Wie redt de beuk?

Natuurpunt-vrijwilliger Michaël Moors vraagt onmiddellijke actie om de eeuwenoude beuken in Vlaanderen te redden.  De droogte van de voorbije zomers heeft het beukenbestand zwaar aangetast, maar de verantwoordelijke overheden nemen nauwelijks maatregelen die erger kunnen voorkomen.

opinie
Michaël Moors
Michaël Moors is arts, gediplomeerde in de Aanvullende Studies Menselijke Ecologie en actief Natuurpunt-vrijwilliger sinds 1994

Het valt moeilijk te begrijpen dat de huidige, droogte-gerelateerde bomensterfte in Vlaanderen, nauwelijks aandacht krijgt. Dit drama is nochtans voldoende zichtbaar: overal, langs wegen en op pleinen, in parken en in tuinen, worden we geconfronteerd met aftakelende, stervende en dode bomen. Jarenlange droogte en hitte hebben vele soorten onder zware druk gezet, en de zomer van 2018 betekende de genadeslag voor tal van bomen.

Jarenlange droogte en hitte hebben vele boomsoorten onder zware druk gezet

Daarbij dient nog de schade door afgelopen zomer te worden opgeteld, die pas volgend voorjaar zichtbaar zal zijn. Eén van de zwaarst getroffen soorten is de oppervlakkig wortelende beuk, die extra kwetsbaar is bij een daling van de grondwatertafel.  Beuken hebben ook een dunne bast, wat ze gevoelig maakt voor schorsbrand: het openscheuren van de bast bij fel zonlicht, met de dood als gevolg. 

Ondanks dit overal zichtbare en zorgwekkende probleem, nemen onze verantwoordelijke overheden nauwelijks beschermende maatregelen, zelfs niet als het om iconische bomen gaat. Nochtans is dit een duidelijk voorbeeld van de impact van klimaatverandering in het Vlaanderen van vandaag, en dringen de veelbesproken adaptatiemaatregelen zich hier acuut op.

Eén van de zwaarst getroffen soorten is de oppervlakkig wortelende beuk, die extra kwetsbaar is bij een daling van de grondwatertafel

Onmiddellijke actie nodig

Hoewel het voortbestaan van de beuk in Vlaanderen op termijn afhankelijk is van voldoende neerslag, is onmiddellijke actie vereist wanneer een langdurige periode van droogte en hitte toeslaat. Zo dient de stam van vrijstaande beuken die direct zonlicht vangen, te worden omzwachteld met jute doeken. Bomenkap rond beuken moet worden vermeden: een plotselinge blootstelling aan zonlicht betekent nagenoeg altijd een doodsvonnis. 

Een deskundige snoei doet de boom niet nodeloos krachten investeren en kan zijn overlevingskans vergroten. Bewateren kan beuken helpen kritieke periodes te overbruggen. Zeker bij eeuwenoude exemplaren met een erfgoedwaarde is dit geen onzinnige maatregel.

Ook op private gronden kan de schade worden ingeperkt: overheden kunnen subsidies uittrekken voor de bescherming van waardevolle bomen in particuliere eigendom. Overigens krijgen ook soorten als zwarte els, Canadese populier, fijnspar en zelfs zomereik en ruwe berk het tegenwoordig hard te verduren. Snoei kan ook voor eiken, populieren en elzen de redding betekenen. 

Beuken bepalen in hoge mate het karakter van vele Vlaamse dorpen en steden, en zijn aspectbepalend langs tal van wegen

Het stedelijk hitte-eilandeffect vormt een toenemend probleem, waardoor de aandacht voor bijkomende beplanting terecht groeit. Maar dan is het toch te gek om ondertussen niet alles in het werk te stellen om te trachten onze eeuwenoude bomen te redden? Ze bieden ons onnoemelijk veel meer bescherming bij hittegolven dan jonge aanplant, ze zijn van groot ecologisch belang, en ze hebben een hoge esthetische waarde en erfgoedwaarde. 

Beuken bepalen bovendien in hoge mate het karakter van vele Vlaamse dorpen en steden, en zijn aspectbepalend langs tal van wegen. Wanneer ze zouden verdwijnen zou dit rampzalig zijn voor de ruimtelijke kwaliteit. Sommigen onder hen hebben het ontstaan van ons land meegemaakt, ze hebben oorlogen overleefd, en alles waarover we ons al die tijd hebben drukgemaakt. Dan gaan we ze toch niet zomaar voor onze ogen laten sterven?

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.