Video player inladen...

Tijdslijn protest in Chili: Van Chicago Boys tot hedendaagse volkswoede, wat is er aan de hand?

Chili is al meer dan zes weken in de ban van grote protesten. Een kleine prijsverhoging van een ticketje voor het openbaar vervoer heeft geleid tot het grootste massaprotest sinds het einde van de dictatuur 30 jaar geleden. De Chileense manifestanten willen een einde maken aan de wijdverspreide sociale en economische ongelijkheid en eisen daarbij een nieuwe grondwet. Wat is er aan de hand in Chili en waar komt de onrust vandaan? 

Tijdslijn


Klik hieronder op de bolletjes voor meer info

1973 - 90 Dictatuur doet beroep op Chicago Boys

Van 1973 tot 1990 wordt Chili bestuurd door dictator Augusto Pinochet. Pinochet wil het land uit het economische slop trekken en komaf maken met het beleid van zijn voorganger, de linkse president Salvador Allende. Daarvoor doet hij beroep op de Chicago Boys. Zij zijn Chileense economisten die met steun van de CIA in de leer gaan bij Milton Friedman, goeroe van de vrije markt en Nobelprijswinnaar, aan de Universiteit van Chicago.


"El Ladrillo"


De Chicago Boys leggen “el ladrillo” (de baksteen) op tafel, de blauwdruk voor hun economisch model dat van Chili de kampioen van het neoliberalisme zal maken. De vrije markt moet zijn gang kunnen gaan met zo min mogelijk staatscontrole en zoveel mogelijk privatisering. Voor buitenlandse investeerders wordt de rode loper uitgerold. Dit economische beleid wordt verankerd in de Chileense grondwet in 1980 en zorgt voor een aanzienlijke macro-economische groei. Maar het gebrek aan sociale voorzieningen leidt doorheen de jaren ook tot groeiende ongelijkheid in het Zuid-Amerikaanse land.

5 oktober 1988 Referendum maakt einde aan militaire dictatuur van Pinochet

Het nationale referendum van 1988 maakt een einde aan de militaire dictatuur van Augusto Pinochet. 55 procent van het Chileense volk wil Pinochet geen mandaat meer geven om opnieuw 8 jaar te regeren. Voor het eerst sinds de staatgreep van Pinochet komen er democratische presidentsverkiezingen in Chili en in 1990 komt er een einde aan de 17-jarige dictatuur.

11 maart 1990 Nieuwe president, maar oude grondwet

Patricio Aylwin Azócar wordt de eerste democratisch verkozen president sinds de staatsgreep van Pinochet in 1973. Maar de grondwet blijft voor een groot deel ongewijzigd. Het economische model dat werd uitgedacht door de Chicago Boys blijft nagenoeg intact. Chili doet het economisch zeer goed in Zuid-Amerika, maar doorheen de jaren groeit de kritiek op de lage pensioenen, het dure transport en de privatisering van het onderwijs en de gezondheidszorg.



11 maart 2006 Eerste vrouwelijke president in Chili

De sociaaldemocratische Michelle Bachelet wordt de eerste vrouwelijke president van Chili. Zij voert voorzichtige hervormingen door aan het pensioensysteem en zet stappen in de richting van de democratisering van het onderwijs, onder druk van grote studentenprotesten. Toch blijven de pilaren van het oude economische model overeind. Bachelet is de Chileense president van 2006 tot 2010. Hierna neemt ze even afscheid van de politiek. In 2013 keert ze terug en wint ze opnieuw de presidentsverkiezingen. Haar tweede ambtstermijn loopt van 2014 tot 2018.

2006 - 2015 Studentenprotesten in Chili

In 2006, 2011 en 2015 komen duizenden studenten op straat tegen de privatisering van het onderwijs. Volgens de demonstranten speelt het winstgevend model achter het onderwijs de groeiende ongelijkheid in de hand omdat kwaliteitsvol onderwijs onbetaalbaar is voor de armere Chilenen. Ook het dure openbaar vervoer is een heikel punt voor veel scholieren. De eisen van de demonstranten worden voor het overgrote deel nooit ingewilligd.

11 maart 2018 Sebastián Piñera wordt Chileense president

Sebastián Piñera wordt opnieuw de president in maart 2018. Eerder was hij dat al van 2010 tot 2014. Piñera, één van Chili’s rijkste miljardairs, was de eerste democratisch verkozen rechtse staatsleider sinds 1958. Hij maakte zijn fortuin in het bankwezen. Piñera wil een conservatieve koers varen met Chili. Hij is ook sterk gekant tegen abortus en het homohuwelijk.

