AFP or licensors

Wie zijn de gemaskerde jongeren die Barcelona in vuur en vlam zetten?

Sinds het Spaanse Hooggerechtshof negen Catalaanse politici tot lange celstraffen veroordeelde voor opruiing rond het onafhankelijkheidsreferendum in 2017, barstte in Catalonië een golf van protest uit. Keer op keer draaiden vreedzame betogingen de voorbije weken uit op geweld. De beelden van honderden brandende vuilniscontainers en de hevige confrontatie tussen de oproerpolitie en jonge betogers in de straten van Barcelona overheersen die van het traditionele, geweldloze protest van de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging. Maar wie zijn die oproerkraaiers?

Invloed van geweld op parlementsverkiezingen

Veel Catalaanse separatisten vrezen dat het geweld nadelig is voor hun zaak. Voor de conservatieve partijen komt het straatgeweld als een geschenk uit de hemel. Op 10 november zijn er parlementsverkiezingen in Spanje en Catalonië staat bovenaan de politieke agenda.

Vanuit Madrid nemen de meeste partijleiders een vechtlustige houding aan ten aanzien van de Catalaanse separatisten. Geweld in de straten van Barcelona kan electorale winst opleveren. Maar waar komt dat extreme geweld plots vandaan?

Probleem zit diep

Olivier Cauberghs werkte jarenlang als radicaliseringsexpert voor de federale politie in België, nu is hij gastdocent aan de universiteit van Barcelona. Sinds een jaar woont hij in Barcelona en hij is verrast door wat er nu op zijn stoep gebeurt.

Hij gaat dagelijks naar de betogingen, waar hij de relschoppers probeert te spotten voor ze tot de actie overgaan en hij zich uit de voeten moet maken. Recent besliste hij om samen met andere experts een uitgebreid onderzoek te starten naar de oorsprong van het geweld.

Heel snel merkte hij de aanwezigheid van heel wat buitenlanders op: Fransen, Duitsers,… volgens hem "rondreizende" anarchisten uit heel Europa. Cauberghs zegt dat deze jongeren het niet opnemen voor een onafhankelijk Catalonië, maar alleen uit zijn op confrontatie met de politie. 

AFP or licensors

Anarchistisch en rondtrekkend

Deze anarchisten zien de krachtmeting met de politie als een treffen met de verpersoonlijking van de staat. Ze zijn goed voorbereid, en zijn niet aan hun proefstuk toe. Er bestaat geen duidelijke hiërarchie binnen de actiegroepen, maar onder hen onderscheiden zich leidersfiguren.

Vorige week stelde een woordvoerder van de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken dat 13 procent van alle gearresteerden buitenlanders zijn. Hij noemde Frankrijk, Italië en Griekenland als landen van oorsprong. Met het risico om in handen van de politie te vallen, wordt rekening gehouden, en daarom schrijven sommige "rondtrekkende" anarchisten het telefoonnummer van een advocaat op hun voorarm.

Bij arrestatie worden eigen mobiele telefoon, veters, rugzak en andere losse voorwerpen afgenomen. Wie zijn/haar telefoonnummers niet uit het hoofd kent, verliest de kans om een eenmalige telefonische oproep te doen, en verliest dus contact met de buitenwereld.

Klassieke handtekeningen

Voor ze door de reinigingsdiensten verwijderd worden, gaat Cauberghs na de betogingen snel foto’s van achtergelaten graffiti nemen. Het viel hem op dat hij geen graffiti kon terugvinden die de onafhankelijkheid van Catalonië opeist. Met de graffiti worden vernielingen opgeëist.

Cauberghs: “Ik heb duidelijk kunnen merken dat deze anarchistische groepen tijdens de betogingen geen interactie met de andere betogers hadden. Wanneer de situatie chaotisch werd, profiteerden zij ervan om een bankkantoor te vernielen. Voorbije week zag ik ook dat een winkel met elektronische toestellen en een telefoonwinkel geplunderd werden. Maar dat is eerder het werk van ‘opportunisten’ of betogers die zich laten meeslepen in de spiraal van geweld”.

De symbolen die deze relschoppers achterlaten, zijn klassieke anarchistische handtekeningen zoals de afkorting ‘1312’. Het eerste cijfer verwijst naar de eerste letter van het alfabet, 3 naar de derde en zo gaat het verder. De cijfers staan dus voor A.C.A.B. of ‘All cops are bastards’ (alle politiemannen zijn klootzakken). De anarchistische graffiti heeft Cauberghs ook elders in Europa opgemerkt, zoals na betogingen tegen G8-bijeenkomsten. Het zijn bewijzen dat dit het werk van "rondreizende" anarchisten is.

Olivier Cauberghs

Plaatselijke hangjongeren

Naast de anarchistische groepen uit het buitenland zijn er ook de plaatselijke jongeren die naar geweld grijpen. Cauberghs wil voorzichtig zijn met het duidelijk aflijnen van verschillende profielen van relschoppers. Voor zover er over een “plaatselijk profiel” gesproken mag worden, heeft Cauberghs het over hangjongeren van wie er heel wat uit instellingen van buiten Barcelona komen. Volgens Cauberghs doorgingen deze "probleemjongeren" een lang proces voor ze gewelddadig werden: “Geweld is een manier om "stoom af te laten".

Na de betogingen keren deze jongeren terug naar hun dagelijkse bezigheden. Dikwijls zijn het werkloze schoolverlaters die de toekomst als uitzichtloos beschouwen. Ze keren zich tegen de samenleving die ze als onrechtvaardig beschouwen. Tijdens de betogingen kan het hen doorgaans weinig schelen of ze gefilmd of gefotografeerd worden. Zonder de aanwezigheid van de georganiseerde anarchisten die het voortouw nemen, zouden veel van die jongeren wellicht niet naar geweld grijpen.

AFP or licensors

Gevoelig onderwerp

Cauberghs’ eerste bevindingen werden verspreid door het Franse persagentschap AFP en zijn daarna door verschillende media gepubliceerd. Reacties bleven niet uit en de expert werd daarvoor meteen op de korrel genomen. Er wordt hem verweten voor het kamp van de Catalaanse separatisten te kiezen.

Volgens Cauberghs ligt de hele kwestie op dit moment zeer gevoelig: “Ook al wil je hierover onafhankelijk berichten, duwt men je meteen in het kamp van de separatisten of in dat van de Spaansgezinden of zelfs in de fascistische hoek”.

Cauberghs is niet alleen. Van Vlamingen die in Spanje leven, wordt door Spanjaarden gemakkelijk verondersteld dat zij de separatistische zaak genegen zijn.

En sinds de Catalaanse ex-regiopresident Carles Puigdemont in België leeft, heeft de Belgische ambassade in Madrid - in verschillende golven - bergen haatmails gekregen.

Nu de Brusselse raadkamer zich moet uitspreken over de Europese aanhoudingsbevelen die een Spaanse rechter uitvaardigde voor de Catalaanse politici die in België verblijven, komen de diplomatieke relaties tussen beide landen opnieuw onder druk te staan. 

Wat is er aan de hand in Barcelona? Mieke Strynckx legt het uit in 2 minuten:

Video player inladen...