"Op reis met Vlaamse meesters" is nu ook een boek

"Op reis met Vlaamse meesters" is voortaan ook als boek verkrijgbaar. Jos Vandervelden en fotograaf Alexander Dumarey hebben de teksten en foto's uit de reeks van vrtnws.be gebundeld. Met als ondertitel "Vijftig "schilderachtige" plekken vroeger en nu" laten ze de veranderingen van het Vlaamse land zien aan de hand van vijftig schilderslandschappen. 

"Het idee was om op zoek te gaan naar de plekken waar de grootste Vlaamse schilders hun werk hebben gemaakt. Om precies op de plek te gaan staan waar al die meesterwerken zijn gemaakt", vertelt auteur Jos Vandervelden in "De ochtend" op Radio 1.

De gekozen werken zijn gemaakt over een periode van zes eeuwen met alom bekende kunstenaars als Van Eyck, Rubens, Bruegel, Ensor en Spilliaert. Namen als Erasmus De Bie, Guillaume Vogels of Modest Huys doen minder een bel rinkelen bij het grote publiek. Jos Vandervelden: "Bij de selectie gaat het om bekend, soms minder bekend werk waarvan het grootste deel in de Vlaamse musea hangt. Het gaat om schilders die ergens hun plaats verworven hebben in de kunstgeschiedenis. Er zitten dus geen zondags- of amateurschilders bij. Hoewel die natuurlijk heel vaak landschappen hebben geschilderd."

"geen schilderij imiteren met fotografie"

"Zelf ben ik gedoken in de kunsthistorische geschiedenis van de geselecteerde  kunstwerken, en tegelijk in de maatschappelijke geschiedenis waarin het werk zich situeert. Alexander Dumarey is met zijn fototoestel naar de plaatsen getrokken en heeft die in beeld gebracht zoals ze er nu bij liggen. Soms koos hij voor een foto met de exacte kadrering van het schilderij. Maar dat is zeker niet altijd zo want schilders gebruikten heelwat kunstgrepen om hun werk op het doek te krijgen. Het was ook nooit de bedoeling het schilderij te imiteren met fotografie. Er is gekozen voor het naakte beeld zoals het landschap er nu bij ligt. Als er een auto of een verkeersbord in de weg stond, dan was dat maar zo."

Voor "Op reis met Vlaamse meesters" zijn de auteurs door heel Vlaanderen getrokken, van Genk tot Oostende. Niet altijd waren de locaties even gemakkelijk terug te vinden. Jos Vandervelden: "Je ziet soms immense veranderingen in het landschap. Net die metamorfose van het Vlaamse landschap is een van de grote thema's van het boek geworden. Het gaat natuurlijk over een evolutie van zes eeuwen. Hoewel de meeste schilderijen dateren uit de negentiende of het begin van de twintigste eeuw. Maar net dat is een periode van enorme veranderingen in het aanzien van Vlaanderen."

"waar stadsplanologen vandaag van dromen"

Een uitgelezen voorbeeld van verandering is "Het Rogierplein van, Frantz Charlet. Jos Vandervelden: "Dit schilderij laat zien hoe immens de mobiliteit in dit land veranderd is in 150 jaar tijd. Charlet schilderde de paardentram die passeerde voorbij het Rogierplein. Daar was nog maar net het eerste Noordstation gebouwd, een overdekt terminusstation. Later werd een nieuw station gebouwd voor de Noord-Zuidverbinding. De paardentram maakte plaats voor de elektrische tram en daarna de metro. En dan kwam ook nog eens de kleine Brusselse ring, een echte autosnelweg in de stad. En dan hebben we het nog over de hoogbouw rond het plein. Het impressionistische Rogierplein van het schilderij van Charlet is niet meer te herkennen, maar dit soort plein met bomen is wel waar stadsplanologen vandaag van dromen."

Maar niet overal sloeg de tand des tijds toe. Het iconische schilderij "De Bietenoogst" van Emile Claus laat een landschap zien dat bijna 130 jaar later nog bijna ongeschonden is. Jos Vandervelden: "Je ziet het boerenechtpaar Henri en Adèle met de hand bieten oogsten aan de oevers van de meanderende Leie in Astene, deelgemeente van Sint-Martens-Latem. De plaats is vrij exact terug te vinden. De bieten zijn maïs geworden en landbouwmachines hebben de velden rechtgetrokken. Het landleven is veel minder hard geworden. Maar verder is er niet zoveel veranderd. Zelfs de dure verkavelingen waarvoor de gemeente bekend is, zijn hier weggebleven."

Tekst en beeld van "Op reis met Vlaamse meesters" zijn verschenen in boekvorm bij Standaard Uitgeverij/Davidsfonds. Het boek is tegelijk een gids om de "schilderachtige" plekken terug te vinden in stad of landschap, samen met handige tips om de buurt te verkennen.