6 oktober 2019 Stijging prijs van openbaar vervoer

De openbare vervoersmaatschappij voert een prijsverhoging in waarbij metrokaartjes 30 peso duurder worden tijdens de spits, omgerekend is dat ongeveer 4 eurocent. Het is de vierde prijsverhoging in 2 jaar in één van de duurste transportsystemen voor openbaar vervoer ter wereld. De ontevredenheid op de maatregel wordt al snel voelbaar. Gezinnen met een laag inkomen in Santiago wonen veelal in de buitenwijken en zijn erg afhankelijk van het openbaar vervoer. In sommige gevallen moeten ze meer dan 20 procent van hun salaris uitbesteden aan de kosten ervan. Vooral de reactie van de Chileense minister van Economie Juan Andrés Fontaine lokt veel woede uit. Hij reageert op televisie dat mensen vroeger moeten opstaan om het oude tarief te betalen.

7 oktober 2019 Eerste acties door scholieren

Aangespoord door jarenlange ontevredenheid over het onderwijs en het openbaar vervoer, zijn het de Chileense scholieren die de eerste protestacties organiseren. In de hoofdstad Santiago wordt er een campagne op poten gezet met de slogan “Evade” (Ontduik). Leerlingen uit het middelbaar beginnen zwart te rijden en zetten de poortjes open voor andere reizigers. De inwoners in Santiago worden aangemaand om niet te betalen voor het gebruik van de metro. De actie slaat aan en de komende dagen groeit de ontevredenheid tegen de prijsverhoging.



14 oktober 2019 Groeiend protest en eerste onlusten

Als reactie op de onvrede beginnen de veiligheidsdiensten strenger op te treden en verschillende metrostations worden gesloten. De eerste grote conflicten vinden plaats tussen studenten en politie. Daarbij worden scholieren in de boeien geslagen. De collectieve woede groeit en de volgende dagen vinden er nog incidenten plaats tussen demonstranten en politie.



18 oktober 2019 Begin van de massabetogingen

Start van het grootschalige protest in het centrum van Santiago. Metrostations en bussen worden bestormd en in brand gestoken. Ongeveer driekwart van de infrastructuur van de metro wordt vernield. De situatie escaleert en ook winkels, overheidsgebouwen en kerken worden in brand gestoken. De ordediensten reageren hardhandig met waterkanonnen en traangas. Op het einde van de dag is de materiële schade in de Chileense hoofdstad enorm. Ook zijn er talloze gewonden gevallen onder de demonstranten.




“Het gaat niet om 30 peso, het gaat om 30 jaar”


Intussen is het duidelijk dat de protesten niet alleen gaan over de prijsverhoging van het openbaar vervoer. Ook het slechte pensioensysteem, de dure gezondheidszorg en het onbetaalbare private onderwijs worden aangehaald door demonstranten. De slogan “Het gaat niet om 30 peso, het gaat om 30 jaar” wordt de leuze van de protesten. Demonstranten klagen het economische en sociale beleid van de afgelopen 30 jaar aan. Ondanks de economische groei heerst er een uiterst problematische ongelijkheid in het land. Veel Chilenen geven aan dat ze pas stoppen met protesteren als de oude grondwet wordt aangepast.



19 oktober 2019 Het protest houdt aan

Iets na middernacht roept president Piñera de noodtoestand uit in Santiago en hij breidt die later uit naar andere provincies. Toch blijven demonstranten massaal op straat komen. Ook elders in het land groeit de protestbeweging. De Chileense politie wordt ook bijgestaan door militaire ordetroepen. Voor het eerst sinds het einde van de dictatuur komen er weer pantserwagens op straat en geldt er een avondklok. De ordetroepen reageren brutaal op de demonstraties en het duurt niet lang voor beelden van het geweld viraal gaan op sociale media. Het buitensporige optreden van de ordetroepen wakkert de volkswoede enkel nog verder aan. Op het einde van de onrustige dag kondigt president Piñera aan dat de prijsverhoging van het openbaar vervoer zal worden ingetrokken, maar dat lijkt weinig uit te halen. De protesten in Chili lijken allesbehalve te verminderen.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/10/19/noodtoestand-uitgeroepen-in-chili-na-protesten-in-metro/



20 oktober 2019 Harde taal van Piñera

In heel het land blijven protesten aanhouden en intussen vallen er ook doden onder de demonstranten. Mensenrechtenorganisaties uiten hun bezorgdheid over de manier waarop de ordetroepen de demonstranten aanpakken. President Piñera spreekt echter harde taal en verwijst naar de demonstranten als een “machtige en onverzoenlijke vijand die niets of niemand respecteert”.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/10/20/chili-5-doden-na-gewelddadige-rellen/



21 oktober 2019 Scholen gaan dicht en reactie van Bachelet

Veel scholen en universiteiten sluiten hun deuren en de noodtoestand wordt nog verder uitgebreid. De voormalige president Michelle Bachelet, nu de huidige Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor vluchtelingen, reageert bezorgd op het geweld en de slachtoffers van de afgelopen dagen. Ze pleit namens de Verenigde Naties voor een open dialoog tussen de demonstranten en de Chileense autoriteiten. Bachelet keurt de harde taal van Piñera af.

