Video player inladen...

Waarom 75 procent van de sprekers in "Het Journaal" mannen zijn

Af en toe krijg ik er wel degelijk vragen over. Waarom komen er meer mannen aan het woord in "Het Journaal"? En dus ben ik gaan tellen. Dit jaar heb ik 157 middagjournaals bekeken en ik heb bijgehouden wie er aan het woord kwam. 75 procent van de mensen die in die steekproef middagjournaals aan het woord komen, zijn mannen. En het is zelfs niet zo eenvoudig om daar wat aan te doen.

De beheersovereenkomst vraagt 40 procent vrouwen in 2020 over alle programma’s heen

De beheersovereenkomst vraagt dat VRT zou streven naar veertig procent vrouwen in de beeldvorming tegen volgend jaar. 33% is een minimum. Dat is een cijfer dat gehaald moet worden over alle uitzendingen heen. Met andere woorden: het tekort op de ene plek kan gecompenseerd worden op de andere plek.

Nieuwsuitzendingen hebben het van oudsher wat moeilijker om die cijfers te halen. Voor mijn steekproefje van 157 middagjournaals heb ik “beeldvorming” dus ingevuld als “komen aan het woord”. En drie kwart van de sprekers uit mijn steekproef zijn dus mannen.

Fragment uit de VRT-beheersovereenkomst 2016-2020.

De redactie is vrouwelijk

Aan de samenstelling van de redactie kan het niet liggen. De meerderheid van de journalisten is vrouw en ook de hoofdredactie bestaat voor een meerderheid uit vrouwen. Een al te mannelijke “bril” op de redactie is dus toch wat te eenvoudig als verklaring. 

Als de journalisten volledig vrij kunnen kiezen, worden de streefcijfers probleemloos gehaald

Dat blijkt overigens ook uit de steekproef. Als de journalisten volledig vrij kunnen kiezen, bijvoorbeeld bij straatinterviews of wanneer ze voorbeeldgevallen bespreken waarbij er ruime keuze is, worden de streefcijfers probleemloos gehaald. In mijn steekproefje middagjournaals ligt het cijfer dan op 48,1 procent vrouwen. Ruim boven de norm. De bewustwording daarrond is de laatste jaren ook echt wel fors toegenomen. Maar journalisten hebben ook niet altijd de keuze.

Politici zijn nogal eens mannen

De parlementen komen intussen best wel in de buurt van veertig procent vrouwen of meer. Maar de zeven fractieleiders in het Vlaamse Parlement zijn allemaal mannen. En van de burgemeesters is er nog maar 15 procent vrouw.

Journalisten hebben vaak ook geen keuze in wie ze uitnodigen of interviewen. De bevoegde ministers zijn wie ze zijn. Partijen duiden vaak zelf de parlementsleden aan  die het woord mogen voeren over bepaalde thema’s. Ook daar kan de redactie de wereld maar weergeven zoals hij is. En dat geldt ook voor heel wat andere functies in de samenleving.

Op het buitenland heb je weinig greep

Van de meer dan drieduizend sprekers in mijn steekproefje waren er meer dan zevenhonderd politici. Driekwart daarvan is man. Maar opgepast! Elke telling heeft zijn problemen en dat geldt ook voor de mijne. Ik heb namelijk geen onderscheid gemaakt tussen buitenlandse of binnenlandse politici. En ook buitenlandse politieke leiders, zoals de Amerikaanse president Trump, zijn vaker mannen. 

Dat vertekent het cijfer nogal en daar hebben redacties natuurlijk ook weinig greep op. Er zijn dus best wel begrijpelijke redenen waarom de streefcijfers niet specifiek gelden voor de nieuwsuitzendingen.

De allereerste vrouwelijke premier: Sophie Wilmès van MR.

Zoek dan wat meer vrouwelijke experts

Het wordt vaak gezegd: redacties moeten dan maar wat meer vrouwelijke experts zoeken. Dat is overigens niet altijd evident. Als het wetenschappelijk onderzoek door een man is gevoerd, is het niet altijd netjes om die man een interview te weigeren. Maar, ook al doet hij het erg goed, er zijn natuurlijk meer mensen dan professor Jan Tytgat die over giftige stoffen kunnen praten. 

Op meer dan drieduizend sprekers waren er in mijn steekproef maar enkele tientallen experts, waarvan opnieuw driekwart man

Alleen, uit mijn kleine steekproef blijkt dat er helemaal niet zo veel experts in "Het journaal" zitten.  Op meer dan drieduizend sprekers waren er in mijn steekproef maar enkele tientallen experts, waarvan opnieuw driekwart man.

Er wordt aan gewerkt

Maar met vrouwelijke experts maak je dus geen doorslaggevend verschil in de totale verhoudingen. Al mag dat geen excuus zijn om het niet toch te doen. Dat gebeurt ook. De redactie organiseert al verschillende jaren netwerkevenementen waarop mensen met een diverse achtergrond én expertise in contact worden gebracht met eindredacteurs. De hoofdredactie neemt zich voor om nog beter op te volgen dat vrouwen aan bod komen wanneer er wel keuze is.

Voetbal

In het sporthoofdstuk in het middagjournaal is het mannelijke overwicht het meest opvallend. Dat maakt veel uit want van mijn drieduizend sprekers hadden er 600 iets met sport te maken. 89 procent van de sportsprekers uit mijn steekproefje zijn mannen. Dat is dus een veel hoger cijfer dan voor andere onderwerpen. 

Van het Belgische vrouwencompetitievoetbal bestaan vaak gewoon geen beelden

Toch is er de laatste jaren veel meer aandacht voor vrouwensporten dan vroeger. De wereldbeker vrouwenvoetbal werd dagelijks gevolgd. Vrouwenbasket en vrouwenvolley krijgen steeds meer aandacht, met name ook door klinkende prestaties van de vrouwen. 

Het vraagt investeringen

Maar het mannencompetitievoetbal overschaduwt alle andere onderwerpen. Niet alleen nationaal. Beelden en interviews uit de Engelse of de Italiaanse competitie waar Rode Duivels spelen? Ze zijn gewoon beschikbaar, terwijl er van het Belgische vrouwencompetitievoetbal vaak gewoon geen beelden bestaan.

Voor VRT is het ook een zware investering om daar als enige aan de kar te trekken, terwijl de budgetten al jaren in de krimp zitten. Daar kan je alleen maar begrip voor opbrengen. Maar als nieuwsombudsman zeg ik ook: ik zou vrouwencompetitievoetbal best graag zien. 

Bekijk hieronder het gesprek met Tim Pauwels in "De zevende dag": 

Video player inladen...