Welke klachten krijgt de nieuwsombudsman over cookies bij VRT NWS?

Bij VRT kan je kiezen om cookies uit te zetten. Je kan zelfs kiezen wélke cookies je uitzet. VRT is een van de weinige bedrijven die dat mogelijk maken.  Prima, zou je zeggen, maar toch krijgt de nieuwsombudsman wel eens klachten over die cookies. En af en toe komt de redactie zelf nog voor een verrassing te staan.

1. Kiezen kan ook ergerlijk zijn.

In de beginfase vonden nogal wat mensen het vervelend dat het menuutje waarin een keuze gevraagd werd, veel te vaak terugkwam. 

"Ik moet bijna elke keer als ik op mijn Chromebook VRT NWS bezoek, opnieuw de cookies aanvaarden, ook al is de "onthoud mijn keuze" aangevinkt. Vervelend."

Dat kwam omdat het voor verschillende browsers (zoekmachines) apart moest worden ingevuld. Browsers praten namelijk niet met elkaar. Bovendien verhinderden sommige softwareprogramma’s die reclame blokkeren (adblockers), dat uw voorkeuren werden opgeslagen, waardoor het menuutje maar bleef terugkomen. Het duurde een tijd voor dat euvel was verholpen. Maar verder loopt VRT dus wel voorop. U kan dus voor drie soorten cookies apart aanvinken of u ze wil of niet :  Aanbevelingscookies, advertentiecookies en sociale media koppelingen.  

2. Er zijn altijd cookies.

Eerste belangrijke vaststelling : ook als je ze alledrie uitzet, komen er wel degelijk nog cookies op uw computer. Dat zijn dan de zogenaamde “functionele en analytische” cookies. Dat staat ook keurig in het menuutje vermeld, met een linkje naar het privacybeleid. Die cookies houden bijvoorbeeld bij hoe vaak en hoe lang artikels gelezen worden. Of ze zorgen ervoor dat u makkelijk kan terugkeren naar een eerder geopende pagina. Waarom kan je die niet uitzetten? GDPR manager Erwin Maussen zegt dat er wezenlijk geen keuze is.

“VRT heeft de wettelijke verplichting om te rapporteren over hoeveel Vlamingen de omroep bereikt. We zijn dus verplicht om daar cijfers over bij te houden. Maar het is ook alleen maar dat : een cijfer.”

Doen die cookies dan echt verder niets ? Nee, zegt GDPR manager Erwin Maussen.  

“We hebben speciaal voor de software van Adobe gekozen omdat Adobe ons kon garanderen dat deze cookies alleen bij VRT zelf zouden blijven. Er gaat dus niets de plas over naar één of andere grote Amerikaanse databank.”

Nou, dat is prachtig. Maar dan moeten we het toch even hebben over aanbevelingscookies en reclamecookies. 

3. Aanbevelingen en reclame

Aanbevelingscookies en reclamecookies zijn cookies die bijhouden wat u allemaal bekijkt. Ze volgen dus eigenlijk uw surfgedrag en op basis daarvan krijgt u aanbevelingen om nog andere artikels te lezen. En u krijgt reclame te zien op uw maat. Bent u eerder voetbal of eerder hiphop? De cookies weten dat en passen suggesties en advertenties daaraan aan. 

Dat “VRT NWS” u suggesties doet voor andere artikels is duidelijk, maar op de site “VRT NWS” staan natuurlijk geen advertenties. Die cookies leveren wel reclame op maat wanneer u andere VRT websites bezoekt : MNM of Sporza, àls u dat hebt toegelaten natuurlijk. Als u dat niet hebt gedaan, krijgt u daar gewoon reclame te zien die niet toegespitst is op uw interesses. 

Advertenties op maat zijn interessant voor een adverteerder.  Bij de privacyvoorwaarden wordt u meteen ook gemeld dat VRT ongeveer een derde van zijn inkomsten uit reclame haalt.  De directie zal u er meteen op wijzen dat VRT wel moet mikken op reclame : de overheidsdotatie van VRT ligt in Vlaanderen per inwoner veel lager dan in andere West-Europese landen.

Ok, VRT heeft reclame nodig. Maar weten ze in Amerika dan ook wat ik allemaal bekijk ? Daar had ik niet eens klachten voor nodig, dat vroeg ik mezelf eerlijk gezegd ook af. Heel wat andere websites geven wel degelijk cookies door aan de meestal Amerikaanse internetgiganten, die de informatie ook samenvoegen met wat ze op andere sites “oogsten”. Op die manier hebben internetgiganten een veel completer beeld van u dan u misschien denkt. 

Maar dat gebeurt niet met de VRT cookies, zegt GDPR manager Erwin Maussen. Aanbevelingscookies komen alleen terecht bij VRT en worden niet doorgegeven aan het bedrijf dat de software voor de website ontwikkelt. Dat is contractueel zo vastgelegd. Reclamecookies worden ook gebruikt door Pebble Media dat de advertenties op de VRT websites verkoopt. 

Ok, er zijn dus afspraken dat die cookies alleen bij VRT en zijn partner terechtkomen. En als u liever niet “gevolgd” wordt, dan kan u die cookies dus ook uitzetten. Prima, dacht ik. 

4. Een onverwachte advertentiecookie

Maar toen kreeg ik Fabienne Meijer aan mijn bureau. U kent haar niet? Ze is eigenlijk nog niet lang in dienst en u hebt haar nog nooit op het scherm kunnen zien. Haar specialiteit is datajournalistiek. En toen ze research deed over websites die uw surfgedrag volgen en registreren, wou ze toch ook even kijken hoe dat dan ging op VRT NWS en de andere VRT websites. En dat riep toch ook wat vragen op.

