Xinhua News Agency

Wat verandert er nu de brexit een feit is?

Het is gebeurd: de Britten hebben de Europese Unie verlaten. Mét een uitstapakkoord. De brexit is dan toch een feit. Of om het met de woorden van de Britse premier Boris Johnson te zeggen: "Brexit is done". Maar wat houdt die brexit concreet in? Wat verandert er?

Kort gezegd? Niet zo veel.

Huh?

Jazeker, eigenlijk verandert er op korte termijn zo goed als niets. De Britten zijn dan wel officieel uit de Europese Unie gestapt, maar 31 januari is alleen een symbolische brexit én de start van een overgangsperiode.

De Britten stappen dus uit de EU, maar nog niet helemaal?

Inderdaad. Het Verenigd Koninkrijk heeft beslist om mét een scheidingsakkoord uit de Europese Unie te stappen. (In tegenstelling tot een no-dealbrexit, een uitstap zonder zo'n akkoord.) En in dat scheidingsakkoord staat dat de Britten niet van de ene op de andere dag uit de Unie stappen, maar dat er dus eerst een overgangsperiode komt waarin het VK de Europese regels blijft volgen en alles voorlopig hetzelfde blijft.

Oorspronkelijk zou die overgangsperiode 21 maanden duren, van 29 maart 2019 (de allereerste brexitdeadline, weet u nog?) tot en met 31 december 2020. Maar doordat de brexit al drie keer is uitgesteld en de einddatum van de overgangsperiode niet mee is opgeschoven, blijven van die 21 maanden nog maar 11 maanden over. Ze is dus korter, maar loopt nog steeds tot en met 31 december 2020. Op 1 januari 2021 stappen de Britten dan écht uit de Unie.

Waarom praat iedereen dan over 31 januari?

Die datum komt niet uit de lucht gevallen. Als een land uit de Europese Unie wil stappen, moet het daarvoor een bepaalde procedure volgen. Zo staat het in het Europees verdrag neergeschreven, meer bepaald in artikel 50.

Die procedure verliep als volgt. Nadat de Britten op 23 juni 2016 in een volksraadpleging te kennen hadden gegeven dat ze hun land uit de Europese Unie wilden halen, was het aan de Britse premier om dat officieel aan de Unie te laten weten. De toenmalige premier Theresa May deed dat op 29 maart 2017, in een brief aan Europees president Donald Tusk. Vanaf dat moment begon een periode van twee jaar te lopen, waarin de Britten de tijd kregen om een scheidingsakkoord met de EU te sluiten. In dat akkoord wordt bepaald onder welke voorwaarden de Britten uit de EU zullen stappen. De echte uitstap zou dan twee jaar na de brief volgen, op 29 maart 2019.

May sloot zo'n scheidingsakkoord, maar slaagde er niet in om het op tijd (voor 29 maart dus) door haar parlement te laten goedkeuren. Ze vroeg daarom aan de EU een eerste keer uitstel van de brexitdatum (tot 12 april) en daarna nog een tweede keer (tot 31 oktober). Ook haar opvolger Boris Johnson slaagde er aanvankelijk niet in het parlement achter het akkoord te krijgen, waardoor ook hij - zeer tegen zijn zin - uitstel moest vragen (tot 31 januari 2020). Wat dus eigenlijk op 29 maart 2019 had moeten gebeuren, gebeurt nu op 31 januari 2020. Brexit Day.

Een citytrip naar Londen dit jaar? Er verandert voorlopig niets aan de manier van reizen.

Verandert er in die overgangsperiode dan echt niets?

Neen, of toch weinig. In die overgangsperiode lijkt het op sommige vlakken alsof het Verenigd Koninkrijk nog steeds lid is van de EU.

  • Dezelfde regels zullen gelden zoals die voor 31 januari golden.
  • U zal nog steeds op dezelfde manier naar Londen en de rest van het VK kunnen reizen, zonder al te veel moeilijkheden. Een identiteitskaart is bijvoorbeeld nog steeds voldoende.
  • U zal nog steeds in het VK met uw Belgisch rijbewijs kunnen rondrijden.
  • Voor Europeanen die in het VK wonen, werken of studeren en Britten die in Europa wonen, verandert er op 1 februari niets.
  • Hoewel in het akkoord is opgenomen dat het Verenigd Koninkrijk uit de Europese douane-unie zal stappen, zullen er in de dagen na 31 januari geen lange wachtrijen van vrachtwagens aan de grens staan, want douanecontroles komen er pas ná de overgangsperiode.
  • De invoertarieven op Britse producten die de Europese Unie binnenkomen, veranderen voorlopig niet. Of de prijzen van Britse producten in Belgische winkels na 31 januari zullen veranderen, is moeilijk te voorspellen. Hetzelfde met de kostprijs van reizen naar het VK. Alles zal afhangen van de koers van het Britse pond.

Kortom: heel veel blijft dus zoals het nu is, tot en met 31 december 2020.

Maar, op politiek vlak verandert er wel het een en ander. Hoewel het VK nog zeker 11 maanden de Europese regels zal blijven volgen, verliest het land op 31 januari wel zijn stem in de Europese instellingen, zoals de Europese Raad en het Europees Parlement. Er zullen vanaf 1 februari geen Britten meer in het parlement zitten, er zal geen Brit meer in de Europese Commissie zitten (die was er eigenlijk al een aantal maanden niet meer) en ook de Europese Raad (waar de staatshoofden en regeringsleiders overleggen) zal nu zonder de Britse premier samenkomen. Op politiek vlak is 31 januari met andere woorden wel een echte Brexit Day.

