Een zware zandstorm, gezien vanuit de ruimte en veroorzaakt door een sjamal-wind, bedekt Irak in 2005 met een zandtapijt.
NASA Earth Observatory/Public Domain

Hevige winterse zandstormen maakten mogelijk een einde aan het Akkadische Rijk

Fossiele koralen uit de Golf van Oman hebben nieuw bewijs geleverd voor de stelling dat herhaaldelijke zandstormen en een lang koud en droog winterseizoen bijgedragen hebben aan het instorten van het oude Akkadische Rijk in Mesopotamië. De zandstormen werden veroorzaakt door sjamals, hevige noordwestenwinden die vooral zand oppikken in Jordanië en Syrië en het voornamelijk uitstorten over Irak. 

Het Akkadische Rijk wordt algemeen gezien als het eerste verenigde koninkrijk in Mesopotamië - Tweestromenland, het huidige Irak en het noordoosten van Syrië - en het kwam tot grote bloei door de ontwikkeling van irrigatie voor de landbouw. Het kende zijn grootste bloei van de 24e tot de 22e eeuw voor Christus. Zo'n 4.200 jaar geleden werden de nederzettingen in het rijk blijkbaar echter plotseling verlaten en stortte het rijk in. Het gebied zou ook pas zo'n 300 jaar later opnieuw bevolkt worden. 

Eerdere studies hadden al aangetoond dat het Akkadische Rijk waarschijnlijk instortte door een plotselinge droogte en beroering onder de bevolking. De dynamiek achter de klimaatfenomenen die leidden tot het falen op grote schaal van de landbouw en het einde van een tijdperk, waren echter tot nu nog niet uitgebreid onderzocht. 

Overwinningsstèle van de Akkadische koning Naram-Sin, die duidelijk groter is afgebeeld dan de andere figuren en een gehoornde helm draagt - een teken van goddelijkheid.
Rama/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0 France

Porites-koralen

Onderzoekers van de Universiteit van Hokkaido, het KIKAI Instituut voor koraalrifwetenschappen, de Universiteit van Kyushu in Japan en de Duitse Christian-Albrechts-Universität zu Kiel hebben nu paleoklimatische - in verband met het klimaat in het verleden - reconstructies gemaakt van de temperatuur en de hydrologische veranderingen - veranderingen in verband met het water, het grondwater, de neerslag etc. - van de gebieden rond de archeologische site van Tell Leilan, in het centrum van het Akkadische Rijk. 

Daarvoor verzamelden ze zes 4.100 jaar oude stalen van fossiele koralen van het geslacht Porites uit de Golf van Oman, direct benedenwinds van Tell Leilan. 

De ouderdom van de stalen werd bepaald aan de hand van de koolstof 14-methode, de fossielen werden ook geochemisch geanalyseerd om er zeker van te zijn dat ze geen ingrijpende, overwachte veranderingen hadden ondergaan. 

Een van de blokken met 4.100 jaar oude koralen uit de Golf van Oman.
Hokkaido University

Droog en veel zandstormen

De gegevens van de koralen werden vervolgens vergeleken met stalen van hedendaagse koralen en met meteorologische informatie. Hoewel het normaal is voor het gebied dat bekeken werd, om in de winter een aanzienlijke hoeveelheid regen te krijgen, wezen de gegevens van de fossiele koralen erop dat het gebied te lijden had onder substantiële droge periodes rond de tijd waarop het Akkadische Rijk is ingestort. 

De gegevens voor en na de instorting bleken vergelijkbaar met die van de hedendaagse koralen, wat aantoont dat de droogtes plotseling en intens geweest zouden zijn. 

De aanwijzingen uit de fossielen tonen aan dat er een langer dan normaal winterseizoen van sjamal-winden was, met vaak voorkomende dagen waarop de sjamal-winden waaiden. De impact van de zandstormen en het gebrek aan regen zouden grote problemen in de landbouw veroorzaakt hebben, die mogelijk geleid hebben tot sociale instabiliteit en hongersnood, twee factoren die eerder al in verband gebracht werden met de ineenstorting van het rijk. 

"Hoewel de invasie door vreemde volkeren in Mesopotamië officieel gezien wordt als het teken voor de ineenstorting van het Akkadische Rijk, bieden onze fossiele koralen een blik terug in de tijd die aantoont dat variaties in het klimaat in aanzienlijke mate bijgedragen hebben aan het verval van het rijk", zei Tsuyoshi Watanabe van de afdeling Natuurhistorische Wetenschappen van de Universiteit van Hokkaido. "Verder interdisciplinair onderzoek zal helpen om onze kennis te verbeteren van de verbanden tussen klimaatveranderingen en menselijke samenlevingen in het verleden."

Een kaart met de vindplaatsen van de koralen aan de Golf van Oman en de overheersende windrichting vanuit Tell Leilan in de Vruchtbare Halve Maan, tussen de rivieren Tigris en Eufraat.
Watanabe T.K. et al, The Geological Society of America. 2019
De hele foto van bovenaan dit artikel: een opname door het Earth Observatory van de NASA van een enorme zandstorm over Irak op 7 (bovenaan) en 8 (onderaan) augustus 2005. De storm, veroorzaakt door een sjamal-wind, legde het openbare leven in Bagdad zo goed als volledig stil. De storm verlamde ook de activiteiten in het Yarmuk-ziekenhuis in Bagdad, waar op dat ogenblik al meer dan 1.000 mensen behandeld werden voor ademhalingsproblemen.
NASA Earth Observatory/Public Domain

Meest gelezen