Video player inladen...

Van ministerkabinet naar privésector: tientallen overstappen roepen vragen op, "risico op belangenvermenging"

Tientallen medewerkers van de Vlaamse en federale kabinetten stapten de voorbije jaren over naar de privésector. En wat meer is: ze stapten over naar sectoren die ze zelf vanop het kabinet reguleerden. Dat blijkt uit onderzoek van VRT NWS. Is dat illegaal? Neen, al is het maar omdat er geen regels zijn. Is dat onethisch? Sommigen vinden van wel en denken dat het de poort naar belangenvermenging openzet. Al is het een verhaal met heel veel grijstinten.

De kabinetten, waar de politieke medewerkers van de ministers werken, beleven een indrukwekkend verloop. Niet verwonderlijk, gezien het per definitie tijdelijke karakter van die jobs. Vele cabinettards beschouwen een passage aan de top van de politiek als een springplank naar een andere, wellicht duurzamere of (soms) beter betaalde topjob. Velen zijn vertrokken, de afgelopen legislatuur. Vaak naar de administratie, waar ze met dozijnen zijn gedropt door hun politieke broodheren. Zeg maar: politiek benoemd, maar daarover zondag meer.

Wat is het deontologische probleem?

Net zo veel anderen trokken naar de privésector. Op zich roept dat weinig bedenkingen op: kabinetsleden zijn niet zelden topprofessionals met een extreme stressbestendigheid. Het ligt voor de hand dat bedrijven popelen om dit soort van dungezaaide personeelsleden in te lijven, en die ook gul willen verlonen.

Maar er ontstaat wel degelijk een deontologisch probleem als die kabinetsleden vertrekken naar bedrijven in een sector die ze zelf reguleerden en vormgaven vanop het kabinet. Want dan rijst de vraag: worden die kabinetsleden ingelijfd voor hun kunde, of ook omdat ze als lobbyist met een stevig politiek netwerk deuren openen die anders gesloten blijven. Of dat ze, in het meest problematische geval, over nuttige inside informatie beschikken.

Worden die kabinetsleden ingelijfd door de privésector voor hun kunde, of ook omdat ze over inside informatie beschikken?

In dat geval loert de perceptie van belangenvermenging achter de hoek. Dat vindt ook Danny Pieters, voormalig Senaatsvoorzitter. Hij leidt nu de federale deontologische commissie, een (eerder machteloos) orgaan dat toeziet op ethiek in de politiek. “Als een kabinetslid moet toezien op de controle, en hij gaat naar de privésector, dan is er een moeilijkheid. Je kennis als kabinetslid heb je voor het algemeen belang, niet voor het particulier belang.”

Volgens Pieters kent iemand op het kabinet alle in- en uitgangen van de overheid. "Als er aanbestedingen zijn, weet zo'n ex-kabinetslid heel goed wat de overheid verlangt, en bij een privébedrijf kun je daarop inspelen. Als kabinetslid kun je de wetgeving beïnvloeden in het voordeel van bepaalde sectoren, en eens je in die sector zit, weet je wat je moet doen."

Voorbeelden bij de vleet

VRT NWS ploos de lijsten van alle kabinetten uit en kwam tot de vaststelling dat tientallen mensen tijdens de voorbije jaren de oversteek naar de privésector waagden, zowel op Vlaams als op federaal niveau. Vaak gaan ze rechtstreeks naar de sector die ze behandelden op het kabinet, soms is het verband wat losser, maar in nagenoeg alle opgelijste gevallen is er wel een link. 

Het probleem is niet nieuw. Een aantal gevallen haalden al de media. Zo is er die ene kabinetschef van ex-minister van Financiën Johan Van Overtveldt die privébedrijven fiscaal advies ging geven en hen zelfs bijstond in hun strijd tegen de overheid.

Maar nog veel meer voorbeelden bevinden zich onder de waterlijn. En wat opvalt, eens alle overstappen in een lijst zijn gegoten, is hoe véél het er zijn. 

Eens alles in een lijst gegoten wordt, valt op hoe veel overstappen er gebeuren

Van adviseur gezondheid naar de koepel van de geneesmiddelenindustrie pharma.be. Van adjunct-kabinetschef op Financiën naar een private firma voor vermogensbeheer. Van adviseur fiscaliteit naar partner en expert fiscaliteit bij PricewaterhouseCoopers. Van de cel energie bij Marie-Christine Marghem naar senior advisor bij Electrabel of van de cel energie bij Michel naar een internationaal consultancybureau dat zich (onder meer) bezighoudt met energiekwesties. Of van adviseur Noordzee naar onafhankelijk consultant maritieme zaken.

Enzovoort enzoverder.

In onderstaande grafiek staat de volledige lijst, met alle gevonden overstappen, eerst van het federale en dan van het Vlaamse niveau. Ze zijn per kabinet gerangschikt. Om te switchen tussen de verschillende kabinetten, kunt u op de pijl drukken.

(Lees verder onder de grafiek)

Het gebeurt ook in de zachtere sectoren

Het is trouwens opmerkelijk dat de overstappen niet enkel naar meer winstgevende sectoren gebeuren – zoals energie, gezondheidszorg of fiscaliteit. Het gebeurt vaker, zeker en vast, maar net zo goed duiken draaideurconstructies op in “zachtere” sectoren. Zo kan het dat een adviseur cultuur van Sven Gatz terugkeert naar gesubsidieerde culturele organisaties.

Of dat de kabinetschef van begrotingsminister Wilmes (nu dus voor even premier) projectcoördinator bij de Koning Boudewijnstichting wordt, die onder meer met geld van de Nationale Loterij werkt, een bevoegdheid die onder Wilmes als begrotingsminister viel. 

