Video player inladen...

Charles Michel in Madrid: "Van Europa het eerste klimaatneutraal continent op deze planeet maken tegen 2050"

Vanmorgen is de klimaatconferentie in Madrid officieel begonnen. De conferentie zou als momentum moeten dienen om de doelstellingen van het klimaatakkoord in Parijs scherper te stellen, zo stellen klimaatexperts. De hamvraag is in welke mate dat zal lukken: het gevaar bestaat dat de top verzandt in technische discussies, en/of dat er te weinig landen opstaan die effectief meer willen doen. Op de openingsdag spraken enkele politieke leiders, onder wie ook Charles Michel van de EU en de Belgische premier Sophie Wilmès. 

Conferentievoorzitter Carolina Schmidt, de Chileense milieuminister, opende de conferentie officieel rond 11 uur vanmorgen. De eerste die aan het woord kwamen waren Hoesung Lee, de voorzitter van het VN-klimaatpanel, en VN-baas Antonio Guterres, die nog maar eens op de ernst van de toestand wezen: er is dringend (meer) actie nodig, en Madrid biedt daartoe een nieuwe kans. 

Daarna volgden nog een hele rist politieke sprekers, vooral uit Europa, Afrika en enkele kleinere staten. De leiders van China en Rusland waren er bijvoorbeeld niet, maar wel een aparte Amerikaanse delegatie met de voorzitter van het Congres, Nancy Pelosi, die los van de officiële Amerikaanse delegatie kwam. "We're still in it", zei ze (we doen nog mee), waarmee ze een signaal wilde geven dat er in de VS wel degelijk nog aan CO2-reductie gedacht wordt op andere niveaus dan het federale. Technisch gezien doet de VS overigens nog altijd mee, omdat ze pas op 4 november 2020 echt helemaal uit het verdrag van Parijs kunnen stappen. 

Michel: "Kampioen worden van de groene transitie"

Onder de sprekers waren ook Europees president Charles Michel en de Belgische premier Sofie Wilmès. Michel benadrukte de Europese ambities: "We hebben de planeet op haar knieën gebracht (...) We hebben de Industriële Revolutie gehad, en de technologische: laten we nu gaan voor de groene revolutie. (...) Ik heb een duidelijk doel: dat Europa tegen 2050 het eerste klimaatneutrale continent is op deze planeet. We zullen de kampioenen zijn van de groene transitie". Volgende week komt in dat verband de ambitieuze Green Deal ter sprake op een Europese top, met nog strengere doelen dan de huidige, en koolstofneutraliteit in 2050. Maar dat is een project van lange(re) adem, dat nog niet voor volgende week is. 

We zijn klaar om onze eigen klimaattraject te herbekijken

Sophie Wilmès

Sophie Wilmès zei dan weer dat "we samen sterker zijn" (België zit voor zijn klimaatdoelen sowieso onder de paraplu van de EU, red.) en dat "België klaar is om ambitie te tonen. We zijn klaar om ons eigen 'klimaattraject' te herbekijken om een eerlijke en consequente bijdrage te leveren." Maar over hoe dat concreet zou gebeuren, zei Wilmès niks. België heeft het probleem dat verschillende regio's bevoegd zijn om de klimaatdoelen in te vullen, wat een samenhangend beleid niet bepaald ten goede komt. België moest van Europa ook zijn huiswerk voor 2020 opnieuw doen.  

Vandaag zijn er een hele reeks staats- en regeringsleiders aanwezig in Madrid, en vanaf morgen is het aan de delegaties van de verschillende landen die aan de slag gaan in technische werkgroepen. De politieke leiders komen pas terug eind volgende week, wanneer de conferentie haar einde nadert en de knopen moeten worden doorgehakt. Op de klimaatconferentie worden bijna 30.000 mensen verwacht, onder wie ook leden van ngo's, wetenschappers en klimaatjongeren.

Bekijk hieronder de volledige speech van Charles Michel (in het Engels): 

Video player inladen...

Waar gaat het om?

In Parijs spraken bijna 200 landen af om de opwarming te beperken tot ruim onder de 2 graden, en liefst tot anderhalve graad. Maar nu blijkt dat de gemaakte beloftes van toen niet zullen volstaan, én dat sommige spelers ze sowieso niet halen. 

Er is dus meer ambitie nodig, herhalen klimaatwetenschappers. En dan kan Madrid dienen als springplank. 

De Belgische klimaatexpert Joeri Rogelj schreef mee aan het IPCC-rapport van anderhalve graad dat vorig jaar uitkwam. Hij volgt de ontwikkelingen op de voet. Hoe kijkt hij naar deze 25e Conference of the Parties, kortweg COP25, waar een kleine 200 landen samenkomen onder de paraplu van de VN om klimaatmaatregelen te bespreken?

" Deze top is belangrijk, vooral omdat we nieuwe en strakkere klimaatdoelstellingen nodig hebben. Ten laatste volgend jaar in 2020 moeten landen hun klimaatdoelstellingen vernieuwen, in het licht van nieuwe wetenschappelijke inzichten zoals die van de IPCC-rapporten die over de laatste twee jaar zijn gepubliceerd. Tegelijk weten we dat de huidige doelstellingen ver van voldoende zijn om de temperatuursstijging tot 2 graden te beperken, en al helemaal niet tot anderhalve graad. De klimaattop dit jaar moet dit politieke proces een impuls geven", vertelt Rogelj ons. 