Vanaf 1 februari is de Britse premier niet meer welkom in de Europese Raad (de vergadering van staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten van de Europese Unie).
Christophe Licoppe

En wat na de overgangsperiode?

Belangrijk om te weten is dat alle afspraken die het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie omtrent de brexit gemaakt hebben, in twee verschillende teksten zijn opgenomen. De ene tekst noemt men het scheidingsakkoord, in het Engels Withdrawal Agreement. Zoals eerder vermeld, bepaalt dat akkoord onder welke voorwaarden de Britten de EU verlaten.

Daarin staat onder meer: 1) dat het Verenigd Koninkrijk uit de Europese douane-unie en de interne markt stapt, 2) dat voor Noord-Ierland bepaalde Europese regels blijven gelden zodat controles aan de Iers/Noord-Ierse grens niet of amper nodig zijn, 3) onder welke omstandigheden Europeanen in het VK kunnen blijven wonen en werken, 4) welke identiteitspapieren Europeanen in de toekomst aan de Britse grens zullen moeten voorleggen, enzovoort.

Het scheidingsakkoord is een juridisch bindende tekst. Met andere woorden: eenmaal goedgekeurd, moeten beide partijen zich eraan houden.

Europees onderhandelaar Michel Barnier en Europees president Donald Tusk met de eerste versie van het scheidingsakkoord (eind 2018). Over het scheidingsakkoord hebben de Britten en de EU meer dan een jaar onderhandeld. Maar de echte, moeilijkste onderhandelingen moeten nu nog beginnen.
Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved

De tweede tekst is de politieke verklaring, in het Engels political declaration. Dat is op dit moment niet meer dan een kladversie over hoe de economische relatie tussen het VK en de EU er ná de overgangsperiode moet uitzien. De tekst is ook goedgekeurd door het Britse parlement, maar is niet juridisch bindend. Alles wat erin staat, is eigenlijk niet meer dan een intentieverklaring. De Britse regering kan er dan ook van afwijken zonder de wet te overtreden.

Aangezien in het echtscheidingsakkoord is afgesproken dat het VK uit de Europese douane-unie stapt, moeten het VK en de EU een nieuw handelsverdrag sluiten. Hoe dat verdrag er precies zal uitzien, welke invoertarieven beide partijen zullen hanteren bijvoorbeeld, is nu nog niet duidelijk. Een aanzet daartoe staat wel neergeschreven in de politieke verklaring.

Over de precieze invulling van dat handelsverdrag zal tijdens de overgangsperiode worden onderhandeld. Slagen het VK en de EU er in om binnen de overgangsperiode een nieuw handelsverdrag te sluiten, dan zal dat ingaan op 1 januari 2021. Slagen ze daar niet in, dan wordt de overgangsperiode mogelijk verlengd.

Dat kan, want zo staat het neergeschreven in het scheidingsakkoord, maar de Britse premier Johnson heeft in het Britse parlement een wet laten goedkeuren die een verlenging onmogelijk maakt. Het is voor hem dus alles of niets tegen 1 januari 2021. Afwachten hoe dat zal aflopen...

Boris Johnson stelt een "great new trade deal" voorop, een fantastisch nieuw handelsverdrag met de Europese Unie. Maar de tijd daarvoor is beperkt: 11 maanden.
Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Het VK en de EU moeten ook nog praten over een heleboel andere zaken. Zal het VK bijvoorbeeld dezelfde eisen blijven stellen als de EU wat betreft voedselveiligheid of de kwaliteit van producten? Of slaat het een volledig eigen weg in? Allemaal voer voor intense onderhandelingen tijdens de overgangsperiode.

Kortom: tot nu is hoofdzakelijk onderhandeld over de brexit zelf, over de scheiding op zich. De echte én moeilijkste onderhandelingen - over de handelsrelatie ná de brexit en de overgangsperiode - moeten nu nog beginnen. Dat die niet van een leien dakje zullen lopen, hoeven we wellicht niet meer te vermelden.

De Britse premier Boris Johnson wil in 11 maanden een nieuw handelsverdrag sluiten met de EU. Het verdrag tussen de EU en Canada nam 7 jaar in beslag, de onderhandelingen tussen de EU en de VS slepen al 6 jaar aan

Ter vergelijking: CETA - het handelsverdrag tussen de EU en Canada - is pas 7 jaar na de start van de onderhandelingen goedgekeurd. De onderhandelingen over TTIP - het handelsverdrag tussen de EU en de VS - slepen al meer dan 6 jaar aan.

Het nieuwe handelsverdrag tussen de EU en het VK zou daarentegen in 11 maanden beklonken moeten zijn. Of zelfs nog minder dan dat, want na de brexit op 31 januari moeten de EU-lidstaten het eerst nog eens worden over een mandaat voor de Europese Commissie waarbinnen die over een nieuw handelsverdag met het VK mag onderhandelen. Allicht zullen de echte onderhandelingen pas op 1 maart starten.

Had u gedacht dat met de goedkeuring van het scheidingsakkoord en de brexit op 31 januari een einde zou komen aan de brexitsaga? Well, you ain't seen nothing yet.