U kunt reclame- en aanbevelingscookies dus uitzetten. Maar wat bleek ? Op het moment dat u dat schermpje invult, werd er eigenlijk al een advertentiecookie geplaatst. Wie plaatst die ? Everesttech. Een (commercieel) nevenbedrijf van Adobe. En Adobe levert de software voor de website van VRT.  Adobe garandeert dus dat het zelf geen data verzamelt, maar het bedrijf plaatste wel ongevraagd een advertentiecookie, zo bleek.

Hallo Erwin Maussen ? 

“We waren zelf verrast dat die cookie van Everesttech wel degelijk werd geplaatst. Maar hij was niet actief. We gebruiken hem ook niet. We hebben hem zo snel mogelijk verwijderd."

Maar het blijft toch wel altijd opletten met wat die internetjongens doen. De cookie leek weinig uit te richten, maar hij stond er wel. Hij is intussen verwijderd.  Hij wordt niet meer geplaatst wanneer u VRT NWS bezoekt.  Ook Fabienne Meijer vindt hem intussen niet meer terug en ze vindt op de VRT sites ook geen andere cookies meer die er niet zouden thuishoren.  Als u aanvinkt dat u geen reclame- of aanbevelingscookies wil, wordt uw surfgedrag niet gevolgd. Als u ze wél aanvinkt wordt uw surfgedrag gevolgd door VRT en zijn partner. U krijgt dan aangepaste aanbevelingen voor artikels of reclame op maat op de VRT sites. 

Maar VRT heeft dus wel het beleid dat het er alles aan wil doen om die gegevens niet in de grote Amerikaanse datasoep te laten terechtkomen.  

5. Socialemediacookies

De meeste klachten krijg ik over de socialemediacookies. Dat zijn cookies die ikzelf ook uitzet. Facebook werd er in het verleden op betrapt dat het via  cookies zelfs mensen volgde wanneer ze níet op Facebook zaten. Zelfs mensen die geen Facebookprofiel hadden, werden gevolgd. En er werden ook schaamteloos gegevens verkocht aan Cambridge Analytica. In het Cambridge Analytica schandaal kwam aan het licht dat zulke gegevens gebruikt werden voor politieke campagnes en zelfs voor het verspreiden van “desinformatie op maat”. 

Ik zet ze dus zelf uit, die socialemediacookies. Maar dan krijg je weer andere problemen. Sommige dingen krijg je dan niet te zien. Aanvankelijk ging dat probleem vrij ver. Een artikel over de laatste tweet van Donald Trump? In plaats van de tweet kreeg je een onbegrijpelijke mededeling te lezen.  

Die mededeling begrijpelijker maken, was de eerste kleine overwinning voor de nieuwsombudsman. Maar de tweet zelf kon je nog altijd niet lezen. En daar kwam natuurlijk reactie op:

"Ik blijf het een vreemde zaak vinden dat bepaalde delen van VRT NWS gerelateerd zijn aan sociale media of hun cookies. Ik snap echt niet waarom ik cookies zou moeten in- of uitschakelen om bepaalde nieuwsitems te kunnen zien."

Ik vond dat mensen die socialemediacookies uitzetten, ook moesten kunnen lezen wat Donald Trump precies had geschreven op Twitter.  

Maar het bleek niet eenvoudig om daar wat aan te doen. Een tweet “embedden” (invoegen vanop Twitter)  is makkelijk. Maar dan heb je dus die socialemediacookies nodig om hem te kunnen lezen.

Een tweet leesbaar maken zonder Twitter betekent eigenlijk dat de tekst ervan apart gekopieerd moet worden. Ik bespaar u de details maar het vraagt wat extra handelingen van de redactie. En alles wat tijd kost, ligt moeilijk op een redactie.

Maar goed, na mijn lobbywerk zijn we nu zo ver dat u tweets meestal wel degelijk kunt lezen zonder socialemediacookies. Doorklikken kan u niet, maar dat is logisch want u wou toch net geen cookies aan Twitter gunnen, toch ?

Er blijft wel nog een probleem met beeldmateriaal. Filmpjes gemaakt door internationale NGO’s of bedrijven worden vaak aangeboden via Youtube of Facebook. Als zo’n filmpje bij een artikel wordt geplaatst, kan je dat filmpje niet zien wanneer je socialemediacookies “uit” staan. Bij een artikel over drones die bomen planten, kan je de animatiefilm, die toont hoe de drone werkt, niet zien zonder de socialemediacookies te activeren. 

De mensen die het kunnen weten, zeggen me dat dat onoplosbaar is. VRT kan die filmpjes niet zelf downloaden en cookievrij aanbieden. De redenen daarvoor zijn technisch en ook juridisch want het heeft ook met copyright te maken. 

Wel wordt me gezegd dat als je het filmpje alleen bekijkt op “VRT NWS” en verder niet doorklikt, dat er dan geen cookies naar YouTube of Facebook gaan. Dat zou alleen gebeuren als je ook echt doorklikt naar die sites.

Conclusie

Cookies blijven een onzichtbaar venijn. VRT is bepaald vooruitstrevend in de zin dat het als een van de weinige de mogelijkheid biedt om aan te geven welke cookies u wel of niet wil activeren. (Bijvoorbeeld : U mag mij gerust reclame op maat geven, maar ik wil niet per ongeluk op Facebook terechtkomen.)  Als nieuwsombudsman heb ik sinds mijn aanstelling ervoor gelobbyd dat mensen die cookies uitzetten, dezelfde gebruikerservaring als anderen zouden hebben. Helemaal lukt dat dus niet. Maar er is toch flink wat weg afgelegd.

Hebt u na het lezen van deze column zin om uw voorkeuren voor cookies te veranderen? Helemaal onderaan de pagina zie je een knop "cookies". En dan komt dat menuutje opnieuw te voorschijn.