Video player inladen...

Wereld is "totaal niet voorbereid" op klimaatverandering in de bergen

De wereld staat voor meer overstromingen, meer droogtes en mogelijke conflicten door de effecten van de klimaat­verandering op de zoetwatervoorraden die gevoed worden door bergen, maar is volgens experten "rampzalig onvoorbereid" om deze risico's op te vangen. Dat is gezegd op een "Top over het Hooggebergte" van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) van de VN. De secretaris-generaal van de WMO heeft bij die gelegenheid ook gezegd dat de betrokken landen niet genoeg inspanningen doen om de doelstellingen van Parijs te halen, zodat we afstevenen op een opwarming van 3 tot 5 graden.

Watervoorraden die gevoed worden door neerslag in de bergen zorgen voor ongeveer de helft van al het drinkwater wereldwijd, maar het wordt moeilijker te voorspellen hoe groot de voorraden zullen zijn doordat hogere temperaturen gletsjers doen afsmelten en de neerslagpatronen en de waterniveaus in de rivieren veranderen. 

Dat heeft een verschillende invloed op verschillende landen: in sommige gebieden, zoals de Alpen, heeft extra water van gletsjers plotselinge overstromingen veroorzaakt, terwijl de inkrimpende sneeuwbedekking in de Andes geleid heeft tot droogtes in bijvoorbeeld Chili. 

Deze week zijn geleerden bijeen voor een "Hooggebergte-top" bij de WMO in Genève, om te komen tot een betere samenwerking tussen regeringen, onderzoekers en ruimtevaartorganisaties. 

"We zijn rampzalig onvoorbereid", zei de Canadese professor John Pomeroy aan het persagentschap Reuters. "Onze infrastructuur is in de 19e en 20e eeuw gebouwd in de bergen en stroomafwaarts van de bergen, en we hebben dat klimaat niet meer. Zodoende kunnen we nu in het midden van de winter gevallen van regen hebben, we kunnen droogtes hebben die veel erger zijn dan wat dan ook in onze waarnemingen. En we krijgen herhaaldelijk nooit eerder geziene overstromingen vanuit deze berggebieden. De tol voor bepaalde gemeenschappen, in menselijke levens, is onaanvaardbaar hoog."

Pomeroy is een professor gespecialiseerd in watervoorraden en klimaatverandering aan de Universiteit van Saskatchewan in Canada en medevoorzitter van de top. 

Zwitserland, het gastland van de top, is een van de landen die het hardst getroffen worden door de opwarming. Het land heeft gemiddeld een opwarming van 2 graden Celsius opgetekend, en dat heeft geleid tot het verlies van 500 gletsjers sinds 1850.

Zwitserland schat dat de schade aan zijn infrastructuur, onder meer spoorwegen, 1 miljard Zwitserse frank per jaar kan kosten. Voor veel armere landen die voor soortgelijke uitdagingen staan, lijkt het onwaarschijnlijk dat ze geld genoeg zullen hebben om hun problemen aan te pakken.   

Om de effecten van de klimaatverandering op de watersystemen op te vangen, zullen dammen anders aangelegd moeten worden en irrigatiesystemen opnieuw bekeken moeten worden, voegde Pomeroy er nog aan toe.

"Mogelijk besluiten we dat sommige gemeenschappen gevestigd zijn op plaatsen die inherent gevaarlijk zijn en verhuisd moeten worden" zei Pomeroy. "Migratie kan hier een onderdeel van zijn, dus dit zijn zeer ernstige overwegingen."

De grootste gletsjer van Oostenrijk, de Pasterze, met een bordje dat aangeeft tot waar de gletsjer in 2010 kwam en hoe hij er toen uitzag. Sinds 1850 heeft de Pasterze de helft van zijn volume aan ijs verloren en is de tong van de gletsjer, het uiteinde, dunner en smaller geworden. De tong heeft zich ook minstens 2,6 kilometer teruggetrokken en is nu in de verte te zien. 2019 Getty Images

Gevoelige gegevens

Niet alleen de infrastructuur is verouderd, ook de manier waarop er gegevens over de veranderingen in de bergen verzameld worden laat te wensen over. 

