Wat als CD&V nu eens voluit zou zeggen: "Ja, wij zijn een christelijke partij, et alors?"

Na de recente verkiezingsnederlaag rommelt het binnen CD&V over de nieuwe koers die het moet gaan varen. Professor Bart Maddens stelt dat de partij zich opnieuw sterker moet profileren op haar christelijke waarden. De secularisering is volgens hem vandaag al dermate ver gevorderd dat zo een religieus geïnspireerd discours eerder als origineel en authentiek overkomt dan als oubollig.

opinie
BELGA/VERGULT
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven.

De Volksunie was lange tijd het kleine broertje van de klassieke partijen. Nochtans haalde die partij gedurende het grootste deel van de jaren zeventig méér stemmen dan elk van de drie traditionele partijen vandaag. 

De existentiële crisis in de Volksunie is begonnen in de jaren negentig, toen de partij onder de tien procent zakte. Logisch, zeiden commentatoren, want de Volksunie heeft 95% van haar doelstellingen verwezenlijkt. De partij is het slachtoffer van haar eigen succes.  Want België is nu officieel een federale staat, en dus is een communautaire partij overbodig geworden.

In werkelijkheid was de communautaire breuklijn het enige fundament van de Volksunie. Dit doet sterk denken aan de positie van CD&V vandaag

Dit discours vond ook weerklank binnen de partij. Er werd door velen getwijfeld aan de relevantie van het Vlaams-Waalse thema. "Laat Vlaanderen erbuiten" heb ik een Volksunie-minister ooit horen zeggen tijdens een brainstorm-sessie voor een verkiezingscampagne.

(lees verder onder de afbeelding)

CD&V kopstukken Wouter Beke en Benjamin Dalle

Maar wat bleek? Als je het communautaire overboord gooide, dan bleef er niet zoveel meer over van de partij. Over al de rest waren de VU-ers verdeeld. Noodgedwongen moest de partij over andere thema’s een centrumpositie innemen. Er werden geforceerde pogingen ondernomen om daar een ideologisch sausje over te gieten. Het "integraal federalisme" was de ideologie van de partij, luidde het ooit. De kiezer was niet onder de indruk.

In werkelijkheid was de communautaire breuklijn het enige fundament van de Volksunie. Van zodra men het belang daarvan in twijfel begon te trekken, zowel binnen als buiten de partij, was het einde verhaal.

De CD&V vindt vandaag haar bestaansreden in de levensbeschouwelijke breuklijn, maar door de secularisering wordt die religieuze breuklijn minder relevant

Dit doet sterk denken aan de positie van CD&V vandaag. Die partij vindt haar bestaansreden in de levensbeschouwelijke breuklijn. De Katholieke partij, later de CVP, verenigde alle Katholieke kiezers. Over communautaire en sociaaleconomische thema’s hadden de CVP-politici uiteenlopende standpunten. De centrumpositie was het resultaat van een interne compromisvorming.     

Het Christelijke geloof was altijd hét bindmiddel. Maar door de secularisering werd die religieuze breuklijn minder relevant.  Daardoor verloor de partij gaandeweg marktaandeel.  Nu lijkt ze gedoemd om te verdwijnen.    

Maar wacht eens even. De geschiedenis van de Volksunie leert ons ook dat we een politieke breuklijn niet te snel mogen afschrijven. Het communautaire is passé, zei men in de jaren negentig. De tijd van de natiestaat is voorbij. Nationale identiteit speelt geen rol meer. In een postnationaal Europa en een globaliserende wereld heeft het geen zin meer om te streven naar Vlaamse autonomie.  

Weinigen zullen betwisten dat de Vlaams-Waalse kloof momenteel dé allesoverheersende breuklijn is in de Belgische politiek

In het licht van wat de decennia nadien is gebeurd, klinkt dit vertoog nu behoorlijk belachelijk. Weinigen zullen betwisten dat de Vlaams-Waalse kloof momenteel dé allesoverheersende breuklijn is in de Belgische politiek. De partijen die van de Vlaamse identiteit hun core business maken halen bijna de helft van de stemmen. 

Zullen we ooit een even spectaculaire remonte van de levensbeschouwelijke breuklijn meemaken? Het valt niet uit te sluiten. Er zijn limieten aan de secularisering. Religie zal altijd belangrijk blijven. De nood aan transcendente zingeving zal nooit verdwijnen. Het verlichtingsdiscours biedt daar geen antwoord op.

De vraag hoe we daarmee omgaan in het onderwijs zal zich blijven stellen. Politici zullen steeds vaker met complexe ethische kwesties worden geconfronteerd rond leven en dood. Het belang van het geloof als moreel en politiek kompas zal daardoor eerder toe- dan afnemen. 

Het conflict tussen gelovigen en vrijzinnigen is latent altijd aanwezig gebleven, en kan opnieuw scherper worden.  Dat levensbeschouwelijke spanningsveld in de politiek zou nu al veel zichtbaarder zijn, mocht CD&V er zich sterker op profileren.  

Het levensbeschouwelijke spanningsveld in de politiek zou nu al veel zichtbaarder zijn, mocht CD&V er zich sterker op profileren.  

Wat als de partij nu eens voluit zou zeggen: ja, wij zijn een Christelijke partij, et alors? Ja, wij hechten belang aan de ethische standpunten van de kerk. Ja, voor ons standpunt over de vluchtelingen baseren wij ons op het Nieuwe Testament. Ja, wij vinden dat de Katholieke kerk nog een belangrijke rol te spelen heeft in de samenleving. Ja, onze standpunten inzake het klimaat zijn geïnspireerd op de encycliek Laudato Si van Paus Franciscus, …   

Vorige week in De Afspraak op Vrijdag leek Hendrik Bogaert ons daarvan al een voorsmaakje te geven.  Hij verwees in zijn argumentatie onbevangen naar Jesus van Nazareth en naar de Bijbel. De secularisering is vandaag al dermate ver gevorderd dat zo een religieus geïnspireerd discours eerder als origineel en authentiek overkomt dan als oubollig. Het zou een fris nieuw geluid kunnen zijn in de Vlaamse politiek.  Misschien is dat wel de toekomst voor CD&V.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.