"Er broeit iets in het parlement": parlementsleden zetten druk met wetgevende initiatieven nu regering op apegapen ligt

Bijna 160 dagen na de verkiezingen is er nog altijd geen zicht op een nieuwe federale regering. De huidige regering kan niet veel meer doen dan de boel draaiende houden: ze is namelijk in lopende zaken én heeft geen meerderheid in het parlement. In dat parlement vormen zich intussen steeds vaker verschillende meerderheden rond wetsvoorstellen, buiten de regering om. Hoelang kan zo'n situatie blijven duren?

Het parlement is de wetgevende macht in ons land. In theorie komt daar de wetgeving tot stand en is het aan de regering - de uitvoerende macht - om die wetgeving uit te voeren. In theorie, want in normale omstandigheden - zijnde een regering met volle bevoegdheid en met een meerderheid in het parlement - is het de regering die de wetgevende agenda bepaalt, gebaseerd op het regeerakkoord.

Maar we zitten nu al een hele tijd niet meer in die "normale omstandigheden". En dus zien we de laatste tijd steeds vaker wetgevende initiatieven puur vanuit het parlement komen, met steun van wisselende meerderheden. Zo vinden de paars-groene partijen elkaar in ethische dossiers (denk aan het optrekken van de termijn waar binnen iemand abortus kan laten uitvoeren), SP.A en N-VA werkten dan weer samen om feiten van ernstig seksueel misbruik tegen minderjarigen niet meer te laten verjaren en vorige week kregen de linkse partijen er samen met Vlaams Belang een amendement op de begroting door.

Een onverlaat kan waanzinnige voorstellen indienen die plots een goedkeuring zouden kunnen krijgen

CD&V-Kamerfractieleider Servais Verherstraeten, vorige week in "Terzake"

Het leidt duidelijk tot ongemak bij de regeringspartijen. Minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD) waarschuwde voor een "shutdown" van de federale overheid. "Een onverlaat kan waanzinnige voorstellen indienen die plots een goedkeuring zouden kunnen krijgen", liet CD&V-fractieleider Servais Verherstraeten zich ontvallen. Zijn partijgenoot en vicepremier Koen Geens voelt ook aan dat er "iets broeit in het parlement". "Als die vrijheid niet wordt aangestuurd en het wordt vrijheid blijheid op ethisch vlak en op budgettair vlak, moeten we zien dat we de evenwichten in onze samenleving niet te snel omgooien."

Parlement "grijpt" de macht

"Hoe langer de regeringsonderhandelingen stilliggen, hoe meer je inderdaad ziet dat parlementsleden initiatieven gaan nemen", legt Benjamin de Vet uit, onderzoeker bij het departement politieke wetenschappen aan de UGent. "Dat was ook het geval bij de regeringsonderhandelingen van  2007-2008 en 2010-11 (de formatie duurde toen 541 dagen, een record, red.). Normaal gezien is de ratio van het aantal goedgekeurde wetgevende initiatieven vanuit de regering versus parlement 85 procent tegenover 15 procent. Tussen 2010 en 2011 was het ongeveer 50-50."

Het parlement "grijpt" dus als het ware de macht in deze omstandigheden. "De parlementsleden krijgen natuurlijk ook de ruimte", aldus De Vet. "Er is geen regeerakkoord meer dat als leidraad dient en er is momenteel ook veel minder informele coördinatie vooraleer men voorstellen neerlegt." 

Bij de vorige lange formatie in de periode 2010-2011 hield men wel enigszins rekening met wie er aan het onderhandelen was. "Er zijn toen bijvoorbeeld een aantal voorstellen gestemd met steun van de N-VA", zegt politiek wetenschapper Benjamin de Vet. "Soms zie je ook de contouren van wie er uiteindelijk in de meerderheid gaat terechtkomen." Deze keer echter lijkt dat minder duidelijk.

Paars-groen trekt dan wel aan ethische dossiers, maar dat mogen we niet zien als een eventuele voorafname op de volgende regering, zeggen die partijen zelf. Sowieso ontstaan er rond andere voorstellen dan weer andere alternatieve meerderheden. "Er is nu inderdaad veel onzekerheid. Men weet niet waar men gaat landen met de federale regeringsonderhandelingen en de huidige regering heeft geen meerderheid. Dat zie je terug in het wetgevend werk."

"Drukkingsmiddel"

Een parlement dat het wetgevend heft in eigen handen neemt. Terug naar de basis van de parlementaire democratie, dus? Toch is het geen ideale situatie. "Het is wachten op het aantreden van een nieuwe volwaardige regering voor de nodige structurele hervormingen, bijvoorbeeld rond het begrotingstekort", stelt politiek wetenschapper Benjamin de Vet. "Grote politieke beslissingen worden namelijk genomen in meer besloten milieus zoals de ministerraad of rond de onderhandelingstafel."

Maar die federale regering is er nog (lang) niet. Kersvers premier Sophie Wilmès (MR) zei maandag nog dat de onderhandelingen volgens haar te traag gaan. "Er ontbreekt een gevoel van urgentie",  klonk het. De wetgevende initiatieven vanuit het parlement, buiten de regering om, zijn in dat licht dan misschien wel een "goed drukkingsmiddel om de regeringsvorming vooruit te laten gaan", besluit politicoloog Dave Sinardet.