur is communicatiemedewerker bij OCMW Brugge, copywriter, tekstredacteur en blogger. Ze schrijft over de actualiteit, opvoeding, sociale thema's en de dingen die haar 'positief' wakker houden.

Wie het Vlaamse regeerakkoord in detail leest, kan niet om de passage op pagina 122 heen: "Alleenstaanden en alleenstaande ouders lopen vaak een hoog risico op armoede. Daarom onderzoeken we in diverse relevante beleidsdomeinen zoals wonen en fiscaliteit of nieuwe of bestaande beleidsmaatregelen niet onterecht nadelig uitvallen voor alleenstaanden." Het is een statement waarmee de Vlaamse regering de strijd tegen armoede en de discriminatie van alleenstaanden, ernstig neemt. 

Discriminatie

Dat die specifieke vorm van discriminatie een oud zeer is, weten we uiteraard al lang. Heb je geen gezin of geen eigen huis, dan geniet je in dit land bitter weinig fiscale voordelen. Komen daarbovenop: forfaitaire belastingen, die geen rekening houden met de exacte gezinssamenstelling. Zulke kosten wegen - net als de dagelijkse leefkost - zwaarder voor wie het met één inkomen moet redden.

Heb je geen gezin of geen eigen huis, dan geniet je in dit land bitter weinig fiscale voordelen.

Als we de cijfers in detail bekijken, wordt de omvang van het probleem nog duidelijker. Alleenstaanden met een gemiddeld inkomen dragen vandaag tot 56% van hun brutoloon af aan belastingen en sociale bijdragen. Voor iemand met een hoger inkomen is dat in ons land zelfs 60%. Ter vergelijking: koppels kunnen in veel gevallen, dankzij de huwelijksquotiënt, tot 30 procent van hun beroepsinkomen fiscaal toewijzen aan de minst verdienende partner. Daardoor ontwijken ze vlot de hoogste belastingdruk op een deel van dat inkomen. 

Aangezien het aantal alleenwonenden blijft stijgen - in Vlaanderen spreken we intussen over 32% van de huishoudens - heeft de doelgroep baat bij een hervormde wetgeving die de fiscale druk gelijkschakelt. Lees: een kader dat de doelgroep effectief extra voordelen biedt, waardoor ze erop vooruitgaan, liever vandaag nog dan morgen.

De nieuwe regelgeving rond vriendenerfenis en de afschaffing van de woonbonus, zijn de eerste stappen in die richting. Heb je geen gezin of nakomelingen, dan kan je binnenkort aan een gunstiger tarief derden in je nalatenschap opnemen. Koppels die vanaf 1 januari 2020 een huis kopen, genieten ook geen dubbel belastingvoordeel meer. 

Opvallend vaag

Maar waar zal die fameuze singlestoets van Jambon 1 het verschil maken? Garandeert de toets dat fiscaal nadelige regels voor alleenwonenden, op Vlaams niveau systematisch zullen verdwijnen? De passage in het regeerakkoord is op dat vlak opvallend vaag. Het nieuwe bestuur engageert zich louter om de zaken te onderzoeken

Koppels die een eerste huis kopen, kunnen niet langer van dubbel belastingvoordeel genieten. Maar singles zien het voordeel ook door de neus geboord. 

Er wordt in het regeerakkoord niet vermeld dat wanneer fiscale kronkels alleenstaanden benadelen, er bijsturing volgt. Bij de passages over het Groeipakket (de voormalige kinderbijslag) en automatische rechtentoekenning, is dat engagement tot "verbetering" nochtans een stuk concreter. En die twee zaken zijn op papier maar een pagina van elkaar verwijderd.

De singlestoets is, als je ’t zo bekijkt, veeleer een voorzichtige belofte in het kader van armoedebestrijding. Windowdressing (iets mooier voorstellen dan het is, red), in zekere zin, zonder het risico afgerekend te worden op teleurstellende resultaten na toepassing van de toets. Bovendien houden de concrete maatregelen in deze context – zie alweer: het schrappen van die woonbonus - ook duidelijke nadelen in voor alleenstaanden. Koppels die een eerste huis kopen, kunnen niet langer van dubbel belastingvoordeel genieten. Maar singles zien het voordeel ook door de neus geboord. Je kunt zo’n ommezwaai bezwaarlijk "vooruitgang" noemen.

Nog geen concrete beloftes

Conclusie: dat er, zelfs met die kersverse singlestoets, tijdens de huidige legislatuur mogelijk niet gek veel verandert voor singles. De regering zet de specifieke discriminatie op de agenda en bevestigt impliciet dat de ongelijke bejegening niet hoort. Maar verder waagt Jambon I het (nog) niet om concrete beloftes aan het dossier te koppelen.

Tot Jambon I bewijst dat ze er wel voor kan zorgen, hebben belangenorganisaties nog steeds een vette kluif aan het aanklagen van de problematiek. 

Een krachtigere formulering, zoals bij dat Groeipakket of de effectieve schrapping van de woonbonus, had van de singlestoets nochtans een verrassende beleidslijn in het kader van armoedebestrijding kunnen maken. Geen "toets" in de zuiver schoolse zin van het woord. Daar is numerieke evaluatie van de dingen ook geen garantie op beterschap voor de toekomst. Tot Jambon I bewijst dat ze er wel voor kan zorgen, hebben belangenorganisaties nog steeds een vette kluif aan het aanklagen van de problematiek. En de alleenstaande burger? Hij/zij ploegt intussen naarstig verder.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.