AFP or licensors

Rusland: "Vertraging bij terugtrekken van troepen uit Oost-Oekraïne baart ons zorgen"

Gisteren had normaal gezien de volgende stap in het terugtrekken van Oekraïense troepen en pro-Russische separatisten uit het Oost-Oekraïense conflictgebied moeten plaatsvinden. Dat is niet gebeurd. Rusland zegt dat het bezorgd is door de vertraging, maar hoopt dat het terugtrekkingsproces kan doorgaan. Zowel Rusland als Oekraïne hebben te kennen gegeven dat ze zo snel mogelijk verder vredesoverleg willen.

Oekraïne, Rusland en de pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne zijn op 1 oktober overeengekomen dat de Oekraïense troepen en separatisten zich beide zullen terugtrekken uit belangrijke steden in het conflictgebied in Oost-Oekraïne. De terugtrekking is een deel van een deal die de "Steinmeier-formule" heet, naar de voormalige minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier.

De overeenkomst houdt in dat er in de Donbas-regio vrije en eerlijke verkiezingen worden gehouden, en dat de regio een speciale autonome status krijgt binnen Oekraïne. De regio omvat de provincies Donetsk en Loegansk in het Oosten van Oekraïne, waar al sinds 2014 een oorlog woedt tussen Oekraïense regeringstroepen en pro-Russische separatisten.

Vorige week vond de eerste stap in het terugtrekken van de troepen en separatisten al plaats, in de stad Zolote in de provincie Loegansk. Gisteren hadden beide partijen zich ook weg moeten trekken uit de stad Petrivske, maar dat is niet gebeurd. Er was overeengekomen dat voor de terugtrekking zou gebeuren eerst een hele week een staakt-het-vuren moet worden nageleefd, maar dat was niet gelukt. Op vrijdag wordt een nieuwe poging ondernomen. 

Oekraïense troepen trekken zetten nieuwe loopgraven op, niet ver van Zolote, 2 november 2019. AFP or licensors

Waarom is er nu een deal?

De Steinmeier-formule lag al op tafel in 2016, maar is er nu doorgeraakt onder meer door toedoen van de nieuwe Oekraïense president Volodimir Zelenski. Die heeft tijdens zijn verkiezingscampagne altijd beloofd om het conflict op te lossen, zelfs al zou het hem zijn politieke kop kosten.

Dat zou misschien wel het geval kunnen zijn. Toen bekend raakte dat de deal was gesloten, werd er hevig geprotesteerd in Kiev. Volgens tegenstanders van de president betekende de deal een feitelijke overgave van Oekraïne aan Rusland. Er werd, en wordt nog steeds gevreesd dat de Steinmeier zal neerkomen op een Russische bezetting van de regio.

AFP or licensors
Betogers in Kiev tegen de Steinmeier-formule, 6 oktober 2019. AFP or licensors

Voorwaarden van Zelenski

Zelenski heeft van zijn kant gezegd dat de deal geen gevaar inhoudt voor de territoriale integriteit van zijn land. Daar moeten enkele "red lines" voor zorgen. Zo mogen er geen verkiezingen komen vooraleer er een volledige wapenstilstand is. Oekraïne moet ook weer controle hebben over de grens met Rusland en alle gevangenen moeten eerst vanuit Rusland naar Oekraïne terugkeren.

Zelenski zei ook dat alle Russische troepen zich eerst uit de regio moeten terugtrekken voor er verkiezingen kunnen komen. Of dit zal gebeuren, is nog onduidelijk, aangezien Rusland ontkent dat het troepen heeft ingezet in het conflict, ondanks de algemene aanname in de internationale gemeenschap dat dat wel degelijk het geval is. Verder moeten aan de verkiezingen buiten pro-Russische ook pro-Oekraïense partijen kunnen deelnemen. De vraag is dan wie daarop zal stemmen, aangezien heel veel pro-Oekraïense kiezers de regio verlaten hebben door de aanhoudende gevechten.

Nieuw vredesoverleg in het verschiet?

Zowel Rusland als Oekraïne hebben ook laten weten dat ze verdere onderhandelingen willen over vrede in het zogenaamde Normandië-formaat, dat wil zeggen samen met Frankrijk en Duitsland. Persverantwoordelijke van het Kremlin Dmitri Peskov maakte bekend dat Rusland zo snel mogelijk de top wil, maar dat eerst de nodige voorbereidingen moeten worden getroffen.