Aanhangers van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) op het partijcongres in het Poolse Kielce. AFP or licensors

Vijf redenen waarom "Recht en Rechtvaardigheid" de Poolse verkiezingen wint

Vanavond om 21 uur zal blijken dat "Recht en Rechtvaardigheid" de verkiezingen wint en dat Polen voor nog eens vier jaar nationalistisch bestuur gaat. Zo verguisd de Poolse nationalisten zijn bij de Europese Unie, zo geliefd zijn ze in eigen land. Onze man in Polen reikt vijf redenen voor die populariteit aan.

analyse
Marc Peirs
Marc Peirs is correspondent in Polen voor VRT Nieuws. Hij woont in het oosten van het land, maar hij reist vaak naar Warschau, Krakow en andere plaatsen waar het nieuws zich aandient.

1. Sinterklaas

De Poolse economie draait als een lier. In 2018 groeide het BNP met 5,1 procent. Ook dit jaar houdt dat groeiritme aan. De Polen worden geleidelijk aan rijker. Het beschikbare maandelijkse inkomen per persoon (dus ook baby’s en ouderlingen meegerekend) bedroeg in 2018 394 euro. In de vier jaar dat "Recht en Rechtvaardigheid" regeert, is dat een stijging met 22 procent. En de werkloosheid is met 4 à 5 procent bij de laagste in heel de Europese Unie.

In vier jaar van Recht en Rechtvaardigheid zijn de inkomsten uit BTW met 12 miljard gestegen. Met dat geld voert de regering een bijzonder gul beleid. In het Westen wordt Recht en Rechtvaardigheid algauw en nogal gemakzuchtig als een "rechtse" partij weggezet, en dat klopt ook voor wat culturele en ethische kwesties betreft, maar op sociaal-economisch gebied is ze ronduit sociaaldemocratisch.

De voorbeelden zijn legio. Bejaarden krijgen een 13e en zelfs een 14e maand. Het laagste tarief in de personenbelasting gaat van 18 naar 17 procent voor al wie minder dan 20.000 euro per jaar verdient. Dat gaat om 24 miljoen van de 38 miljoen Polen. Moeders die minstens vier kinderen grootbrachten, krijgen een (extra) pensioen van 250 euro. Bijna twee miljoen jongeren moeten helemaal geen inkomstenbelastingen betalen.

Daarmee wil premier Mateusz Morawiecki de braindrain een halt toeroepen want "bijna twee miljoen Polen hebben sinds 2004 het land verlaten om in het Westen te werken. Dat is alsof de hele bevolking van Warschau weg zou zijn". Met zulke aanstekelijke zinnetjes verbindt de premier moeiteloos het sociale en het nationalistische denken.

In het Westen wordt Recht en Rechtvaardigheid algauw als een "rechtse" partij weggezet, maar op sociaal-economisch gebied is ze ronduit sociaaldemocratisch

Het vlaggenschip van het sociale beleid is "500+", de invoering van het hoge kindergeld van 125 euro per kind. Dat bestond al een dik jaar vanaf het tweede kind maar is in juli dit jaar uitgebreid naar het eerste kind. De maatregel is een zoveelste opsteker voor de economie. Want mensen besteden het geld niet alleen aan het kroost. Zo zijn er nooit eerder zoveel nieuwe auto's geregistreerd in Polen als in 2018: 531.900 stuks. En het binnenlands toerisme is in één jaar tijd met 14 procent gestegen. Ja, het is steeds beter leven in Polen.

2. Grote mond

In peilingen verklaart steevast 80 procent van de Polen zich voorstander van de Europese Unie. Toch vecht de regering de ene ruzie na de andere uit met  de Unie: houtkap in het oerwoud van Bialowieza, verknechting van de ambtenarij en de openbare omroep, de weigering om moslimvluchtelingen op te nemen.

En doet Brussel vooral steigeren: de omstreden hervormingen in het gerecht. Voor de eurocraten gaat het om de aantasting van de Poolse rechtsstaat, voor Recht en Rechtvaardigheid gaat het om een efficiënter gerecht en een zuivering van de restanten van het communisme.

In elk geval zet Warschau een grote mond op en daar smullen de Polen van. Na nazisme en communisme staan ze bijzonder wantrouwig tegen een buitenlandse macht die zegt wat Polen moet doen en laten. Immers, diezelfde Europese "vrienden" deden niets om Polen te helpen bij de Duitse en Russische inval in 1939. Meer nog: de "vrienden" lieten na de oorlog toe dat bondgenoot Polen achter het IJzeren Gordijn verdween. Polen bekijkt die "vrienden" dan ook met een scheef oog.

(Lees verder onder de foto)

Jarosław Kaczyński, de sterke man van de Poolse partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Ook tegen die eeuwenlang agressieve buren Rusland en Duitsland staat Recht en Rechtvaardigheid pal. Partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski vermoedt dat de Russen een rol speelden bij de crash van het Poolse presidentiële vliegtuig in april 2010 bij Smolensk. Daarbij stierf Lech Kaczynski, president en tweelingbroer van Jaroslaw, samen met bijna honderd Poolse hoogwaardigheidsbekleders.

Wat Duitsland betreft, Recht en Rechtvaardigheid herinnert dat land herhaaldelijk aan zijn wandaden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zes miljoen Polen vermoord, de hoofdstad Warschau één oceaan van puin. Een Poolse commissie heeft berekend dat Duitsland 600 miljard oorlogsschade zou moeten betalen, waarvan 60 miljard alleen al voor Warschau.

