Vlaams luchtkwaliteitsplan is "vrijblijvend plan zonder tanden": Greenpeace stuurt deurwaarder naar kabinet Demir

De milieubeweging Greenpeace heeft de nieuwe Vlaamse luchtkwaliteitsplannen grondig doorgenomen, en komt tot de conclusie dat de Vlaamse regering gebuisd is. Om die reden heeft Greenpeace, in samenspraak met haar advocaat, beslist om een deurwaarder naar het kabinet van Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) te sturen, na een vonnis van vorig jaar. Demir zelf is het niet eens met de conclusie van de milieuorganisatie.

"Wij daagden de Vlaamse regering twee jaar geleden voor de rechter wegens de ongezonde lucht in Vlaanderen, en meer bepaald het blijvend overschrijden van de Europese normen voor stikstofdioxide (NO2)", stelt Greenpeace in een persbericht. "De rechter gaf ons gelijk en oordeelde dat de Vlaamse regering binnen het jaar na de betekening van het vonnis (6 november 2018) een luchtkwaliteitsplan moest opstellen, dat aantoont hoe deze illegale overschrijdingen op zo kort mogelijke termijn zullen verdwijnen.

Maar het plan waarmee de Vlaamse regering nu op de proppen komt, beantwoordt hier helemaal niet aan, oordeelt Greenpeace. “Dit is een vrijblijvend plan zonder tanden. Het bevat geen garanties dat de luchtkwaliteit op korte termijn zal verbeteren. De vele Vlamingen die hun recht op gezonde lucht opeisen verdienen beter. Daarom sturen we nu een deurwaarder naar het kabinet van minister Demir, om de naleving van dit vonnis af te dwingen”, zegt Joeri Thijs, expert Luchtkwaliteit bij Greenpeace.

Dit is een vrijblijvend plan zonder tanden. Het bevat geen garanties dat de luchtkwaliteit op korte termijn zal verbeteren

Concreet vindt Greenpeace dat de maatregelen die momenteel in het plan staan, te weinig details en concrete deadlines bevatten. Zo had een slimme kilometerheffing een groot verschil kunnen maken, maar die komt er dus niet. Thijs: "Dat was een heel belangrijke. In vorige plannen stond dit steevast wél, dit keer niet meer. Er is sprake van een modal shift (waarbij veel mensen voor een ander vervoersmiddel kiezen, red.) maar hoe dan? Er staat niet duidelijk in hoe het ontbreken van die slimme heffing kan worden opgevangen." 

Ultralage of zero-emissiezones worden niet verplicht. Parijs bijvoorbeeld gaat vanaf 2024 alle dieselauto's weren (ook de nieuwste), en vanaf 2030 mogen er geen auto's meer binnen die op fossiele brandstoffen rijden. In België is zoiets vooralsnog niet in zicht, want het mag verder gaan dan de Lage Emissiezones (LEZ's) die we nu hebben in steden als Antwerpen, Brussel en binnenkort ook Gent, zegt Thijs.  Hij ziet een gebrek aan een duidelijk kader in België. 

"Nochtans kan het effect daarvan groot zijn. In Londen hebben ze zo'n zone ingevoerd, en de NO2-waarden zijn daar op een halfjaar tijd met 36 procent gedaald."

Tot slot betreurt Greenpeace dat er geen duidelijk traject is voor de vergroening van het wagenpark. Meer nog, een hefboom om een modal shift naar properder voertuigen een impuls te geven, de premie voor elektrische auto's, is onlangs geschrapt. "Dit was het enige echte instrument, we vinden die afschaffing heel tegenstrijdig als we naar een groener wagenpark wil streven." 

Overigens zijn plannen voor de luchtkwaliteit vaak ook goed voor het klimaat, onderstreept Thijs. Zo kunnen minder auto's op onze wegen beide doelen ten goede komen.  

Dwangsommen als hefboom: "Zo krijgt het vonnis tanden"

Het is nog onduidelijk wanneer de deurwaarder precies zal aankloppen bij het kabinet van Demir, maar dat moet gebeuren binnen dit en twee weken. De deurwaarder zal de Vlaamse overheid aanmanen om een dagelijkse dwangsom (van 1.000 euro) te betalen zolang het plan niet tegemoetkomt aan de vereisten uit het vonnis.

"We betreuren dat we deze stap moeten zetten. Maar we hopen dat dit de Vlaamse overheid nu eindelijk wakkerschudt om werk te maken van dringend, ambitieus en geloofwaardig beleid voor gezondere lucht", zegt Joeri Thijs. "Het is ons uiteraard niet te doen om het geld, wij zien dit als een hefboom voor actie, de rechter kan het vonnis op deze manier tanden geven."

We betreuren dat we deze stap moeten zetten, maar hopen dat het de Vlaamse overheid eindelijk wakkerschudt

Elk jaar sterven in België naar schatting 9.000 mensen vroegtijdig wegens ongezonde lucht. Stikstofdioxide of NO2 wordt voor een groot deel uitgestoten door het verkeer (ruim 60 procent), maar ook de industrie en de verwarming van gebouwen op fossiele brandstoffen. Ook in het grote luchtkwaliteitsonderzoek door burgers, Curieuzeneuzen, werd gekeken naar de uitstoot van NO2. 

Demir: "Luchtkwaliteitsplan voldoet wel"

In een reactie laat Vlaams minister Demir weten dat "haar plan wel degelijk voldoet aan de eisen en ook positief is onthaald door de oppositie in de commissie".

"Greenpeace is ongeduldig. Ik ook. Maar een samenwerking lijkt me beter dan naar de rechtbank stappen. Ik ben bereid om de experts van Greenpeace te ontvangen en in overleg te gaan." Greenpeace heeft intussen laten weten dat het graag ingaat op de vraag van de minister voor overleg. "We kijken er naar uit om met haar te bespreken wat er volgens ons ontbreekt in het nieuwe luchtactieplan en om samen naar oplossingen te zoeken die ons allemaal op korte termijn gezondere lucht bezorgen."