Copyright 2019 The Associated Press. All rights reserved

Het recht op demonstratie is nog erg fragiel in Latijns-Amerika 

Onderzoeker Eva Willems stelt dat de huidige opstanden in Latijns-Amerika voortkomen uit diepgewortelde ongelijkheid en gebrek aan politieke transparantie. Het hardhandig neerslaan van de brandhaarden bewijst volgens haar hoe fragiel het recht op demonstratie in de prille Latijns-Amerikaanse democratieën is. 

opinie
Eva Willems
Eva Willems schrijft een doctoraat aan de vakgroep geschiedenis van de UGent, over post-conflict reconstructie in Peru. Ze is mede-oprichter van het Belgisch Latijns-Amerika netwerk ENCUENTRO.

Latijns-Amerika staat in brand. Het vuur flakkerde op in het Braziliaanse Amazonegebied en de vonk sloeg over naar de straten van Haïti, Ecuador, Chili, Peru en Bolivia. Daar lieten burgers de afgelopen weken en maanden massaal hun stem horen. Deze maatschappelijke brandhaarden stellen de maturiteit van de relatief prille Latijns-Amerikaanse democratieën op de proef. 

De oorzaak van de kortsluiting was overal ietwat anders: de schaamteloze corruptie van de politieke elite (in Haïti en Peru), de verhoging van de levensduurte (in Ecuador en Chili) of de beperkte ademruimte van de oppositie (in Bolivia). De verhitte gemoederen en de strenge politierepressie kostten tientallen demonstranten het leven. 

De maatschappelijke brandhaarden stellen de maturiteit van de relatief prille Latijns-Amerikaanse democratieën op de proef

Intussen wordt het oproer bij ons op verbazing onthaald. Op de extreemlinkse en extreemrechtse uitwassen van respectievelijk Nicolás Maduro en Jaír Bolsonaro na, leek het continent politiek grotendeels stabiel. Vrijhandelsverdragen met het Westen en de voortdurende uitverkoop van natuurlijke rijkdommen leverden de regio ook de nodige economische groei op om mee te tellen op het internationale toneel. 

Dat uitgerekend in Chili - bekend om zijn welvaart en middenklasse - de openbare orde in no time volledig ontwricht werd naar aanleiding van een (naar Europese maatstaven) banale prijsverhoging van het metrobiljet, leek als een donderslag bij heldere hemel te komen. Toch kan de actuele crisis in Latijns-Amerika ruw samengevat worden als een kroniek van een lang aangekondigde maatschappelijke crisis.

Samenlevingen op verschillende snelheden

De (in)directe aanleidingen van de protesten getuigen in de eerste plaats van samenlevingen die zich ontwikkelen op verschillende snelheden. In Ecuador nemen inheemse groeperingen het voortouw en valt de socio-economische breuklijn samen met een culturele en raciale. In Chili geeft de volkswoede aan hoe ongelijk de groei verdeeld wordt en hoe rijk en arm steeds verder uit elkaar staan. In Bolivia is het dan weer de middenklasse die het gebrek aan politieke vrijheid stilaan grondig beu is. Het recht op demonstratie (derecho a la protesta) wordt nu door verontwaardigde burgers ingezet als hét tegengif voor deze aanslepende problemen. 

Het autoritaire antwoord van de respectievelijke regeringen en ordediensten toont aan hoe fragiel het relatief pril verworven recht op demonstratie is

Het autoritaire antwoord van de respectieve regeringen en ordediensten toont aan hoe fragiel dit relatief pril verworven recht in de meeste Latijns-Amerikaanse landen nog steeds is. Net zoals in het voormalige koloniale moederland, waar gelijkaardige confrontaties tussen de straat en de staat plaatsvinden, roept de hardhandige repressie in Latijns-Amerika spoken uit het recente verleden van dictatoriale regimes op. 

Ondertussen valt de boodschap in dovemansoren en gieten de politieke leiders olie op het vuur. Terwijl de Ecuadoraanse en Chileense regering extreemlinkse Venezolaanse infiltranten beschuldigen van de uit de hand gelopen protesten, overtuigt de Boliviaanse president Evo Morales zijn achterban van een rechts neoliberaal complot. 

De huidige uitbarstingen nemen verschillende maten en vormen aan, maar de explosieve cocktail bevat overal ingrediënten uit hetzelfde assortiment van diepgewortelde ongelijkheid en gebrek aan politieke transparantie. Het geweld in de Latijns-Amerikaanse samenlevingen is structureler dan wat een avondje netflix and chill met de Colombiaanse of Mexicaanse narcos doet uitschijnen. 

AFP or licensors

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.