Video player inladen...

Nieuw brexitakkoord: bye bye backstop in Noord-Ierland, maar wat komt er nu in de plaats?

De Britse premier Boris Johnson is erin geslaagd een nieuw brexitakkoord te sluiten met de Europese Unie. Het is nu voor hem bang afwachten of zaterdag een meerderheid in het Britse Parlement er “aye” ("ja") tegen zal zeggen. De Noord-Ieren van de DUP en Labour hebben alvast aangekondigd dat ze “no” ("nee") zullen stemmen. Waarom? Dat zit hem vooral in de regeling over de grens tussen Ierland en Noord-Ierland.

De nieuwe brexitdeal die de Britse en Europese onderhandelaars hebben gesloten, is gebaseerd op een brexitplan dat de Britse premier Boris Johnson twee weken geleden aan de Europese Unie heeft bezorgd om de 585 pagina's tellende brexitdeal te vervangen die ex-premier Theresa May had gesloten.

De Britse premier Johnson en EU-commissievoorzitter Jean-Claude Juncker pakten vandaag uit met een document van 64 pagina’s dat focust op de regeling van de grens tussen Noord-Ierland en Ierland. Als het Verenigd Koninkrijk eind deze maand uit de EU stapt, wordt die grens namelijk een buitengrens van de Unie. 

Logischerwijs zouden er dan opnieuw douanecontroles moeten komen tussen Ierland en Noord-Ierland. Maar omdat dat praktisch quasi onhaalbaar zou zijn, werd aan een alternatieve oplossing gewerkt.

Bekijk de grafische reportage in "Terzake" (lees verder onder de video):

Video player inladen...

Backstop?

Onder Theresa May heette die oplossing nog “backstop”, maar ze beet er haar tanden finaal op stuk omdat het Britse Parlement weigerde ermee in te stemmen. In de deal die haar opvolger nu heeft gesloten, is het vermaledijde woord “backstop” nergens meer te bespeuren. 

De backstop-regeling voorzag een overgangsperiode waarin het VK en de EU voor een onbepaalde tijd een douanegebied zouden blijven vormen en de grens tussen Ierland en Noord-Ierland open zou blijven. (Lees verder onder de kaart.)

Grenscontroles

Boris Johnson heeft nu bedongen dat Noord-Ierland samengaat in een douane-unie met Groot-Brittannië en dat er geen controles zullen komen aan de grenzen tussen Noord-Ierland en Ierland. Noord-Ierland wordt na de brexit lid van de Britse douanezone. Toekomstige handelsakkoorden van het Verenigd Koninkrijk worden daardoor ook van toepassing in Noord-Ierland. 

Er komen wel douanecontroles in de havens van het Ierse eiland. Daar zal gecontroleerd worden of handelsgoederen naar de EU verscheept zullen worden. Om grote problemen aan de grenzen te vermijden zal Noord-Ierland een pak Europese regels blijven volgen, onder andere voor voedingsproducten. 

Als gewone reiziger zal u weinig merken van de grenscontroles.  Er komt sowieso een overgangsperiode tot eind volgend jaar. En wie tot nu toe naar het Verenigd Koninkrijk reisde werd sowieso al gecontroleerd, omdat het land niet tot de Schengenzone behoort. Na de brexit zal u overigens ook geen taksen moeten betalen op persoonlijke goederen.

Door dit compromis blijft het Verenigd Koninkrijk verantwoordelijk voor Noord-Ierland, maar tegelijk zullen de Noord-Ieren de Europese regels gaan toepassen.

Leen De Witte, EU-verslaggever VRT NWS

“In de deal wordt hiervoor het woord “alignment” gebruikt", zegt Leen De Witte, EU-expert op onze redactie. "Dit komt erop neer dat de Noord-Ieren zich moeten richten en voegen naar de Europese regels als het over goederen gaat, maar tegelijk zullen ze wel onder het gezag van het Verenigd Koninkrijk vallen.” 

In eerste instantie, tot 2021, zullen de Noord-Ieren deze deal gewoon moeten slikken. Naderhand zal het Noord-Ierse parlement wel zijn zeg kunnen doen: om de vier jaar zal het parlement kunnen beslissen of ze zich nog naar de Europese regels willen voegen.

Spannende stemming

Wie het akkoord wel nog moet goedkeuren: het Europese Parlement en vooral het Britse parlement. Dat komt aanstaande zaterdag samen om over de deal te stemmen. 

Het is voor het eerst sinds de Falkland-oorlog dat het parlement nog op een zaterdag is samengeroepen. En het belooft spannend te worden: de Tories, de partij van premier Johnson, hebben geen meerderheid, de Noord-Ierse Unionisten van de DUP waarop hij meestal rekent, hebben ook al te kennen gegeven dat ze “no” zullen stemmen en oppositiepartij Labour gaat hetzelfde doen.

Beluister meer uitleg door EU-verslaggever Leen De Witte in het Radio 1-programma "De wereld vandaag":