Het gaat ook over geld: sommige landen willen pas meedoen als ze compensaties krijgen voor hun inspanningen om om te schakelen. En hoe zullen de kilmaatinspanningen wereldwijd gefinancierd worden? 

Deze klimaattop moet het politieke proces om onze doelstellingen aan te scherpen, een impuls geven

Klimaatexpert Joeri Rogelj

De vraag is in welke mate dit zal lukken. Wie wil er opstaan en zijn nek uitsteken, terwijl anderen niet meegaan? Tegelijk zal ook veel aandacht en energie gaan naar technische discussies: "Daarnaast zijn er ook nog een aantal andere belangrijke, technische zaken die nog steeds besproken en vastgelegd moeten worden. Het gaat bijvoorbeeld om de regels die bepalen of en hoe verschillende landen onderling emissiereducties kunnen verhandelen en uitwisselen. Die regels liggen nog steeds op tafel en moeten nog afgerond worden." 

Het gaat concreet om landen die schone lucht kopen in het buitenland, en daardoor zelf minder inspanningen moeten doen om hun eigen, directe uitstoot naar beneden te brengen. Maar die buitenlandse projecten en de precieze cijfers zijn niet altijd even transparant, wat gesjoemel in de hand kan werken. 

Rogelj verwoordt het zo: "Deze regels zijn belangrijk omdat ze ervoor zorgen dat landen niet gewoon hun eigen regeltjes toepassen en daarmee emissiereducties dubbel tellen of kredieten uitschrijven voor emissiereducties die in werkelijkheid niet hebben plaatsgevonden."  

Worden de huidige regels voor emissiereducties tussen landen behouden of overboord gegooid?

(c) dpa-Zentralbild

Hoe goed zijn de checks vanuit de lucht?

De discussies over het zogenoemde rulebook (met de concrete opvolgingsmaatregelen na het klimaatakkoord van Parijs) en over de huidige emissiehandel tussen landen zullen complex zijn, verwacht ook Julie Vandenberghe van WWF België, de Belgische afdeling van het Wereldnatuurfonds.

Sommige landen hebben immers financieel baat bij het behouden van de huidige emissiehandel. Brazilië bijvoorbeeld, dat veel ruimte en bossen heeft om andere uitstoot te compenseren.

Toch zou het het meest transparant zijn als de inspanningen van elk land worden afgemeten in het land zelf. Want, zo waarschuwt ook het WWF, het gevaar bestaat nu dat kredieten dubbel worden geteld. "Er kan ook makkelijk worden gefraudeerd met nieuwe groene zones: vanuit een satelliet kan een gebied eruit zien als bos, maar kan het in werkelijkheid een plantage zijn," zegt Koen Stuyck van WWF België. 

Beter geen akkoord dan een slecht akkoord over de marktmechanismen

WWF België

Het WWF wil meer ambitie in de plannen om de doelen van Parijs te bereiken (i.e. de opwarming van de aarde ruim onder de 2 graden houden, en liefst op anderhalve graad, red.), want intussen blijkt dat Parijs wellicht niet volstaat om de opwarming onder de 2 graden te houden.  "Landen die hun ambitie niet optrekken, nemen het huwelijk niet au sérieux."  

De organisatie ziet verschillende prioriteiten:  "Het dichten van de kloof met wat we zouden moeten doen om de opwarming tot 1,5 graden beperkt te houden, het mobiliseren van de verschillende actoren voor een heel snelle omschakeling, en het afwerken van een rulebook met regels om de opwarming een halt toe te roepen." 

"Wat er nu al is afgesproken, is voor ons in orde", zegt Koen Stuyck. "Het gaat over de ontbrekende stukken, waaronder het marktmechanisme." Specifiek over dat laatste zegt het WWF: "Beter geen akkoord in Madrid dan een slecht akkoord." 

Solidariteit en de "Blue COP"

Naast de ambities (en wie die zal betalen) en de internationale koolstofmarkten zal het in Madrid ook gaan over solidariteit met het Zuiden. 

Zijn de rijke landen bereid te betalen (en hoeveel) om arme landen te steunen in hun strijd tegen klimaatverandering? Het gaat om landen die bijzonder kwetsbaar zijn en het eerst getroffen zullen worden, vooral Afrikaanse landen en eilandstaten. Officieel gaat het om het principe van het "Warsaw International Mechanism on Loss and Damage". 

Madrid staat ook bekend als de "Blue COP": enkele maanden geleden stuurde het IPCC een speciaal rapport uit over de toestand van onze oceanen en de ijsmassa's op het land (de cryosfeer). Daarin wordt het belang van de oceanen en de bescherming daarvan in de verf gezet, iets waar voorzitter Spanje naar verluidt zelf ook veel belang aan hecht. 

De Spaanse premier Pedro Sánchez is gastheer in het IFEMA-congrescentrum in Madrid. AFP or licensors

Bekijk hier onze reporter Ann De Bie over de 25e klimaatconferentie in Madrid:

Video player inladen...

Bekijk hier het verslag van "Het Journaal":

Video player inladen...