22 oktober 2019 Kleine toegevingen van Piñera

De Chileense president spreekt opnieuw het land toe en probeert zijn harde taal te milderen. Hij spreekt van toegevingen die, tenminste op korte termijn, de ongelijkheid in het land moeten aanpakken. Er is echter geen sprake van aanzienlijke grondwettelijke hervormingen. Veel demonstranten zijn dan ook niet onder de indruk van het plan van Piñera. De protesten gaan de volgende dagen gewoon door.



25 oktober 2019 Meer dan miljoen Chilenen komen vreedzaam op straat

Na wekenlang onrustig protest komen meer dan een miljoen Chilenen vreedzaam op straat in de hoofdstad Santiago. De demonstratie is de grootste sinds de historische betoging tegen de militaire dictatuur van Augusto Pinochet in 1988. Meer dan 5 procent van de hele Chileense bevolking is aanwezig op de betoging. Naast de bekende eisen om grondwettelijke hervormingen door te voeren, eisen veel Chilenen ook het ontslag van president Piñera.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/10/26/president-chili-ik-heb-de-boodschap-begrepen/



27 oktober 2019 Piñera herstructureert zijn kabinet

Opnieuw trekt er een grote massa mensen vreedzaam op straat. Uit angst voor mogelijke rellen treden ordetroepen hard op met waterkanonnen en traangas. President Piñera geeft aan dat hij zijn kabinet wil omgooien. Daarbij ontslaat hij enkele ministers in zijn regering. Onder hen ook de minister van Economie Juan Andrés Fontaine en de minister van Binnenlandse Zaken Andrés Chadwick, een fervente aanhanger van de voormalige dictator Pinochet. Ook belooft Piñera de noodtoestand op te heffen. De toegevingen zijn echter niet genoeg. De protesten zullen de komende weken aanhouden en de politie blijft er hardhandig op reageren.



30 oktober 2019 Opschorting van internationale conferenties

President Piñera schort twee grote internationale conferenties op door het sociale conflict in het land. De klimaatconferentie die in Santiago gepland stond, verhuist naar de Spaanse hoofdstad Madrid. Ook een conferentie van de APEC, de regionale organisatie rond de Stille oceaan, zal niet kunnen doorgaan in de Chileense hoofdstad.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/10/30/chili-gaat-geplande-klimaattop-in-december-niet-organiseren-wege/



4 november 2019 Hevige rellen en Piñera weigert op te stappen

Een opvallend gewelddadig protest breekt uit in het centrum van Santiago. De demonstraties beginnen aanvankelijk vreedzaam, maar later komt het tot hevige conflicten tussen manifestanten en politie. De volgende dag geeft president Piñera publiekelijk aan dat hij weigert op te stappen.

11 november 2019 Geplande hervormingen zijn niet genoeg

De regering van president Sebastián Piñera komt met een plan om hervormingen door te voeren in de grondwet. De conservatieve regering ziet het echter niet zitten om een constitutionele vergadering bijeen te roepen, wat de demonstranten op straat eisen. In plaats daarvan wil de regering een debat voeren in het parlement. Daar is een brede consensus tussen de verschillende partijen nodig om de grondwet aan te passen. De Chileense demonstranten vrezen dat op deze manier de gevraagde hervormingen er niet zullen komen.



15 november 2019 Chileense parlement kondigt referendum aan

De grote meerderheid van het Chileense parlement sluit een sociaal pact met de Chilenen. In april volgend jaar moet er een constitutioneel referendum plaatsvinden. De Chilenen kunnen beslissen of ze een nieuwe grondwet willen en hoe die tot stand moet komen.

17 november 2019 Piñera spreekt voor het eerst van “buitensporig geweld” door politie

De Chileense president Piñera geeft toe dat de politie de voorbije weken te veel geweld heeft gebruikt in de conflicten met demonstranten. Dat doet hij voor het eerst sinds de protestbeweging op gang kwam. In dezelfde toespraak legt president de verantwoordelijkheid voor de vele vernielingen bij de manifestanten.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/11/18/chileense-president-pinera-veroordeelt-politiegeweld-tegen-betog/



29 november 2019 Chileense protest blijft voortduren

Het Chileense protest is ook vandaag nog niet gaan liggen. Ondanks dat de meeste betogers de afgelopen weken vreedzaam hebben geprotesteerd, hebben ordetroepen gereageerd met traangas en waterkanonnen. Sinds het begin van de Chileense protesten op 14 oktober is er al sprake van 24 doden, meer dan 2.500 gewonden en 6.300 arrestaties.

https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2019/11/23/protest-in-chili-houdt-aan-ook-artiesten-dragen-steentje-bij/



Video player inladen...

Bekijk het verslag van "Het Journaal" hier: 

Video player inladen...