Video player inladen...

Enkel voor wie al "iets weet": "Het geheime boek van Sinterklaas" houdt de magie in stand

Sassafras De Bruyn en Floortje Zwigtman duiken in de rijke geschiedenis van Sint en Piet: figuren die door de eeuwen veel veranderd zijn en dat nog zullen doen. De Sint heeft in de folklore namelijk veel winterse neven en nichten die cadeautjes brengen. En ook zijn helper heeft een lange stamboom: van duivel over boeman en slaaf tot roet- of regenboogpiet. Wellicht zien ze er over 50 jaar weer helemaal anders uit. "Sinterklaas is waar je in gelooft" en "Piet is zoals je hem ziet" is de dubbele conclusie van "Het geheime boek van Sinterklaas".

Eerst en vooral een Waarschuwing met een grote W: dit boek (en dit artikel) is niet voor kleine kinderen, wel voor grotere kinderen die al "iets weten" over Sinterklaas. En natuurlijk ook voor de grootste kinderen, de volwassenen. 

De Vlaamse illustratrice Sassafras De Bruyn, bekend van "Iedereen beroemd", en de Nederlandse schrijfster Floortje Zwigtman hebben een boek gemaakt dat nog niet eerder bestond: een geschiedenis van Sint en Piet en alle andere winterse figuren, boemannen en helpers. Geen encyclopedie, maar een boek met gevatte, speelse teksten en geestige tekeningen.

Daar is veel historisch onderzoek aan te pas gekomen. En zweet. De meeste winterse tekeningen maakte Sassafra De Bruyn tijdens de hittegolf van afgelopen zomer, wat inspiratie bood voor een Sint ... in badkostuum.

"Het is ook wel een delicaat boek," geeft De Bruyn toe, "we willen niet dat het boek in verkeerde handen terechtkomt van te kleine kinderen." 

Video player inladen...

Overal boemannen

Straks meer over de geschiedenis van de Sint en zijn vele neven en nichten, maar eerst het "heetste" thema: Zwarte Piet. Net als de goede Sint is de boeman een eeuwenoude, universele fantasiefiguur. Meestal "een vreemdeling waar de ouders hun eigen angst op projecteerden, om de kinderen schrik aan te jagen en te eisen dat ze braaf zouden zijn," duidt Sassafras De Bruyn. 

De boeman was eerst een duivel met kettingen of een harig monster, later een donkergeklede man met een zak om stoute kinderen mee te nemen. Pas in de 19e eeuw werd hij een zwarte man. Daar is de Nederlandse schoolmeester Jan Schenkman verantwoordelijk voor.

Hij schreef het boek "Sint-Nicolaas en zijn knecht", helemaal in de tijdsgeest van 1850: Nicolaas arriveerde met het uiterst moderne vervoermiddel de stoomboot en had een zwarte helper, recht uit de kolonies. Eerst droeg Piet een oosters pak en pas in de tweede druk van Schenkmans boek het bekende kostuum met pofbroek en kanten kraag, als een Spaanse page.

Ik ben opgegroeid met de Piet van "Dag Sinterklaas", die door de schoorsteen kwam

Qua karakter evolueerde deze Zwarte Piet nog verder: van kwaaie knecht die met de zak dreigde tot een krompratende dommekracht, een clown en nog later een vindingrijke losbol. Illustratrice Sassafras De Bruyn is zelf opgegroeid met de schrandere Piet van de VRT-reeks "Dag Sinterklaas": "De Piet die zwart was van de schoorsteen."

Video player inladen...

De laatste jaren is een ware cultuurstrijd losgebarsten over Zwarte Piet. Het boek "Het geheim van Sinterklaas" gaat de controverse niet uit de weg met tekeningen van regenboogpieten en betogingen voor en tegen: "Zwarte Piet is racisme!" of "Handen af van onze Zwarte Piet!"

Het enige wat Piet typeert is dat hij verandert

"Als iedereen de hele context zou kennen en beseffen hoe zeer de figuur is veranderd door de eeuwen heen, dan zou een groot deel van de discussie wegvallen," denkt Sassafras De Bruyn. "Piet is maar zwart sinds de 19e eeuw. De figuur bestaat al vele eeuwen, dus houdt het geen steek om te zeggen dat hij zwart moet blijven. Het enige wat Piet typeert is dat hij verandert. Dat moet ons niet verwonderen, dat moeten we omarmen."

Winterse neven en nichten van de Sint

Elke pagina van "Het geheime boek van Sinterklaas" is volgepakt met interessante weetjes. Niet enkel over Pieten in alle vormen en maten, maar natuurlijk ook over Sinterklaas zelf. Sint Nicolaas, eigenlijk de bisschop van het Turkse Myra, blijkt overal ter wereld "neven en nichten" te hebben, die ergens tussen 5 december en 6 januari geschenken brengen. Van de Coca-Cola-Kerstman over de Russische winterkoning Ded Moroz, de Italiaanse heks Befana, de Drie Koningen of de kerstkameel voor christelijke kinderen in Syrië.

Cadeautjes geven volgens het principe "voor wat, hoort wat"

Dat die winterse "goede geesten" zo wijdverspreid zijn heeft te maken met het verlangen naar een lichtpuntje in een lange, donkere winter. Deze koningen, bisschoppen en andere figuren kregen offergaven, om zeker te zijn dat de lente zou terugkeren. Later gaven mensen cadeautjes aan elkaar, maar altijd "voor wat, hoort wat". Ook bij Sinterklaas is dat zo: wie zoet is, krijgt lekkers, wie stout is de roe.

Video player inladen...

Ook de Sint blijft wellicht niet dezelfde, voorspelt illustratrice De Bruyn. "Ik ben benieuwd hoe die twee er binnen 50 jaar zullen uitzien. Misschien wel heel anders. Ik ben er zeker van dat er mooie nieuwe figuren zullen ontstaan."

"Het geheim van Sinterklaas" weeft doorheen alle bonte tekeningen, recepten, liedjes en historische weetjes twee conclusies: "Sinterklaas is waar je in gelooft" en "Piet is zoals je hem ziet"

Ook al weet je alles: geloof in Sinterklaas!

De magie van Sinterklaas blijft bestaan, ook al heb je dit boek van a tot z gelezen. En dat is ook de bedoeling. "Er is een reden dat verhalen en sprookjes tot onze verbeelding spreken," vindt Sassafras De Bruyn. "In iets geloven kan een houvast zijn, kan antwoorden geven, leert iets over de wereld en over hoe we met elkaar omgaan. En Sinterklaas past daar perfect in."

Sassafras De Bruyn tekende herinneringen van kijkers in het programma "Iedereen beroemd". Bekijk hier een fragment (12 januari 2017):

Video player inladen...