Bij zijn bezoek aan Polen op 1 september smeekte de Duitse president Frank-Walter Steinmeier de Polen om vergiffenis voor zoveel Duitse "haat, geweld en misdaad."  Een pluim op de hoed van de ferme regering, denken veel Polen.

In de feiten is Kaczynski dé sterke man in Polen en hij is het die de thema's bepaalt

3. Opinieleider

Keer op keer slaagt de oppositie er niet in om duidelijk te maken wat haar drijft. Zo liet partijbons Gregorz Schetyna van het liberale Burgerplatform enkele dagen geleden optekenen dat hij de Europese fondsen en subsidies wil koppelen aan "respect voor de rechtsstaat" (waarover Polen in de clinch ligt met de EU, zie puntje 2). Prompt werd de uitspraak door partijvoorzitter Jaroslaw Kaczynski van Recht en Rechtvaardigheid vertaald als: "De oppositie wil Polen beroven van Europees geld."

In de feiten is Kaczynski dé sterke man in Polen en hij is het die de thema's bepaalt. Hij is ook een van de schaarse politici die een langetermijndenken hanteren en uitspreken. Voor Recht en Rechtvaardigheid gaan deze verkiezingen om de vraag welk land Polen wil zijn. Het antwoord is duidelijk: Polen wil niet langer het reservoir aan goedkope arbeidskrachten voor Europese bedrijven zijn.

Polen moet zich voor Recht en Rechtvaardigheid in snel tempo ontwikkelen tot "een welvaartsstaat naar Duits model maar mét behoud van de Poolse eigenheid, religie en waarden." Tegenover dat wervende verhaal heeft de oppositie van liberale en linkse zijde tijdens deze campagne nooit een helder alternatief kunnen formuleren. En wie is er nu tégen een welvaartsstaat?

(Lees verder onder de foto)

Partijcongres van Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in het Poolse Kielce. AFP or licensors

4. Als water van een eend

Bij de verkiezingen in het najaar van 2015 spoelde Recht en Rechtvaardigheid als een politieke tsunami over Polen. Het al zeven jaar regerende, liberale Burgerplatform kreeg een enorme dreun. Een van de redenen van het liberale verlies was het schandaal "Waitergate": gedurende meer dan een jaar lang hadden obers van het luxerestaurant  "Sowa i Przyjaciele" (De Uil en zijn Vrienden) in het geniep opnames gemaakt van de gesprekken van topliberalen. De betrokkenen drukten zich in heel rauwe taal uit over politieke tegenstanders en bondgenoten.

Die opnames zijn nadien gelekt naar de media. De liberalen stonden met de billen bloot als een stel arrogante, boertige lui die meer met de postjes dan met de mensen zijn begaan. Meer dan een jaar lang bleef het schandaal sudderen en vond Burgerplatform geen strategie om de heisa te temperen.

Recht en Rechtvaardigheid treedt snel en krachtdadig op. Zo spoelen de schandaaltjes van de partij af zoals water van een eend

Hoe anders reageert Recht en Rechtvaardigheid op schandalen. In augustus raakte bekend dat onderminister van Justitie Lukasz Piebiak een laster- en haatcampagne tegen kritische rechters zou bedenken. Het duurde geen dag vooraleer de man publiekelijk excuus aanbood en ontslag nam. Op die manier bleef de minister zelf, Zbigniew Ziobro, netjes buiten schot.

Enkele dagen later zat parlementsvoorzitter Marek Kuchcinski in het oog van de storm. De man liet zijn familie mee gebruikmaken van het staatsvliegtuig. De media meesmuilden over "Air Kuchcinski". Ook hij ging binnen de 24 uur door het stof en nam ontslag. Het beeld was duidelijk: Recht en Rechtvaardigheid treedt snel en krachtdadig op. Zo spoelen de schandaaltjes van de partij af, zoals water van een eend. Even schudden en vooruit met de geit. 

5. Verdeelde oppositie

De Europese Coalitie van liberalen, Boerenpartij en ex-communisten van de Europese verkiezingen van 26 mei is een stille dood gestorven. Vandaag is de oppositie een krabbenmand. Vier blokken bieden zich aan.

Het liberale Burgercoalitie is een samengaan van het grote, liberale Burgerplatform met wat klein grut zoals de Groenen, een minipartijtje in Polen. Links staat Lewica met ex-communisten, extreemlinks en de links-liberalen van homoactivist Robert Biedron.

De aloude Boerenpartij gaat in kartel met Kukiz 15 van Pawel Kukiz die in een vorig leven rockzanger was bij de band "De Borsten".

Tot slot is er nog de zeer rechtse Confederatie die als enige voor een Polexit pleit. In dat spectrum is de liberale Burgercoalitie veruit de grootste maar de partij is dusdanig in paniek dat ze begin september kopman Gregorz Schetyna heeft vervangen door Malgorzata Kidawa-Blonska.  Op amper zes weken voor de verkiezingen is zulk een teken van twijfel dodelijk.

De vraag vanavond is dus niet of Recht en Rechtvaardigheid wint, maar hoe groot haar zetelaantal wordt

In de jongste peilingen haalt Recht en Rechtvaardigheid rond de 44 procent. De 460 zetels van de Sejm (de Kamer) worden net als in België toegewezen via proportionele verdeling (het systeem D’Hondt). Dat bevoordeelt de grote partijen.

Het is dan ook best denkbaar dat Recht en Rechtvaardigheid met iets meer dan 40 procent van de stemmen een absolute meerderheid in zetels haalt.  Ook in het huidige parlement is dat het geval. De vraag vanavond is dus niet of Recht en Rechtvaardigheid wint, maar hoe groot haar zetelaantal wordt. Om 21 uur weten we meer.