Ich bin ein Berliner

Louis Van Dievel, schrijver en journalist, kijkt elke week met een guitige blik naar de kleine en grote actualiteit. Vandaag: het is dertig jaar geleden dat de Berlijnse Muur openging.

opinie
Louis Van Dievel
Louis Van Dievel is schrijver en was journalist bij VRT NWS.

Als er iets is wat ik nooit vergeten zal, dan zijn het de novemberdagen in Berlijn, in 1989. Ik ben nooit een globetrotter geweest als journalist, maar dáár was ik bij. Per toeval, ik geef het grif toe. Ik was die ochtend de eerste journalist die op de nieuwsredactie van VTM arriveerde en ik sprak Duits. Een halve dag later zat ik op een hotelkamer in Berlijn naar het DDR-journaal te kijken, dat nog met geen woord repte over de al weken aan de gang zijnde vreedzame opstand van de Oost-Duitsers.

’s Avonds deed ik aan Checkpoint Charlie een vergeefse poging om het grondgebied van de Deutsche Demokratische Republik te betreden. Dezelfde Volkspolizist die toen minachtend en nors mijn paspoort bekeek en nijdig schudde van ‘Nee, je komt er niet in’, was een week later de vriendelijkheid zelve. Hij herkende mij nog, en ik hem. ‘Alles is anders nu,’ zei hij met een besmuikt lachje. 

Alles was anders

En inderdaad: alles was anders. Op 7 november stond ik met mijn cameraploeg de Trabantjes en de zeldzame Skoda te filmen, die druppelsgewijs in Checkpoint Charlie arriveerden, na de DDR-controle te hebben gepasseerd, en waarvan de bestuurders dol van vreugde met hun pas zwaaiden. Een pas die voorzien was van een Oost-Duits exitvisum voor drie dagen tot een week. 

(lees verder onder de afbeelding)

Tijd genoeg om in West-Berlijn de 100 D-mark van het ‘Willkommensgeld’ te gaan incasseren, zich te gaan vergapen aan de luxueuze winkels van de Kurfürstendam, worst te gaan eten aan een Schnellimbiss en vooral, luid toeterend en stinkende uitlaatgassen producerend door de stad te cruisen, luid toegejuicht door de West-Berlijners. Toen toch nog.

Op 8 november vloog ik van Berlijn – via München! – naar Zaventem met mijn videocassettes vol prachtig beeldmateriaal. Ik had op het vliegtuig een summier scenario geschreven en daarmee moest VTM in Vilvoorde het maar doen, want ik moest nog dezelfde avond terug naar Berlijn vliegen. VTM had nog geen straalverbindingen, vandaar. Dat zou pas de volgende dag – de historische negende november - voor het eerst het geval zijn. 

De Polenmarkt

Op de luchthaven van Tegel stonden Jo en Hans – cameraman en klankman – mij op te wachten met groot nieuws. De mare deed de ronde dat de volgende ochtend vroeg de Berlijnse Muur zou worden ‘opengesteld’. Het was op de DDR-televisie gezegd en door de burgemeester van West-Berlijn bevestigd. 

Het werd een korte nacht. De volgende ochtend vroeg – een berekoude, grijze novemberochtend – stonden we al paraat aan de Potdammerplatz. Dat ‘plein’ was toen een kaal en naargeestig niemandsland waar door de week een even triestige maar populaire ‘Polenmarkt’ plaatsvond, dé plek waar West-Berlijners naartoe gingen als ze goedkope droge worst, Poolse wodka en ingelegde paddenstoelen wilden kopen.

(lees verder onder de afbeelding)

AP1989

Net dáár zou een gat in de Berlijnse Muur worden gemaakt, het was amper te geloven. Maar het bleek echt waar te zijn. Vanop het dak van een wc-wagen zagen we van de oostelijke kant bulldozers en kraanwagens naderen, alsmede een legertje met geweren gewapende Volkspolizisten en grenswachters.

Rond tien uur zag ik met eigen ogen wat u allemaal op de televisie hebt gezien: er werd een betonnen paneel uit de Muur gelicht, en nog een, zodat een gat van een twintig meter breed ontstond. Daar posteerden zich aan een kampeertafeltje twee grenswachters met een stempeldoos. 

Vreugde, ongeloof en woede

En toen kwamen ze eraan: eerst honderden, dan duizenden Oost-Berlijners die het amper konden geloven en die in huilen uitbarstten toen ze voor het eerst in hun leven voet zetten in West-Berlijn. De grenswachters met hun stempeldoos werden algauw overrompeld en kozen wijselijk eieren voor hun geld. 

Mijn cameraman kwam in de drukte en de verwarring ongewild voorbij de Muur, in Oost-Berlijn terecht en filmde hoe de grenswachters en Vopo’s in looppas hun geweren op een grote stapel deponeerden. Om incidenten en ‘accidenten’ te vermijden, besefte ik daarna. Ook elders in de stad gingen grensovergangen open, aan de Bornholmerstrasse en aan een brug over de Spree, waarvan ik me de naam niet meer herinner. 

Overal zagen we dezelfde vreugdetaferelen, hetzelfde ongeloof. Dezelfde woede ook, woede gericht tegen het ijzeren regime dat hen zolang had opgesloten gehouden in een communistisch nep-paradijs. 

De rest is geschiedenis. Dertig jaar geleden is het, ik kan het amper geloven. Ik zie alles nog haarscherp voor mijn ogen, niet alsof het gisteren was, dat zou overdreven zijn, maar toch ook niet veel langer geleden.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.