"Er zijn niet alleen behoorlijke gaten in de manier waarop onze infrastructuur ontworpen is, ook de infrastructuur die we ter plaatse hebben om de veranderingen op te volgen vertoont gaten", zei Carolina Adler, de directeur van het Mountain Research Initiative aan de Universität Bern en de andere medevoorzitter van de top. 

In tegenstelling met gegevens over het weer, die de lidstaten van de Verenigde Naties al tientallen jaren vrijwillig delen met de WMO, staat het delen van gegevens over water nog in zijn kinderschoenen. 

Het wordt dan ook een uitdaging om regeringen ervan te overtuigen meer informatie over de hydrologie - de waterhuishouding - te delen. Een ambtenaar omschreef dat als "zeer gevoelig", aangezien sommige regeringen dit beschouwen als een zaak van nationale veiligheid. 

Adler zei aan Reuters dat samenwerking desondanks nodig was om spanningen te vermijden - zoals die tussen India en Pakistan over watervoorraden nadat New Delhi in augustus water had weg laten lopen uit een stuwmeer - en om conflicten af te wenden. Er zijn nu al spanningen en conflicten in grote delen van de wereld over water, zei Adler, en de wetenschappers zullen volgens haar aan "wetenschappelijke diplomatie" moeten doen om in dialoog te treden en die gevoeligheden aan te pakken. 

Verwacht wordt dat de top zal besluiten het Integrated High Mountain Observation and Prediction Project op te zetten dat moet helpen om de gevaren aan te pakken door een systeem van vroege waarschuwingen. 

De top zal ook meer samenwerking bepleiten tussen de verschillende ruimtevaartorganisaties in verband met satellietbeelden van berggebieden. 

Het Mer de Glace in Frankrijk. Waar vroeger de tong van de gletsjer liep, is nu enkel nog de morene te zien, een verzameling stenen die de gletsjer in de loop van duizenden jaren naar beneden heeft gevoerd. Het Mer de Glace in het Mont Blanc-massief is sinds 1820 150 meter dunner geworden en de tong van de gletsjer heeft zich 2,3 kilometer teruggetrokken.

Naar een opwarming tussen 3 en 5 graden

Gevraagd naar zijn ontmoeting met klimaatactiviste Greta Thunberg op 24 oktober op de Athabasca-gletsjer in zijn geboorteland Canada - een gletsjer die hij als jongeman bezocht heeft -, zei Pomeroy dat het aanvoelde alsof hij "een thuis verloren had".

"Het voelde echt alsof ik een thuis verloren had. De patronen van het smelten van de sneeuw en het stromen van de rivieren, de ligging van de gletsjers, de diepte van de sneeuwbedekking, alles waaraan we gewend geraakt waren tijdens het trekken door de bergen, is veranderd gedurende mijn leven en het leven van talloze andere mensen die in de bergen leven. En we verliezen dus ons 'berghuis'", zei Pomeroy. 

"Als wetenschapper vind ik wat er gebeurt fascinerend, maar ook angstaanjagend, omdat we de gebergtesystemen niet volledig begrijpen en toch gevraagd worden om deze snelle veranderingen te voorspellen in de toekomst. Het is een enorme uitdaging en ik denk dat de hele wetenschappelijke gemeenschap wereldwijd zal moeten samenwerken om dit te ontwarren. En we hebben niet veel tijd meer."

Ook de secretaris-generaal van de WMO, Petteri Taalas, stelde in de marge van de top dat er geen tijd meer te verliezen is. 

"In dit geval kunnen we niet meer wachten", zo zei hij aan Reuters, "We moeten beginnen met actie te ondernemen. Hoe sneller we reageren, hoe beter de situatie zal zijn in de tweede helft van deze eeuw. Maar de negatieve trend van het afsmelten van de gletsjers in de bergen zal hoe dan ook aanhouden gedurende tientallen jaren, gedurende de volgende 50 jaar. We zouden de situatie kunnen stabiliseren als we succes hebben met de vermindering [van de uitstoot], maar tot nu toe zijn we niet ambitieus genoeg geweest om de doelstelling van 1 tot 1,5 graden uit het akkoord van Parijs te halen. We zijn eerder op weg naar een opwarming met 3 tot 5 graden tegen het einde van deze eeuw", aldus Taalas.

Bron: Reuters.

Bekijk hier het fragment uit "Het Journaal":

Video player inladen...