Het mag duidelijk zijn dat het fenomeen op geen enkele manier het voorrecht is van deze of gene partij, en al evenmin van een bevoegdheidsniveau. Het gebeurt op kabinetten van ministers van àlle partijen, in Vlaanderen én op het federale niveau. Maar, het kan niet genoeg benadrukt worden: dat betekent niet dat er foute zaken gebeuren of dat de integriteit van al die mensen in vraag gesteld moet worden. 

En in de omgekeerde richting

De beweging gaat net zo goed in omgekeerde richting, van de privésector naar kabinet, dat ministers experten weghalen uit bedrijven. Bij wijze van steekproef haalden we er twee beleidsdomeinen uit: energie en volksgezondheid.

Op het kabinet van federaal minister van Volksgezondheid Maggie De Block werken op dit moment verschillende mensen met een verleden in de medische industrie. De vrouw die jarenlang financieel directeur van het UZ Leuven was, leidt er de hervorming van de ziekenhuisfinanciering. De raadgeefster geneesmiddelen werkte ooit voor medische bedrijven als Novartis, Pfizer en Covance. De adjunct-kabinetschef van de cel gezondheidszorg was hoofdeconoom van pharma.be en werkte ook voor het biofarmaceutische bedrijf UCB.

Bij wijze van steekproef bekeken we de overstappen vanuit de energie- en gezondheidssector naar de kabinetten

Als het gaat over energie, eenzelfde beeld.

De expert-raadgever energie van Marghem werkte 11 jaar voor Electrabel voor hij naar het kabinet overstapte. Dat geldt ook voor de raadgever energie op het kabinet van Vlaams viceminister-president Hilde Crevits, tijdens de vorige regeerperiode. De adviseur nucleaire en private veiligheid bij voormalig vicepremier Jambon was nuclear safety engineer voor Electrabel.

Of nog in een ander domein: de directeur van de beleidscel Digitale Agenda, Telecom en Post – een bevoegdheid van Alexander De Croo - was chief legal en corporate officer bij Base. Die man hopte overigens een paar keer tussen kabinet en bedrijfsleven: van Ecta – de koepel van Europese telecombedrijven – naar het kabinet van toenmalig vicepremier Vincent Van Quickenborne, naar Base/Telenet en terug naar De Croo. 

Twee jobs tegelijkertijd

En dan zijn er nog die mensen die tegelijkertijd een job op het kabinet én een functie in de privésector uitoefenen. Het opvallendste voorbeeld is toch dat van de kabinetschef Algemene Zaken van Didier Reynders. Die is ook nog eens (niet-uitvoerend) bestuurslid van onder meer BEL20-bedrijf Ackermans en Van Haren, het moederbedrijf van baggeraar Deme, dat door haar vader geleid wordt.

Nogmaals: dit betekent niet dat er iets onwettelijks gebeurt of dat er daadwerkelijk belangenvermenging optreedt. Of dat er niet tegen opgetreden wordt als het toch dreigt te gebeuren. Toen bleek dat een adviseur op het kabinet Defensie contacten over een nieuwe job had met vliegtuigbouwer Lockheed Martin, werd hij door minister Steven Vandeput ontslagen.

Er zijn geen regels

“Er zit ook een logica achter”, zegt Filip De Rynck, professor bestuurskunde aan de Gentse universiteit, die erop wijst dat experten van het niveau van de kabinetsleden niet dik gezaaid zijn. “Mensen die een dossier goed kennen, zijn gegeerd. Dat kan positief zijn, het kan helpen om de contacten met de overheid beter te maken. Maar het neemt niet weg dat er beroepsgeheimen meegenomen kunnen worden. Het risico van belangenvermenging bestaat. Dat kan een reden zijn om die mensen over te nemen. Dat stelt ethische problemen, en er zijn eigenlijk geen regels. Je kunt van de ene dag op de andere zomaar overstappen.”

Er kunnen beroepsgeheimen meegenomen worden, het risico op belangenvermenging bestaat

Filip De Rynck, professor bestuurskunde

Overigens hebben de kabinetten zeker niet het monopolie op draaideurconstructies. Dat gebeurt net zo goed in de administratie. Ook hier doken de afgelopen legislatuur een paar merkwaardige gevallen op. Zo werd de chef controles van de Kansspelcommissie plots consultant voor de goksector – overigens een heel erg actieve lobbygroep. (Lees hier). Of werd de topman van het Federaal Voedselagentschap consultant van de slachthuizen. 

Een complex web

Wie onder de waterlijn duikt, botst op een complex web van banden tussen overheid en privésector. Terwijl nog veel zaken aan het zicht onttrokken blijven, want de samenstelling van de kabinetten is bezwaarlijk transparant te noemen, zeker op federaal niveau. In Vlaanderen worden de volledige lijsten van kabinetsmedewerkers elk jaar overgemaakt aan het parlement. Op federaal niveau ook, maar veel ministers beperken zich tot heel summiere lijsten.

Pas vanaf 2016 werd dat wat beter – toen daar in de Kamer een klein relletje over ontstond. Maar ook nu nog zegt de kanselarij (de diensten van de eerste minister, red) geen overzicht te hebben van wie op welk moment op een kabinet werkte. De lijsten moeten op verschillende plekken bijeengezocht worden en één voor één gefilterd worden op vertrekkers. Laat staan dat bekend is waar al die mensen naar toe trekken. Daarvoor moeten hun namen één voor één door LinkedIn gejaagd worden.

Niet dat het illegaal is – het kan niet genoeg benadrukt worden – maar er zijn geen regels en er is maar heel weinig transparantie over. Wat niet bevorderlijk is voor het imago van de politiek bij het bredere publiek.

Herbekijk hieronder de reportage in "Het Journaal":

Video player inladen...

Meest gelezen